Montpelhièr

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Salta a la navegació Salta a la cerca
Pagina d'ajuda sus l'omonimia Pels articles omonims, vejatz Montpelhièr (omonimia).
Flag of Occitania (with star).svg Vila d'Occitània Blason Languedoc.svg

Montpelhièr
Montpellier

Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Montpellier PhotoMontage 01.jpg
Blason ville fr Montpellier.svg
Armas
Geografia fisica
Occitania map (1).png
geolocalizacion
Coordenadas 43° 36′ 43″ N, 3° 52′ 38″ E
Superfícia 56,88 km²
Altituds
 · Mejana
 
35 m
Geografia politica
País Lengadòc Armas de Lengadòc
Parçan Montpelhierenc
Estat Bandièra de França França
Region
76
Occitània
Departament
34
Erau Armas del Departament d'Erau
(prefectura)
Arrondiment
343
Arrondiment de Montpelhièr
(capluòc)
Canton
3499
Montpelhièr (Capluòc)
Intercom
243400017
Montpelhièr Mediterranèa Metropòli

Cònsol Michaël Delafosse
(2020-2026)
Geografia umana
Populacion
Populacion totala
(2017)
285 121 ab.
Evolucion de la populacion

288 600 ab.
Densitat 4 783,47 ab./km²
Autras informacions
Escais Lo Clapàs
Gentilici montpelhierenc -a
escais: los clapassièrs, los manjaleus, los escambarlats
Còde INSEE 34172

Montpelhièr [mumpeˈʎɛ] (pron. locala: [mumpiˈjɛ]/[mumpiˈje][1] [2]; oficialament Montpellier) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament Erau e la region Occitània. Es capluòc del Montpelhierenc e capitala departamentala e regionala a l'encòp.

Temps passat, Montpelhièr foguèt la capitala de la Senhoriá de Montpelhièr que venguèt una partida de la Corona d'Aragon durant lo sègle XIII.

Lo gentilici es montpelhierenc, -a.

L'escais de Montpelhièr es Lo Clapàs, çò que fa que sos abitants sián sonats popularament los clapassièrs. L'escaisnom dels estatjants es los manja-lèus (los qui manjan de palmons o tombada d'animals) o encara los escambarlats (çò es, dividits entre èsser catolics e uganauds, desempuòi lo temps de la Refòrma, perque dins las familhas importantas avián un pè en cò dels catolics e un en cò dels uganauds per servar quauques privilegis).

La dicha comuna sus aquesta vila e son airal es convit de Montpelhièr, convida a (convit de) l'escalièr.[3]

Geografia[modificar | modificar la font]

Messatge de benvenguda en italian e occitan.

La vila es situada a 10 km de la mar Mediterranèa al sud e a 75 km del Mont Augal al nòrd, a 54 km de Nimes, 168 km de Marselha a l'èst, 248 km de Tolosa a l'oèst, e 347 km de Barcelona al sud-oèst. Localament, la vila es confrontada per dos rius : Les a l'èst, e la Mauçon a l'oèst. Son païsatge es mercat pel Puòg de Sant Lop, situat a 25 km al nòrd de la vila e visible de la passejada del Peiron e de la terrassa del teit del Còrum.

Populacion[modificar | modificar la font]

La populacion de Montpelhièr es de 285 121 abitants (INSEE, populacion municipala legala per 2017).

Montpelhièr es partida en 6 cantons.

Espandi Populacion

municipala

Populacion

totala

Proporcion de

la comuna

Proporcion dins

lo canton

Canton de Montpelhièr 1 44 557 44 922 (15,63%) (84,09%)
Canton de Montpelhièr 2 53 456 53 924 (18,75%) (100%)
Canton de Montpelhièr 3 50 908 51 909 (17,85%) (100%)
Canton de Montpelhièr 4 60 826 61 252 (21,33%) (100%)
Canton de Montpelhièr 5 50 888 51 524 (17,85%) (100%)
Canton de Montpelhièr e Castèlnòu de Les 24 486 25 069 (8,59%) (73,1%)
Total Montpelhièr 285 121 288 600 (100%)

Istòria[modificar | modificar la font]

Per mai de detalhs, vejatz : Senhoriá de Montpelhièr.

Montpelhièr es una de las escassas ciutats de la part occitana de l'estat francés qu'aja pas una origina romana. Pendent la nauta Edat Mejana, la ciutat episcopala vesina de Magalona èra la localitat principala de la zòna, mas las atacas dels piratas favoriguèt probablament una installacion de la populacion mai a l'interior. La ciutat foguèt fondada al sègle VIII (a partir d'una proprietat agricòla nomenada Monspeslelarius, citada dins un tèxt de l'annada 985), mas foguèt pas abans lo sègle X qu'aqueriguèt una cèrta importància coma centre comercial al poder dels comtes de Tolosa). Foguèt un temps territòri de la Corona d'Aragon gràcias al maridatge de Pèire II d'Aragon amb Maria de Montpelhièr en 1204.

Foguèt la vila ont nasquèt son enfant unic, Jacme I d'Aragon, lo futur rei d'Aragon e comte catalan, qu'eiretèt la ciutat de sa maire, Maria de Montpelhièr, e la daissèt a sa mòrt a son filh, Jacme II de Malhòrca. En 1349, Jacme III de Malhòrca vendèt la senhoriá de Montpelhièr al rei de França Felip lo Bèl per percebre de fons dins sa lucha contra Pèire IV d'Aragon.

Durant l'epòca de la Reforma, un grand nombre d'abitants se faguèron protestants (o uganauds, escais-nom dels protestants) e Montpelhièr venguèt un fèu de la resisténcia protestanta encontra de la Corona francesa, que son domeni èra majoritàriament catolic. En 1622, lo rei Loís XIII prenguèt la vila aprèp un sètge de uèch meses. Durant lo sègle XIX, la ciutat se desvolopèt en centre industrial. Dins lo decenni de las 1960, sa populacion coneguèt una fòrta creissença en causa de l'arribada dels pènegres.

Ensenhament superior[modificar | modificar la font]

Montpelhièr es una anciana vila universitària. Uèi, sa populacion estudianta (universitats e escòlas) es estimada a 60 000 personas. La vila amassa doas universitats:

Administracion[modificar | modificar la font]

Lista dei cònsols successius
Periòde Identitat Etiqueta Qualitat
2020 2026 Michaël Delafosse PS professor
2014 2020 Philippe Saurel divèrs esquèrra, puoi LREM o aparentat ? dentista
2004 2014 Elena Mandroux PS metgessa
1977 2004 Georges Frêche PS professor d'universitat
1959 1977 Francés Delmàs UDF avocat
Totas las donadas son pas encara conegudas.

Demografia[modificar | modificar la font]


 v · d · m 
Evolucion demografica
Populacion comunala actuala (2013): 272084, totala: 276054
Picto infobox character.png


1962 1968 1975 1982 1990 1999 2006 2007 2008




Cercar
Cercar
251 634
253 712
252 998
256 344
2009 2010
255 080
258 366
257 351
260 572
Fonts
Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE
Evolucion de la populacion 1962-2008


Toponims[modificar | modificar la font]

Basat sus Le catalogue des chapellenies in Revue des Langues Romanes n. 3 e 4 [4] [5] l'indèx dels noms de luòc del Pichòt Talamus [6] e los noms del quartièrs o barris actuals) :

  • Agarèlas (Las) [7] o Aigarèla(s) ("Aygarelle noire" sus un plan de 1272)
  • Agulhariá, L'/Carrièira de (s'i vendian d'agulhas ancianament e tot çò rèsta per cordurar)
  • Antigòna (Antigone)
  • Arcèus o Arceus? (Los) (Les Arceaux)
  • Aubas (Las)
  • Aubetas (Las) (Mas des Aubes = actual quartièr de "Les Aubes-Las Aubas" ?)[8]
  • Balma (La) (actualament Les Baumes!)
  • Banhs, Carrièira dels (Rue des Étuves)
  • Barcas (Las) (actualament lo quartièr del Pòrt Juvenal)
  • Barralariá, Carrièira de la /barrala'rje/ (rue des tonneliers)
  • Blancariá, La
  • Bojadís, Lo/Carrièira dau (ant. Lo Bogadís. sobrenom de la Carrièira de la Vacariá, fr. Rue des Vachers)
  • Bonièiras (actualament Bonnier!)
  • Camp (N)aut, Carrièira dau (fr. Cannau)
  • Candilhargues
  • Canton sobre lo Forn de las Flamas (Lo) (le coin du Four des Flammes)
  • Carbonariá, carrièira de la
  • Casas (Las) (Las Cazes)
  • Castèl Moton (rue Castel-mouton)
  • Salanòva [9]
  • Cementèri de Sant Bertomieu
  • Coiratariá, carrièira de la (Rue de la Chapelle-Neuve. fr. La tannerie)
  • Corrau (Lo) (actualament Le Coureau/Courr(e)au)
  • Corretariá, Carrièira de la (<corretièr/corratièr/cortièr : Rue du courtage)
  • Corretiers (de?) Sant German, carrièira dels
  • Còstafreja (ancianament Còstafreia)
  • Doga (La)
  • Eg(u)a Lònga (actualament Aigaslòngas o Aigalonga?/Aiguelongue, i a pas de riu que sapiam, doncas l'etimologia seria "èga lònga" !)
  • En Gondau, carrièira d’ (Rue Engondeau : rue de monsieur Gondau)
  • En Roan, carrièira d' (Rue en Rouan: rue de Monsier Rouan)
  • Escudet/Escudon, L' (L'Ecusson)
  • Esplanada, L' (L'Esplanade)
  • Femenas, Carrièira de las (de las prostitutas)
  • Figairèlas (Las) (qualque ligam amb lo barri de Figairòlas?)
  • Figairòlas
  • Fònt d'Aurèla (Font d'Aurelle, o quartièr de La Colombière)
  • Glèisa de Sant Paul
  • Glèisa Sant Fermin
  • Grandmont (escrit Gramont al Pichòt talàmus) (Grammont)
  • Lantissargues (Lantiçargues?)
  • Lironda (riu)
  • Matèlas (Las) (Les Matelles)
  • Peiron (Lo) (Le Peyrou)
  • Pichon Bard (Lo) ?? (Le Petit Bard)
  • Pònt Jovenau (Lo) (Le Pont Juvénal)
  • Portal de la Saunariá (Lo) (Porte de la Saunerie)
  • Mases, Als (actualament Les Mazes)
  • Maubòsc (pron. Maubòs) Malbosc
  • Mauçon o Mausson (La) (ribièra) ancianament Amançon
  • Mauçon o Mausson (La) o tradicionalment La Palhada (barri) (La Mosson ou La Paillade)
  • Merdanson (fr. Verdanson per politicament corrècte)
  • Monestièr de las dònas Nòstra Dòna de Sant Gili (Sanch Eli?)
  • Nòstra Dòna de Taulas, Glèisa de (ND des Tables)
  • Odisseum (Odysseum)
  • Olius, Carrièira dels
  • Pelissariá, carrièira de la (Rue de la Pelleterie)
  • Pilar Sant Gili/Sanch Eli/Sant Geli?, Carrièira e Portau de (rue et porte du Pila Saint-Gély, la traduction correcta estant: Pilier de Saint Gilles) (L'enses dels dos pilars de cada portal de la vila: s'i metevon las emblèmas e las bandièras e s'i estacavan las cadenas. N' i a dos autres: Lo pilar de la Saunariá, Lo pilar de Latas)
  • Plan de l'Om
  • Pompinhana (La)
  • Pont Trencat/trincat (Lo)
  • Portal de la Blancariá
  • Portal del Carme
  • Portal de Sant Gili
  • Prat d’Arena (fr. Près d'Arènes)
  • Puèg Rodièr (meteis que l'actual "Pech Radier?")
  • Puòg de Sant Lop. Grand puòg au nòrd de Montpelhièr, a costat de Las Matelas.
  • Rausa, La (quartièr a ras de las palusses, tèrra de raulets/rausets)
  • Richter
  • Riu Colom (actualament Rieucolon)
  • Salicatas (actualament Salicate (moulin de) sens S)
  • Sant Joan de Vedats (Saint Jean de Védas)
  • Sant Alòi (Église et Hôpital de Saint Eloy)
  • Sant Cleòfas o Cleofàs?? (Église de Saint Cléophas)
  • Sant Daunisi (Saint Denis)
  • Sant Estève de Bejargues
  • Sant Jolian de Buèjas (Saint-Julien de Buèges)
  • Sant Martin de Prunet (Nòstra Dòna de)
  • Sant Martin de Sussargues (Suçargues?)
  • Torre de la Babòta (La)
  • Tor dels Pins (La Tour des pins) (La) (ant. La Torre Granda o la Grand torre)
  • Tor de Serven(t?) (Tour de Serven(t)
  • Truòlhet (Triolet) (truòlh o truòlhet: truèlh, fr. pressoir, presse, moulin)
  • Valeta (La) (campanha e granda espandida de garriga e de bòsc au nòrd de Montpelhièr, au bord de Les. I a ara un polit parc zoologic, dich de Lunaret)
  • Vaufèra (pron. Bèufèra. Ancianament Valfèra) : Valfère (fèr, a : salvatge)

Personalitats nascudas o ligadas a Montpelhièr[modificar | modificar la font]

Espòrt[modificar | modificar la font]

Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]

Lo Montpelhierenc_(sosdialècte) es lo dialècte de l'airal de Montpelhièr.

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]

Commons-logo.svg

Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Montpelhièr.

Nòtas[modificar | modificar la font]

  1. http://www.twirpx.com/file/2089408/ Lo balès dialectic, Joan Frederic Brun
  2. http://linguistica-oc.com/wp-content/uploads/2013/07/LinguisticaOccitana9Lieutard.pdf S’agacham las formas de Montpelhièr, vesèm plan lèu desparéisser la forma Montpeslier après las primièras annadas del consolat (21 formas) al profièch de la forma dominanta Montpeylier (E sas variantas graficas Monpeylier, Monpeylyer, Montpeilier, Monpeyllier) que trobam regularament emplegada de la debuta a la fin del manuscrit. La forma Montpellier (trobam tanben la forma Montpelier, emai foguèsse plan mens representada) es tanben plan presenta dins las primièras annadas de la redaccion e sembla concurrenciar la forma Montpeylier (a partir de la forma Montpestlier, probablament ja arcaïca al moment de la redaccion del manuscrit AA9, se manifèstan doas tendéncias : una tendéncia a la geminacion en [ll] e una tendéncia a la realizacion de /s/ en [j] en còda dabans [l]). De notar tanben que lo digrama <ll> representa regularament una forma geminada [ll] (illa, sollempne, contrarolle, tranquilla, Rolland, esquilla, collegi) o remanda graficament a una geminada etimologica (aquell, avellana, lo rey vielh de Castella, capellan, bulla), mas aquel digrama pòt pas èsser associat al son palatal de la L. Aquò dich, entre las centenas de formas que citan aquesta vila, trobam una sola ocurréncia de Montpelhier amb <lh> en 1222. Res empacha pas de pensar que las doas formas majoritàrias (Montpeylier, Montpellier) an pogut representar doas prononciacions concurrentas pel nom de la vila, a l’epòca medievala. En tot cas, i a probablament pas cap de rason d’utilizar la forma Montpelhièr. Se consideram que dins la tradicion manuscrita medievala la forma amb <lh> es absenta (La Cançon de la crosada -Martin-Chabot 1931- coneis pas que la forma Montpeslier, 10 ocurréncias), es possible alara que la forma popularizada per Alibèrt dins lo vocabulari ortografic de sa gramatica (Alibèrt 1935, 460) siá pas qu’una adaptacion facha a partir de la forma catalana Montpeller. La forma Montpelhièr a degut semblar talament emblematica de la grafia medievala als uèlhs dels occitanistas d’après-guèrra e talament autentica dins una perspectiva de reconquista lingüistica que degun s’es benlèu pas jamai pausat la question de sa validitat. La forma, ara, difusida e emplegada dempuèi qualques decenias per la practica occitanista, la trobam escricha d’en pertot. La question de saber se devèm tornar a una forma istorica autentica o reténer la forma alibertina popularizada per la practica occitanista coma un eiretatge sociolingüistic que fa partida uèi de l’istòria del toponim de Montpelhièr es un debat que despassa l’encastre d’aqueste estudi.
  3. Les habitants de Montpellier disent des campagnards :
    • Lou paysan dona un iou
    • Per avedre un biôu.
    • Le paysan ne donne un oeuf
    • que pour avoir un boeuf.
    Les campagnards répondent à ce reproche d'avarice par une accusation de manque de courtoisie:
    • Couvit de Mounpeliè,
    • Couvidà à l'escaliè.
    Les invitations (à dîner) des gens de Montpellier — ne se font qu'alors que vous avez franchi le seuil (pour partir). Revue des Langues Romanes n. 4 https://archive.org/stream/revuedeslanguesr04univuoft/revuedeslanguesr04univuoft_djvu.txt
  4. https://archive.org/details/revuedeslanguesr03univuoft
  5. https://archive.org/stream/revuedeslanguesr04univuoft/revuedeslanguesr04univuoft_djvu.txt
  6. http://thalamus.huma-num.fr/index-lieux/lettre-A.html
  7. (dins Lo testament dau satge)
  8. http://ia600208.us.archive.org/15/items/revuedeslanguesr1314univuoft/revuedeslanguesr1314univuoft.pdf
  9. (escrit Salanòva dins '"Lo testament dau satge" http://archive.org/stream/revuedeslangues06romagoog#page/n356/mode/2ups) (Celleneuve)