Mar Mediterranèa

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
(Redirigit dempuèi Mediterranèa)
Anar a : navigacion, Recercar
exemple de tèxte
Imatge per satellit del Bacin Mediterranèu
Mapa de la mediterranèa
Mars e ocèan d'Euròpa

La Mar Mediterranèa es una mar interiora situada entre Euròpa al nòrd, Africa al sud, e Asia a l'èst. S'espandís a quicòm prèp sus 2 500 000 km² per una prigondor mejana de 1370 m. L'estrech de Gibartar, amb solament 14 km de largor, la religa a l'ocean Atlantic, e lo Canal de Suèz, artificialament, a la mar Roja ; aquò fa qu'a de marèas fòrça discretas.

La mar Mediterranèa es considerada coma lo brèç de la civilizacion occidentala. Dins l'Antiquitat, foguèt una zona privilegiada de contactes culturals, d'escambis comercials e d'afrontaments politics. Sus las seunas ribas an florit, se son espandidas e an desaparegut d'importantas civilizacions: romans, egipcians, fenicians, ititas, grècs, cartagineses, macedonians, berbèrs, genoveses, venecians ...

Qualques regions particularas de la Mediterranèa pòrtan elas tanben tradicionalament lo nom de mar :

Etimologia[modificar | modificar la font]

L'estrech de Gibartar e la mar d'Alboran a la poncha occidentala de la mar Mediterranèa

Le nom Mediterranèa ven dau latin mediterraneus que significa "au mitan dei tèrras, valent a dire dei tèrras dau mond conoissut per lei romans.

La mar Mediterranèa es, ò es estada, conoissuda sota de nombroseis apelacions de-lòng de l'istòria :

  • « Grand-verd » (Wȝḏ-wr), Es ansin que leis ancians egipcians l'anomavan ;
  • Se disiá frequentament Mare nostrum (« Mar Nòstra ») ò, de còps que l'a, Mare internum (« mar interiora») dins l'Empèri Roman ;
  • dins l’Ancian Testament, sus la costiera occidentala de la « Tèrra santa », se disiá la « mar Hinder », de còps traducha per la « mar dau Ponent» (Dt. 9,24 ; Joel, 2,20), ò coma la « mar des Filisteus » (Ex. 23,31), qu'aquesto pòble ocupava una part bèla de la pantiera litorala pròchi de Palestina.

La part màtger dei lengas dei pòbles que vivon a l'entorn de la mar Mediterranèa a una apelacion qu'es pròpia a sa cultura, soventei-fes una traduccion de la "mar dau mitan" ò de la "mar blanca" :

Lenga Vocabla
Albanés Deti Mesdhe
Arabi Al-Baħr Al-Abyad Al-Muttawasit (البحر الأبيض المتوسط, « la mar blanca dau mitan »)
Armenian Միջերկրական ծով (Mitchergragan dzov - Midjerkrakan tsov) (Mar entre tèrras)
Berbèr Ilel Agrakal (« la Mar d'entre tèrras », Ilel-Agr-Akkal)
Bulgar Средиземно Море
Catalan Mar Mediterrània
Còrs Mare Terraniu
Croat Sredozemno more
Espanhòl Mar Mediterráneo
Francés Mer Méditerranée
Grèc Mesogeios Thalassa (Μεσόγειος Θάλασσα), e, aperavans, Asori Thalassa (Ἀσώρι Θάλασσα)
ebrèu ha-Yam ha-Tikhon (הים התיכון) « la mar dau mitan », adaptacion literala de l’alamand de Mittelmeer
Italian Mar(e) Mediterraneo
Latin Mare Mediterraneum, ò Mare Nostrum
Macedonian Средоземно Море
Maltés Baħar Mediterran
Occitan mar Mediterranèa, mar Mediterrànea (Niçard), Mar Nòstra, Miegterrana (cultisme)
Romanés Marea Mediterană
Rus Средиземное море (« mar dau mitan dei tèrras»)
Sèrb Sredozemno more (Средоземно море) (« mar dau mitan dei tèrras»)
Slovèna Sredozemsko morje (« mar dau mitan dei tèrras»)
Turc Akdeniz (« la mar blanca » ò « mar dau Miegjorn». Aperavans, leis Turcs designavan lei ponchs cardinaus amb de colors  : negre per ubac, roge per ponent, verd ò jaune per levant e blanc per miegjorn.)


Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]