Arma nucleara

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.

Una arma nucleara es una arma non convencionala utilizant l'energia desgatjada per la fission de nuclèus d'atòms pesucs (urani, plutòni per lei bombas A), per la fusion de nuclèus d'atòms leugiers (Idrogèn per lei bombas H) o per una combinason dei dos procediments.

Leis efèctes de destruccion deis armas nuclearas son incomparablament superiors an aquelei deis armas convencionalas en causa de la bofada, de l'aumentacion de temperatura e dau raionament. L'energia liberada per leis armas nuclearas s'exprimís en equivalents TNT. Aqueleis armas foguèron utilizadas dins lo corrent d'un conflicte solament dos còps a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945). Ansin, uei, leis armas nuclearas son consideradas coma d'armas de dissuasion destinadas a empachar d'atacas majoras.

Istòria[modificar | modificar la font]

Començament de la recèrca sus leis armas nuclearas[modificar | modificar la font]

Eissida dei trabalhs d'Albert Einstein (1879-1955) sus la teoria de la relativitat, l'idèa d'una arma nucleara apareguèt premier dins la literatura deis ans 1910. Per exemple, H. G. Wells (1866-1946) depintèt una arma capabla d'accelerar la desintegracion d'atòms de radi e de liberar de quantitats importantas d'energia dins son roman La Destruccion Liberatritz escrich en 1913[1]. Puei, dins leis ans 1920, venguèron lei premiereis estudis scientifics sus lei possibilitats d'utilizacion de l'energia nucleara menats per Otto Hahn (1879-1968) e Lise Meitner (1878-1968). Enfin, dins lo corrent de la premiera mitat dau decenni 1930, Enrico Fermi (1901-1954) e Ida Tacke (1896-1978) realizèron respectivament la premiera experiéncia sus lo subjècte e la premiera mesa en eqüacion permetent d'imaginar una arma nucleara.

En 1938, la premiera fission realizada a Berlin per Otto Hahn e Fritz Strassmann (1902-1980) entraïnèt la dubertura de projèctes militars en Alemanha, ambé lo « Projècte Urani » gropant Kurt Diebner (1905-1964), Walther Gerlach (1889-1979) e Werner Heisenberg (1901-1976), e sustot en França ambé lei trabalhs de Frédéric e Irène Joliot-Curie (1900-1958 e 1897-1956), Hans Halban (1908-1964) e Lew Kowarski (1907-1979). En 1939, lei Francés depausèron un brevet depintant lo principi d'una bomba atomica. Un an pus tard, durant la batalha de França, sei trabalhs foguèron evacuats vèrs lo Reiaume Unit onte la Comission MAUD lei recuperèt.

En Alemanha, plusors pilas experimentalas foguèron bastidas e d'assais d'armas nuclearas tacticas aguèron probablament luòc entre octòbre de 1944 e març de 1945. Pasmens, aquelei recèrcas donèron ges de resultat vertadier. De son caire, Japon comencèt tanben un programa pròpri de recèrca nucleara e construguèt durant la guèrra un reactor a Hungnanm en Corèa. Dins aquò, capitèron pas de concebre una bomba atomica e l'installacion foguèt capturada per lei Sovietics a la fin de la guèrra.

Projècte Manhattan[modificar | modificar la font]

Article detalhat : Projècte Manhattan.

En despiech dei programas europèu e japonés, foguèron leis Estats Units d'America que capitèron de metre au ponch leis premiereis armas nuclearas. D'efèct, tre lo 2 d'aost de 1939, Albert Einstein mandèt una letra au president estatsunidenc Franklin Delano Roosevelt per li explicar leis aplicacions possiblas de la fission nucleara dins lo domeni militar. Dotze jorns pus tard, la presidéncia creèt un Comitat consultatiu per l'urani per estudiar lo subjècte. Inicialament, l'objectiu èra experimentala mai en 1943, l'obtencion de plusors resultats satisfasents decidèron lei caps estatsunidencs de desvolopar d'armas vertadieras. Per aquò, un important programa, dich Projècte Manhattan, gropant de miliers de cercaires e de desenaus de laboratòris foguèt creat.

Entre lei diferenteis unitats mobilizadas per lo projècte, se destrièt lo Laboratòri Nacionau de Los Alamos (LANL). Dirigit per lo fisician Robert Oppenheimer (1904-1967), aviá una còla formada de scientifics de remarca coma lei quatre prèmis Nobel Enrico Fermi, Niels Bohr (1885-1962), James Chadwick (1891-1974) ò encara Isidor Isaac Rabi (1898-1988). Dotat d'un budget de dos miliards de dolars, capitèt de desvolopar dos tipes de bombas de fission (urani e plutòni). Lo 16 de julhet de 1945, l'armada estatsunidenca poguèt ansin realizar lo premier assai d'arma nucleara sus la basa aeriana dAlamogordo.

Lei bombardaments atomics còntra Japon[modificar | modificar la font]

Explosions nuclearas de Hiroshima (senèstra) e de Nagasaki (drecha) lei 6 e 9 d'aost de 1945.

Après la capitada de l'assai dau 16 de julhet de 1945, lo president estatsunidenc Harry Truman decidèt d'utilizar l'arma novèla còntra Japon. Lei motivacions d'aquela decision son totjorn uei l'objècte de debats intens. Segon l'explicacion oficiala donada per Truman eu meteis, l'objectiu èra d'accelerar la fin dau conflicte e de defugir un desbarcament saunós sus lo litorau japonés. Pasmens, après la guèrra, d'autrei ponchs de vista, especialament aqueu dau president Dwight D. Eisenhower, expliquèron l'utilizacion de l'arma nucleara per la volontat d'impressionar l'Union Sovietica durant lei negociacions que devián organizar l'après-guèrra.

Lei dos tipes de bombas atomicas desvolopadas per lo Projècte Manhattan foguèron assaiats. Lo 6 d'aost, una bomba d'urani destruguèt la cituat portuària de Hiroshima e lo 9, una bomba de plutòni explosèt a Nagasaki, centre industriau assistent d'usinas Mitsubishi. Sièis jorns pus tard, Japon acceptèt de capitular sensa condicion e son territòri foguèt ocupat per l'armada estatsunidenca. Lo bilanç precís dei doas atacas es mau conegut car lei diferenteis estimacions son pas realizats d'un biais similar. Per Hiroshima, leis Estatsunidencs l'estimèron a 70 000 tuats dirècts e a 130 000 mòrts suplementaris durant lei cinc ans seguents. Per Nagasaki, l'òrdre de grandor èra similar mai d'estimacions inicialas donèron un nombre pus feble.

Guèrra Freja e dissuasion nucleara[modificar | modificar la font]

Article detalhat : Guèrra Freja.
Explosion d'un bomba de fusion (ò bomba H) estatsunidenca en 1954.
Esquèma simplificat de la Destruccion Mutuala Assegurada.

Après la Segonda Guèrra Mondiala, lei poissanças principalas desvolopèron de programas nuclears per se dotar d'armas nuclearas e per melhorar la poissança ò la precision deis armaments existents. Premier, aquò entraïnèt donc una aumentacion dau nombre de país aguent un arsenau nuclear : Union Sovietic en 1949, Reiaume Unit en 1952, França en 1960 e China en 1964. En 1974, Índia realizèt un assai capitat de bomba A per demostrar sa capacitat nucleara mai se dotèt pas d'un arsenau.

En parallèl d'aquela proliferacion, leis estats nuclears desvolopèron de tecnologias novèlas per melhorar sa capacitat nucleara. Premier, aumentèron la poissança deis armas ambé d'aumentacion de carga e ambé lo desvolopament de la bomba d'idrogèn. Obtenguda per leis Estats Units en 1952, per lei Sovietics en 1953, per lei Britanics en 1957, per lei Chinés en 1967 e per lei Francés en 1968, la bomba H es una arma nucleara pus poderosa qu'es basada sus la fusion nucleara. Pasmens, en fòra de l'aumentacion de la poissança, aqueleis estats trabalhèron tanben sus lei vectors permetent de lei mandar còntra una buta enemiga e sus una doctrina d'utilizacion. Ansin, foguèron desvolopats de missils capables d'agantar d'autrei continents, de sosmarins capables d'embarcar e de tirar de missils de portadas lòngas ò d'avions capables de mission de penetracion dins la prefondor dau territòri advèrs.

A partir deis ans 1950-1960, comencèt tanben l'idèa de mestrejar la corsa ais armaments. Premier, l'URSS e leis Estats Units se neutralizèron per lei concèptes de dissuasion nucleara e de Destruccion Mutuala Assegurada. L'idèa èra simpla : en cas d'ataca nucleara suspresa, lei dos país tenián d'arsenaus sufisents per repòstar e infligir de degalhs considerables a son adversari. Tota ataca dirècta èra donc impossibla car sa consequéncia seriá estada una desfacha per lei dos camps. Pasmens, se aquela estrategia empediguèt un conflicte entre lei dos Grands, causa una aumentacion fòrça importanta deis arsenaus nuclears. Per exemple, en 1982, i aviá aperaquí 50 000 ogivas en servici per una poissança totala de 12 000 a 14 000 Mt siá tres tonas de TNT per cada abitant de la Tèrra.

En fòra de la doctrina militara, l'autre aspèct dau mestritge foguèt de donar un quadre juridic a l'arma nucleara. Ansin, en 1968, foguèt ratificat lo Tractat de Non Proliferacion que limita sa possession ai cinc poissanças nuclearas existentas (que son tanben lei cinc membres permanents dau Conseu de Seguretat dei Nacions Unidas). Mau acceptat per la comunautat internacionala, aqueu tèxte capitèt pasmens de defugir la difusion de la capacitat nucleara fins ais ans 1990 franc dau cas d'Israèl que creèt lo sieu arsenau ambé l'ajuda de França.

Fin de la Guèrra Freja e reduccion deis arsenals nuclears[modificar | modificar la font]

A partir deis ans 1970, la Destenduda entre lei dos blòts permetèt de començar de discussions regardant un contraròtle dau nombre d'ogivas tengudas per leis Estats Units d'America e l'Union Sovietica. L'objectiu èra de mantenir l'equilibri. Per aquò, en 1972 e en 1979, lei tractats SALT limitèron lo nombre de vectors e enebiguèron la nuclearizacion de l'espaci. De mai, lo tractat ABM de 1972 limitava lo nombre de sistèma antimissils per assegurar lo mantenement dau principi de la dissuasion nucleara basada sus la destruccion mutuala assegurada.

Après la fin de la Guèrra Freja, la demenicion dei tensions entre Estatsunidencs e Rus permetèt de passar de negociacions sus la limitacion deis armaments a un desarmament vertadier. Premier, en 1991 e 1993, leis acòrds START impausèron ai doas poissanças un limit de 3 500 ogivas activas. Sensa signar un tal acòrd, França, China e lo Reiaume Unit demeniguèron tanben la talha de seis arsenaus. Puei, lo tractat SORT, signat en 2002, fixèt lo limit entre 1 700 e 2 200 en 2012. En parallèl, lo nombre de vectors deis armaments nuclears foguèt tanben reduch per de rasons de còst.

Una proliferacion novèla[modificar | modificar la font]

Se la fin de la Guèrra Freja a permés una reduccion deis arsenaus nuclears dei cinc poissanças nuclearas reconegudas per lo Tractat de Non Proliferacion, lo contèxte malaisat dei relacions internacionalas a entraïnat una proliferacion novèla en Asia. Doas causas principalas son a l'origina d'aqueu fenomèn. La premiera regarda lei tensions vivas qu'existisson entre Índia e Paquistan. En 1998, lo premier país capitèt son premier assai de bomba H e lo segond de bomba A. Puei, se dotèron oficialament d'un arsenau nuclear.

La segonda rason de la proliferacion es l'ostilitat declarada deis Estatsunidencs còntra certanei país coma Iran e sustot la Corèa del Nòrd. Regularament menaçat d'atacas estatsunidencas, aquelei dos país creèron de programas nuclears importants. Se lo premier acceptèt finalament de negociar la fin de son programa dins lo corrent deis ans 2010, lo segond refusèt e realizèt son premier assai en 2006. Puei, se declarèt oficialament coma poissança nucleara.

Tipes d'armas nuclearas[modificar | modificar la font]

I a dos tipes principaus d'armas nuclearas dichs « bomba A » e « bomba H » segon lo principi de foncionament utilizat. Dins aquò, un classament pòu èsser desvolopat en foncion d'efèctes particulars.

Armas de fission o bombas A[modificar | modificar la font]

Article detalhat : Bomba A.

Leis armas de fission foguèron lei premiereis armas nuclearas. Son dichas « bombas atomicas ». Uei, aqueleis armas fan generalament plus partida deis arsenals tecnologicament avançats. Utilizan lo principi de la fission nucleara per entraïnar una reaccion en cadena. La matèria utilizada es generalament l'urani-235 o lo plutòni-239. Una massa minimala, dicha « massa critica », es necessària per obtenir la reaccion en cadena. Es environ 50 kg per l'urani-235 e 10 kg per lo plutòni-239 se lei materiaus son purs. Pasmens, l'utilizacion de reflectors de neutrons a l'entorn dei materiaus radioactius o d'una explosion convencionala per aumentar lor densitat permet d'abaissar la massa critica.

Per contrarotlar l'instant d'explosion, la matèria radioactiva es separada entre doas partidas o assemblar en una esfèra curada. Puei, s'utiliza una explosion convencionala per rejónher la matèria fissibla, aumentar sa densitat e causar la reaccion en cadena. Certaneis armas de fission tènon egalament de fònts exterioras de neutrons per accelerar la reaccion. Après, la scission dei nuclèus de la matèria radioactiva entraïna l'emission de neutrons vèrs d'autrei nuclèus acomençant donc la reaccion en cadena e liberant l'energia de la fission nucleara.

Armas de fusion o bombas H[modificar | modificar la font]

Article detalhat : Bomba H.

Leis armas de fusion son generalament dichas « bombas H » car utilizan lo principi de la fusion d'isotòps leugiers de l'idrogèn. Aqueleis isotòps son lo deutèri (idrogèn-2) e lo triti (idrogèn-3). Lo deutèri es extrach de l'aiga de mar e lo triti es fach a partir de liti. Pasmens, una temperatura importanta es necessària per realizar de reaccions de fusion. Ansin, una bomba de fission de plutòni es utilizada coma amòrsa. Una bomba H tèn donc dos estancis. Lo premier es una bomba A e lo segond es fach deis isotòps destinats a la fusion.

Bombas de raionament renforçat o bombas N[modificar | modificar la font]

Article detalhat : bomba de neutrons.

Lei bombas de raionament renforçat son generalament dichas « bombas de neutrons » o « bombas N ». Es una variacion d'una bomba H amb un raionament renforçat e d'efèctes de bofada e de temperatura demenits. L'objectiu es d'obtenir un flux de radiacions e de neutrons fòrça important capable de tuar leis organismes vivents parat per un blindatge a una distància d'unei centenaus de mètres.

Efècts deis armas nuclearas[modificar | modificar la font]

Una arma nucleara a quatre efècts principaus que son la bofada e la calor de l'explosion, l'impulsion electromagnetica e lei consequéncias dei radiacions deis elements radioactius. La poissança d'aqueleis efècts varia segon la concepcion de la bomba e la geografia dau luòc de l'explosion. Pasmens, dins totei lei cas, lei degalhs son considerables car la poissança d'una arma nucleara es de l'òrdre de plusors desenaus a plusors miliers de quilotonas de TNT.

Bofada de l'explosion[modificar | modificar la font]

Centre de Hiroshima après lo bombardament dau 6 d'aost de 1945.

Una explosion nucleara entraïna la formacion d'una bofada amb un desplaçament fòrça important e fòrça rapide de l'èr present a l'entorn de la bomba. Aquela bofada pòu causar l'afondrament dei bastiments ò infligir de blaçaduras grèvas a de distàncias de plusors quilomètres. Puei, après son passatge, la manca d'èr fòrma una depression qu'es a l'origina d'una bofada de sens contraris que pòu entraïnar de degalhs suplementaris. Per exemple, a Hiroshima onte la bomba utilizada aviá una poissança relativament febla a respèct deis armas nuclearas modèrnas (15 kt), lei bastiments de betum foguèron destruchs fins a 500 m dau centre de l'explosion. Lei bastiments de fusta, mens resistents, foguèron destruchs fins a 2,6 km.

Calor[modificar | modificar la font]

Bleçaduras entraïnadas per lo raionament termic de l'explosion a Hiroshima lo 6 d'aost de 1945.

Aperaquí 35% de l'energia d'una explosion nucleara es dissipada sota forma de calor e de raionaments luminós ò infraroge. Aquò entraïna una transmission de la calor, que pòu cremar d'individús ò entraïnar d'incendis, sus de distàncias importantas. Per exemple, una bomba de 10 Mt pòu entraïnar de cremaduras grèvas fins a 30 km dau luòc de l'explosion. De mai, aqueleis incendis son simultanèus, çò que presenta de dificultats d'intervencion gròssas per leis amorçar. Ansin, a Hiroshima, la vila cremèt durant 16 oras e leis incendis destruguèron una superifica de 11 km².

Impulsion electromagnetica[modificar | modificar la font]

Radiacions[modificar | modificar la font]

Utilizacion de l'arma nucleara[modificar | modificar la font]

Missil estrategic Trident II tirat per un sota-marin britanic.

Armas estrategicas[modificar | modificar la font]

Leis armas nuclearas estrategicas son d'engenhs amb una poissança e una portada importantas. Son destinas a la destruccion d'objectius economics e demografics coma d'aglomeracions o a l'eliminacion dei fòrças estrategicas advèrsas. Aqueleis armas son leis instruments de l'estrategia de dissuasion nucleara.

Armas tacticas[modificar | modificar la font]

Leis armas nuclearas tacticas son d'armas amb una poissança febla o mejana destinadas a la destruccion deis armadas enemigas. Son mandadas per una gamma larga d'aparelhs coma avions, missils (èr-èr, èr-sòu, sòu-sòu...), torpilhas, obús d'artilhariá, minas...

Païses possessors de l'arma nucleara[modificar | modificar la font]

Dempuei 1945 e lei premierei bombas atomicas fabricadas per leis Estats Units, divèrsei païses an desvolopat de programas per aquistar d'armas nuclearas.

Poissanças nuclearas majoras (roge), mejanas (arange), feblas (blau) e supausada (negre).

Cinc país son juricament reconeguts possessors de l'arma nucleara per lo Tractat de Non-Proliferacion. En 2006, seis arsenals tenguèron :

Tres país tènon oficialament d'armas nuclearas en defòra dau TNP :

Enfin, Israèl tendriá environ 100 ogivas nuclearas activas mai son govèrn a pas confirmat aquela informacion.

Referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Pasmens, dins son racònte, H. G. Wells imaginèt pas una explosion tant poderosa que leis armas nuclearas modèrnas. Depintèt puslèu una explosion continua que durava mai d'un jorn.