1943

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar

1943

Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Ans :
1940 1941 1942  1943  1944 1945 1946

Decennis :
1910 1920 1930  1940  1950 1960 1970
Sègles :
Sègle XIX  Sègle XX  Sègle XXI
Millennis :
Millenni I  Millenni II  Millenni III


Cronologia mesadièra :
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec


Cronologias tematicas :
Aeronautica Arquitectura Automobila Benda dessenhada Camins de fèrre Cinèma Drech Economia Fotbòl Literatura Musica Santat e medecina Sciéncia Sociologia Espòrt Teatre TV


Autres calendièrs :
Roman Chinés Gregorian Ebrieu Indó Musulman Persan Republican

Aquesta pagina concernís l'an 1943 del calendièr gregorian.


Eveniments[modificar | modificar la font]

Occitània[modificar | modificar la font]

França[modificar | modificar la font]

Euròpa[modificar | modificar la font]

Alemanha[modificar | modificar la font]

Presoniers alemands capturats a la batalha de Stalingrad.
Carri Tigre e soudats SS alemands a la batalha de Kursk.
Destruccion d'un carri sovietic per un Tigre I a la batalha de Kursk.
Posicion alemanda lòng de Dnièpre en 1943.
Fotografia de la liquidacion dau guèto de Varsòvia.

Après tres ans de victòria, lo IIIen Reich comencèt d'enregistrar de desfachas grèvas sus totei lei frònts. D'efèct, a l'Èst, lei tropas enceucladas a Stalingrad (→ 1942) foguèt destruchas per lei Sovietics après una ofensiva ivernenca que durèt dau 10 de genier au 2 de febrier. Lei subrevivents capitulèron e la Wehrmacht subiguèt sa segonda desfacha vertadiera de la guèrra après aquela de Moscòu (→ 1941). Après aquela desfacha qu'aviá entraïnat la pèrda de 850 000 òmes per l'Axe, leis Alemands abandonèron una partida de sei conquistas de l'annada precedentas mai capitèron de se restablir sus sei posicions de la prima de 1942.

En julhet, assaièron de tornar prendre l'iniciativa per atacar e destrurre lei tropas sovieticas dins la region de Kursk. Pasmens, l'Armada Roja i aviá preparat de defensas fòrça importanta e l'ofensiva s'acabèt per una revirada saunosa. L'armada alemanda i perdiguèt 250 000 òmes e 1 300 carris e blindats pesucs (còntra 860 000 e 6 000 veïculs per lei Sovietics). Pasmens, lo potenciau industriau e uman sovietic permetèt de remplaçar aquelei pèrdas pus rapidament e leis Alemands foguèron d'ara endavant sus la defensiva.

Aquò laissèt a l'Armada Roja d'organizar una ofensiva d'amplor en direccion de Karkòv, de Briansk e de Smolensk. Maugrat una resisténcia acarnada lòng de Dnièpre, lei fòrças de l'Axe foguèron durament batuts e perdiguèron entre 400 000 e 1 000 000 d'òmes. Intrant tornar en Ucraïna, lei soudats sovietics prenguèron Kyiv lo 5 de novembre. Una violenta còntra-ofensiva vèrs Jitomir permetèt ais Alemands d'arrestar aquela avançada. Dins aquò, lei Sovietics avián pron de fòrças per començar una novèla ataca a partir de la fin de decembre en direccion dei Carpats (→ 1944).

Sus leis autrei frònts, la situacion èra pas melhora :

  • a l'entorn de Leningrad, lei Sovietics capitèron de restablir una liason terrèstra ambé la vila après una ofensiva en genier. Pasmens, leis Alemands capitèron de rebutar d'autreis atacas en febrier e d'abriu e l'avitalhament de la ciutat èra donc totjorn malaisat.
  • en Africa, la retirada deis Italians e deis Alemands contunièt en direccion de Tunisia ont Erwin Rommel capitèt de restablir de linhas defensivas. En febrier-març, leis Alemands utilizèron aquela basa per menar una còntra-ofensiva. Susprés, leis Aliats deguèron esperar lo 6 de març per tornar prendre l'iniciativa. Pasmens, a partir d'aquela data, rompèron pauc a pauc lei defensas italogermanas e lei tropas de l'Axe en Africa capitulèron lo 13 de mai (250 000 presoniers).
  • après la desfacha en Tunisia, l'Axe foguèt atacat en Sicília onte leis Aliats desbarquèron lo 10 de julhet. La populacion de l'illa sostenguèt leis Aliats e leis Italians abandonèron lo regime faissista. Benito Mussolini foguèt reversat lo 25 de julhet e Itàlia abandonèt la guèrra lo 8 de setembre, cinc jorns après un desbarcament aliat dins lo sud dau país. Pasmens, la Wehmarcht capitèt d'ocupar la màger part de la peninsula ont aprofichèt lo relèu montanhós per establir una tiera de linhas de defensa ben fortficadas.
  • dins l'Ocean Atlantic, la generalizacion deis armas antisosmarinas (bombardiers embarcats, radars...) permetèron ais Aliats de prendre definitivament l'avantatge dins lo corrent de la premiera mitat de l'annada. En particular, lo 24 de mai, 43 sosmarins alemands foguèron destruchs. A la fin de l'annada, una temptativa per atacar lei naviris aliats avitalhant l'URSS s'acabèt amb una desfacha a la batalha dau Cap Nòrd.
  • en Iogoslavia, la lucha contunièt còntra lei partisans renfòrçats per la sasida d'armas italianas après la capitulacion d'Itàlia en setembre. Dins certaneis endrechs, de soudats italians jonhèron tanben la resisténcia. D'un biais generau, leis operacions foguèron saunosas, ambé de represalhas importantas còntra la populacion civila, mai afebliguèron gaire la Resisténcia Iogoslava.
Article detalhat : Olocaust.

Regardant la politica racista e antisemita deis Alemands, leis operacions de l'annada se concentrèron sus l'eliminacion dei comunautats josievas de Polonha (mai de tres milions de personas avans la guèrra) e dei Gitans alemands. En despiech de l'insureccion dau guèto de Varsòvia (19 d'abriu - 16 de mai), l'operacion se debanèt sensa dificultat majora e èra quasi acabada a la fin de l'annada. Per de rasons mau conegudas, leis operacions còntra lei Gitans alemands foguèron finalament limitadas ai gitans nomadas per Heinrich Himmler[1].

Iogoslavia[modificar | modificar la font]

En Iogoslavia, lei partisans de Tito foguèron renfòrçats per la capitulacion italiana de setembre que li permetèt d'obtenir una gròssa quantitat d'armas — e de còps de volontaris italians – per perseguir lo combat. Ansin, poguèron resistir ais ofensivas alemandas e croatas. Pasmens, coma l'annada precedenta, aquelei combats entraïnèron la mòrt de desenaus de miliers de civius, principalament en causa dei represalhas dei fòrças de l'Axe.

Politicament, lei comunistas renforcèron son poder ambé la formacion d'un govèrn provisòri a Jajce. Amb una armada de 100 000 òmes, avián lo contraròtle d'un territòri d'aperaquí 100 000 km². Après la conferéncia de Teheran, venguèron lei beneficiaris exclusius de l'ajuda aliada e marginalizèron rapidament la resisténcia realista (que jonhèt en partida l'Axe).

Itàlia[modificar | modificar la font]

Presoniers italians e alemands capturats en Tunisia.
Tren blindat italian destruch durant lei combats de Sicília.

Au començament de l'annada, lei tropas italianas participèron a la defensa de Tunisia onte assaièron d'establir un reduch defensiu ambé leis Alemands de l’AfrikaKorps. Pasmens, après quauquei succès iniciaus en febrier-març, lei defensors foguèron rapidament batuts per leis Aliats pus nombrós. Aperaquí 250 000 òmes capitulèron lo 13 de mai au Cap Bòn. Puei, lo 10 de julhet, leis Aliats desbarquèron en Sicília onte foguèron ben acuelhit per leis abitants. Aquò entraïnèt una grèva crisi politica que s'acabèt per la destitucion de Benito Mussolini.

Article detalhat : Desbarcament aliat d'Itàlia.

Pasmens, lo remplaçament dau Duce per lo generau Pietro Badoglio permetèt pas de redreiçar la situacion italiana. Lo 3 de setembre, de desbarcaments aliats aguèron ansin luòc dins lo sud de la peninsula e Itàlia capitulèt lo 8. Pasmens, d'esitacions a prepaus de l'atitud de tenir permetèron pas a l'armada italiana de jonher lo camp aliat. Leis Alemands aprofichèron donc la situacion per ocupar la màger part de la peninsula e i establir de linhas defensivas ben fortficadas. Ansin, après la liberacion de Nàpols per una insureccion populara (27-30 d'octòbre), la Wehrmacht aviá totjorn lo contraròtle dau nòrd e dau centre d'Itàlia.

En parallèl, un comandò alemand capitèt de liberar Mussolini (29 de setembre) que proclamèt un estat fantòche dich Republica de Salo dins lo nòrd dau país entraïnant una guèrra civila e faissistas e antifaissistas. Enfin, la capitulacion italiana aguèt per consequéncia d'entraïnar lo chaple de plusors miliers de soudats italians, principalament en Grècia, que refusèron de donar seis armas ais Alemands.

Reiaume Unit[modificar | modificar la font]

Perseguida dau redreiçament militar començat après la segonda batalha d'El Alamein e la resisténcia en Birmania sus totei lei frònts (→ 1942). En Africa, lei tropas britanicas vengudas de Magrèb e d'Egipte participèron a l'ataca de Tunisia. Lo 6 de març, arrestèron lei còntra-ofensivas deis Italogermans, çò qu'entraïnèt la reduccion definitiva dei tropas de l'Axe sus lo continent african e la capitulacion de 250 000 òmes lo 13 de mai. Après aqueu succès, leis Aliats, principalament lei Britanics, leis Estatsunidencs e lei Canadencs, desbarquèron en Sicília lo 10 de julhet. La resisténcia italiana s'afondrèt rapidament e Benito Mussolini foguèt reversat lo 25 de julhet. Pasmens, de tropas alemandas resistiguèron dins l'illa fins au mes d'aost. Lo 3 de setembre, d'unitats britanicas passèron l'Estrech de Messina. Puei, lei 8 e 9 dau meteis mes, de desbarcaments aguèron luòc dins lo sud de la peninsula entraïnant la capitulacion d'Itàlia tre lo 8. Dins aquò, leis Alemands aprofichèron la desintegracion de l'armada italiana per ocupar lo nòrd e lo centre d'Itàlia onte establiguèron plusors linhas defensivas ben establidas dins lei montanhas.

Dins l'Ocean Atlantic, la caça ai sosmarins italians e alemands comencèt de donar de resultats positius gràcias a la generalizacion dei pòrta-avions d'escòrta, dei radars e dei sonars. A partir dau mes de mai, lei rotas septentrinalas venguèron subretot perilhosas per leis Alemands que retirèron seis unitats vèrs lo sud. En mai d'aquò, a la fin de l'annada, lo combat navau dau Cap Nòrd, còntra una temptativa de la flòta de superficia alemanda d'atacar lei convòis a destinacion de l'URSS, s'acabèt amb una victòria clara dei naviris britanics.

Sus lo teatre asiatic, leis operacions foguèron pus limitadas car la prioritat èra donada ai tropas africanas e europèas. D'incursions aguèron luòc en Birmania per secutar lei tropas japonesas. Pasmens, lo problema principau foguèt aqueu d'una famina grèva que se debanèt en Bengala. Aperaquí dos milions de personas i trobèron la mòrt.

Romania[modificar | modificar la font]

Bombardaments de Ploieşti lo 1èr d'aost.

Annada fòrça malaisada per Romania que son armada perdiguèt aperaquí 220 000 òmes dins la batalha de Stalingrad. En mai d'aquò, lo país comencèt d'èsser la buta de campanhas de bombardaments estrategicas aliadas. En particular, Ploieşti e sei rafinariás foguèron atacats mai d'un còp. Lo 1èr, plusors d'entre elei foguèron durament tocadas per lei bombas. Aquò encorajèt la formacion de movements de partisans comunistas que s'estructurèron a partir de junh. S'alièron ambé de partits païsans.

Union Sovietica[modificar | modificar la font]

Soudat sovietic celebrant la victòria de Stalingrad.
Soudat sovietic a la batalha de Kursk.
Assaut sovietic durant la batalha de Dniepr.
Soudats sovietics dins lei roïnas de Kiev quauquei jorns après la liberacion de la vila.
Article detalhat : Batalha de Stalingrad.

Au començament de l'annada, perseguida de la batalha de Stalingrad onte la pòcha de resisténcia alemanda foguèt finalament anientada après una ofensiva saunosa (10 de genier - 2 de febrier). Premiera desfacha majora d'Alemanha, aquela batalha entraïnèt la pèrda d'aperaquí 850 000 soudats de l'Axe còntra 1 200 000 per lei Sovietics. Pasmens, lei Sovietics podián lei remplaçar pus aisament. Au contrari, leis Alemands comencèron d'aver de dificultats car seis aliats (Itàlia, Romania... etc.) remplacèron pas leis unitats perdudas dins la batalha e comencèron de retirar lei fòrças qu'avián subreviscut a la retirada vèrs l'oèst. La premiera mitat de l'annada foguèt donc un periòde d'equilibri sus lo frònt de l'Èst : lei Sovietics assaièron de destrurre leis Alemands en fugida mai foguèron suspres per una violenta còntra-ofensiva menada per Erich von Manstein dins la region de Karkòv.

Article detalhat : Batalha de Kursk.

Après aqueu succès, leis Alemands decidèron de liquidar lei fòrças sovieticas presentas dins la region de Kursk. Pasmens, lei Sovietics descurbiguèron aqueu projècte e i bastiguèron de defensas fòrça importantas (1 900 000 combatents e 6 000 carris e canons d'assaut). La batalha, menada per de tropas d'elèit de la Wehrmacht (790 000 soudats e 3 000 carris) aguèt luòc dau 4 de julhet au 23 d'aost. Per lo premier còp de la guèrra, l'Armada Roja resistiguèt a l'armada alemanda dins una region de plans favorables au desplaçament dei blindats. De mai, en despiech de pèrdas sevèras (860 000 òmes), capitèt de destrurre un grand nombre de divisions e de carris alemands. Aquò permetèt ai Sovietics de recuperar definitivament l'iniciativa estrategica e d'impausar son ritme ais operacions fins a la batalha de Berlin en mai de 1945.

Article detalhat : Batalha de Dniepr.

Ansin, après sa victòria de Kursk, lei Sovietics ataquèron sus un frònt de 1 400 km en direccion de e Karkòv, de Briansk e de Smolensk. A la fin de setembre, comencèt la Batalha de Dniepr qu'es sovent considerada – ambé la batalha de Stalingrad – coma la pus granda e la pus saunosa batalha de l'Istòria. Lei Sovietics i perdiguèron aperaquí 1,2 milion d'òmes e l'Axe entre 400 000 e un milion. En despiech d'una violenta còntra-ofensiva alemanda dins lo sector de Jitomir, l'Armada Roja capitèt de passar lo fluvi dins lo corrent de novembre. Permetèt ai Sovietics de tornar intrar en Ucraïna e de liberar Kiev lo 5 de novembre. Puei, sensa laissar la possibilitat ais Alemands de bastir de defensas eficaças dins lo sector, l'armada sovietica tornèt atacar en direccion dei Carpatas (→ 1944).

En parallèl, sus lo frònt de Leningrad, lei Sovietics enregistrèron tanben quauquei succès. Entre lo 12 e lo 30 de genier, l'operacion Iskra permetèt de restablir un liame terrèstre ambé la vila. Aquò permetèt de melhorar l'avitalhament de la ciutat onte la populacion èra a morir dempuei 1941 (i aguèt un milion de mòrts dau fam sus la totalitat dau sètge). Pasmens, leis autrei temptativas per alunchar definitivament leis Alemands de la vila (batalha de de Krasny Bor e operacion Polyarnaya Zvezda) mau capitèron maugrat la pèrda de 270 000 òmes. A la fin de l'annada, un important materiau foguèt donc reünit dins la region per organizar una novèla ofensiva (→ 1944).

America[modificar | modificar la font]

Estats Units d'America[modificar | modificar la font]

Patrolha estatsunidenca passant un riu durant la batalha de Guadalcanal.
Canon japonés destruch a la batalha de Tarawa.
Sosmarin alemand atacat per un bombardier estatsunidenc dins l'Ocean Atlantic.

Après lei succès enregistrats l'annada precedenta, leis Estats Units contunièron d'avançar en Euròpa, en Africa e en Asia. D'un biais curiós, lo poder politic contuniava d'esitar sus la prioritat de donar ai diferents frònts. Pasmens, la poissança industriala dau país permetiá largament d'organizar plusors ofensivas simultanèas còntra l'Axe.

En Africa e en Euròpa, leis Estatsunidencs, inicialament suspres en febrier per de còntra-ofensivas alemandas ben menadas a partir de Tunisia, capitèron de se tornar organizar. Ansin, a partir de març, participèron ambé lo rèsta deis Aliats a la reduccion de la pòcha italogermana d'Africa que capitulèt lo 13 de mai. Puei, lo 10 de julhet, aguèron un ròtle important dins lo desbarcament de Sicília qu'entraïnèt la casuda de Benito Mussolini lo 25 de julhet. Après la presa de l'illa en aost, leis Aliats desbarquèron dins lo sud d'Itàlia au començament de setembre entraïnant la capitulacion definitiva d'Itàlia. Pasmens, poguèron pas ocupar la totalitat de la peninsula avans leis Alemands e deguèron perseguir la lucha per liberar lo centre e lo nòrd.

Dins l'Ocean Atlantic, l'industria estatsunidenca foguèt capabla de provesir ais Aliats de pòrta-avions d'escòrta equipats de bombardiers, de radars modèrnes e de sonars. A partir dau mes de mai, la situacion dei sosmarins alemands venguèt fòrça malaisada (43 sosmarins destruchs lo 24 de mai) e leis Aliats prenguèron definitivament l'avantatge dins la batalha de l'Atlantic.

En Asia, la guèrra sosmarina èra largament a l'avantatge dei sosmarins estatunidencs que comencèron de menaçar l'avitalhament de l'archipèu. Pasmens, leis operacions principalas regardèron lo combat dins leis illas. Doas estrategicas s'i opausèron. Per lo generau McArthur, faliá destrurre lei fòrças japonesas principalas mentre que per l'amirau Chester Nimitz, èra solament necessari de conquistar de ponchs permetent d'organizar una ataca dirècta de Japon.

Lei dos plans foguèron aplicats d'un biais simultanèu. Ansin, dins leis Illas Salomon, leis Estatsunidencs ganhèron la dura batalha de Guadalcanal (7 d'aost de 1942 - 9 de febrier de 1943) e contunièron d'atacar leis autreis illas de la region. Pasmens, lo còst uman entraïnèt rapidament una reduccion deis ambicions e l'objectiu foguèt finalament unicament d'enceuclar la granda basa japonesa de Rabaul. En parallèl, lei tropas de Nimitz ataquèt l'atòl de Tarawa (21-23 de novembre) per i installar una basa aeriana. I trobèron una fòrta resisténcia : la garnison japonesa refusèt de se rendre e foguèt finalament anientada (4 700 mòrts sus 5 000 òmes).

Asia[modificar | modificar la font]

China[modificar | modificar la font]

Soudats chinés durant la batalha de Changde.

Après una annada 1942 relativament suava lòng dau frònt chinés – au mens a respèct dei precedentas – 1943 veguèt una represa deis ofensivas japonesas. L'objectiu de l'armada imperiala èra de menaçar Chongqing qu'èra la capitala dei nacionalistas. Per aquò, ataquèron dins l'oèst de la província de Hubei (12 de mai - 3 de junh) e en direccion de Changde (2 de novembre - 2 de decembre). En despiech de pèrdas importantas (un totau de 110 000 òmes còntra 70 000), lei Chinés capitèron de resistir e d'arrestar la progression dei Japonés. Aquelei victòrias defensivas permetèron ai Chinés de crear de dificultats importantas a seis adversaris car aquò encoratjèt leis accions de guerilha. Ansin, l'armada nipona comencèt de preparar una novèla ofensiva per rompre d'un biais definitiu lei fòrças dau govèrn nacionalista.

Japon[modificar | modificar la font]

Caçaire japonés A6M destruch durant la campanha deis Illas Salamon.
Utilizacion d'un lançaflamas per de soudats estatsunidencs durant la batalha de Tarawa.

Après sei desfachas navalas de l'annada precedenta, Japon assaièt de perseguir son avançada en China, de perseguir seis operacions dins leis Illas Salomon (per menaçar lei liasons entre Austràlia e leis Estats Units d'America) e de bastir de defensas solidas dins seis autrei conquistas de l'Ocean Pacific e dau Sud-Èst Asiatic.

Sus lo continent, leis operacions principalas aguèron luòc en China Centrala onte l'armada nipona èra a assaiar de menaçar Chongqing qu'èra la capitala dei nacionalistas. Dau 12 de mai au 3 de junh, una premiera ofensiva ataquèt la partida orientala de la província de Hubei. Se turtèt a una viva resisténcia dei Chinés (que perdiguèron 60 000 còntra 30 000) e mau capitèt. Pasmens, aquela revirada arrestèt pas lei Japonés qu'organizèron una segonda ataca dins lo sector de la vila de Changde. La batalha durèt dau 2 de novembre au 20 de decembre e s'acabèt per una segonda desfacha japonesa entraïnant la pèrda de 40 000 soudats imperiaus (còntra 50 000 combatents chinés).

Article detalhat : Batalha de Guadalcanal.

Dins leis Illas Salomon, lei combats principas se concentrèron a Guadalcanal onte leis Estatsunidencs avián desbarcat lo 7 d'aost de 1942. Après d'operacions fòrça duras dins lei seuvas pluvialas, lei fòrças japonesas deguèron recular. Pasmens – çò qu'anava venir la nòrma sus lo frònt dau Pacific – refusèron de capitular e se laissèron donc anientar. Ansin, a la fin de la batalha, 35 000 soudats nipons èran estats tuats sus un totau de 36 000 (un milier capitulèt e lo rèsta foguèt evacuat) còntra 7 000 per leis Aliats. Après aqueu succès, leis Estatsunidencs contunièron d'atacar dins leis Illas Salomon per isolar la granda basa de Rabaul e sei 100 000 òmes.

Article detalhat : Batalha de Tarawa.

Pasmens, a l'iniciativa de l'amirau Chester Nimitz, comencèron d'avançar en direccion de l'archipèu japonés. Per aquò, ataquèron l'atòl de Tarawa qu'èra protegit per 5 000 òmes (mai solament 2 600, lo rèsta èra d'obriers). La batalha durèt tres jorns dau 21 au 23 de novembre e s'acabèt per l'anientament de la garnison que refusèt de capitular (4 700 tuats còntra un milier per leis asalhidors).

Arts[modificar | modificar la font]

Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]

Armament[modificar | modificar la font]

Dins l'encastre de la Segonda Guèrra Mondiala e de la recèrca d'armaments novèus, de progrès importants foguèron realizats dins lo corrent de l'annada :

  • premiera utilizacion dau carri mejan Panther per leis Alemands. Dotat d'un blindatge espés, d'un canon capable de destrurre la màger part dei veïculs de la Segonda Guèrra Mondiala e d'un motor li donant una velocitat importanta, es a l'origina dau concèpte de carri de batalha principau.
  • premiera utilizacion de míssils anti-naviri per leis Alemands qu'aprefondiguèron la fregata leugiera HMS Egret (27 d'aost).
  • desvolopament dei corvetas de classa Flower qu'es a l'origina dau concèpte modèrne de corveta que designa a l'ora d'ara un naviri d'escòrta pichon subretot destinat au combat lòng dau litorau e a la lucha còntra lei sosmarins.

Informatica[modificar | modificar la font]

Fotografia de l'ordinator britanic Colossus.

Dins l'encastre de la Segonda Guèrra Mondiala, leis engenhaires britanics realizèron lo premier calculator electronic binari dich Colossus. Èra destinat au deschifratge dei messatges alemands.

Economia[modificar | modificar la font]

Naissenças[modificar | modificar la font]

Decèsses[modificar | modificar la font]

Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]

Commons-logo.svg

Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus 1943.

  1. En causa deis originas fòrça ancianas dau pòble, lei gitans sedentaris foguèron belèu considerats per lei Nazis coma un pòble arian « contaminat » per lei Romanés. Dins totei lei cas, lo nombre de victimas foguèt important (entre 220 000 e 700 000 mòrts a la fin de la guèrra).