Union de las Republicas Socialistas Sovieticas

Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
(Redirigit dempuèi URSS)

Союз Советских
Социалистических Республик

Union de las Republicas Socialistas Sovieticas
Drapeau de l'Union Blason
(Bandièra) (Sagèl de l'Estat)
Devisa nacionala (en rus) :
Пролетарии всех стран, соединяйтесь!
(Traduccion : Proletaris de totes los païses, unissètz-vos !)
Capitala Moscòu
Lenga oficiala Cap, lo rus aviá un estatut de la « lenga de comunicacion entre los pòbles »
Regim politic Federacion de republicas sovieticas
Govèrn Conselh dels Ministres de l'URSS (lo Partit Comunista de l'Union Sovietica assegurant la realitat del poder)
President de l'Union Sovietica (lo primièr e lo darrièr) Mikhaïl Gorbachov
Superfícia
 - Total
 - % aiga
1èr abans sa casuda
22 402 200 km²
Aprox. 0,5
Populacion
 - Total
 - densitat
3en abans sa casuda
293 047 571 (julhet de 1991)
13,08 ab./km² (julhet de 1991)
Creacion
 - Declarat
 - Reconegut

30 de decembre de 1922
11 de febrièr de 1924
Dissolucion 26 de decembre de 1991
Moneda Robla sovietica
Fuses oraris UTC +2 a +13
Imne nacional
L'Internacionala (1922−1944)
Imne de l'Union Sovietica (1944-1991) Escotar
Domeni internet .su (encara en usatge)

L’Union de las Republicas Socialistas Sovieticas , abreujat en URSS, o en Union sovietica (en rus : Союз Советских Социалистических Республик, abreujat en : СССР ; transcripcion : Soiuz Sovietskikh Sotsialistitcheskikh Riespoblik, SSSR ; literalament « Union de las republicas socialistas dels Conselhs »), foguèt un Estat federal comunista, format de quinze Republicas socialistas sovieticas qu'existiguèt del 30 de decembre de 1922 fins al 26 de decembre de 1991.

L'Union Sovietica aguèt un sistèma politic de partit unic dominat pel Partit Comunista fins a 1990 e e mai se èra una union federala de 15 republicas sovieticas subnacionalas, l'Estat sovietic foguèt estructurat jos un Govèrn nacional e una economia extrèmament centralizats.[1]

La Revolucion de Febrièr de 1917, provoquèt la casuda de l'Empèri rus, un Govèrn Provisòri li succediguèt, que demorèt fins a la Revolucion d'Octòbre ont los bolcheviques prenguèron lo poder. Comencèt la Guèrra Civila Russa que foguèt ganhada pel nòu regim sovietic. En decembre de 1922 foguèt creada l'Union Sovietica amb la fusion de la Republica Socialista Federala Sovietica de Russia, la Republica Federala Socialista Sovietica de Transcaucasia, la Republica Socialista Sovietica d'Ucraïna e la Republica Socialista Sovietica de Bielorussia.

Après lo decès del primièr cap sovietic, Vladímir Lenin, en 1924, Iósif Stalin acabèt en ganhant la lucha pel poder e dirigiguèt lo país a travèrs d'una industrializacion a granda escala, amb una economia centralizada e una extrèma repression politica.[2][2][3] En junh de 1941, pendent la Segonda Guèrra Mondiala, Alemanha ocupèt l'Union Sovietica, un país qu'aviá signat amb el un pacte de non agression. Al cap de quatre ans d'una guèrra brutala, l'Union Sovietica sortiguèt victoriosa coma una de las doas superpotencias del mond, amb los Estats Units.

L'Union Sovietica e sos aliats d'Euròpa orientala, apelat Blòc de l'Èst, foguèron implicats dins la Guèrra Freda, que foguèt una esperlongada lucha ideologica e politica mondiala contra los Estats Units e los sieus aliats del Blòc occidental; fin finala l'URSS cediguèt davant los problèmas economics e los trebols politics intèrnes e extèrnes.[4][5] Pendent aqueste periòde, l'Union Sovietica arribèt a èsser lo modèl de referéncia per de futurs Estats socialistas. De 1945 fins a 1991, l'Union Sovietica e los Estats Units dominèron l'agenda globala de la politica economica, d'afars exteriors, d'operacions militaras, escambis culturals, de progrèsses scientifics e del començament de l'exploracion espaciala, e d'espòrts (incluses los Jòcs Olimpics). A la fin del decenni de 1980, lo darrièr cap sovietic Mijaíl Gorbachov reformèt l'Estat amb las politicas de la perestroika e glásnost, mas l'Union Sovietica s'abausonèt e foguèt dissolguda formalament en decembre de 1991 après lo còp d'Estat mancat d'agost.[6] Après aquò, la Federacion de Russia assumiguèt los sieus dreches e d'obligacions.[7]

Los limits geografics de l'Union Sovietica cambièron amb lo temps, mas après las darrièras anexions territorialas principalas e l'ocupacion dels païses Baltics (Lituània, Letònia, e Estònia), de l'èst de Polònia, Bessaràbia, e qualques autres territòris pendent la Segonda Guèrra Mondiala, dempuèi 1945 fins a la dissolucion, los limits correspondèron aperaquí a los de l'anciana Russia Imperiala, amb las exclusions notablas de Polònia, de la màger part de Finlàndia, e d'Alaska.

Geografia[modificar | Modificar lo còdi]

Geografia[modificar | Modificar lo còdi]

Clima[modificar | Modificar lo còdi]

Demografia[modificar | Modificar lo còdi]

Lengas[modificar | Modificar lo còdi]

Religion[modificar | Modificar lo còdi]

Istòria[modificar | Modificar lo còdi]

La fin de l'Empèri Rus[modificar | Modificar lo còdi]

La crisi de la Russia Imperiala[modificar | Modificar lo còdi]

La Guèrra de Crimèa (1853-1856) aviá mostrat l'important retard de l'Empèri Rus dins mai d'un domeni[8]. Lo tsar Alexandre II (1856-1881) engatjèt alora una politica de reformas per modernizar son país. En particular, aboliguèt lo servatge en 1861, çò que permetèt a 23 milions d'abitants d'obtenir sa libertat personala, e transformèt l'administracion, l'armada, la justícia e l'ensenhament. Pasmens, aquelei reformas foguèron parcialas. Per exemple, lei sèrvs liberats obtenguèron pas de tèrras sufisentas per contentar sei besonhs alimentaris e demorèron dependents dei proprietaris terrencs e dei païsans rics (lei kulaks). De mai, totei lei projèctes de reformas s'arrestèron après una temptativa d'atemptat nihilista còntra lo sobeiran en 1866. Lei mitans conservators aprofichèron la situacion per contestar una partida dei reformas e la polícia politica, l’Ochrana, reprimiguèt lei movements reformators[9][10]. Puei, Alexandre III (1881-1894) e Nicolau II (1894-1917) s'opausèron a tota evolucion. Autocrata de drech divin, estimavan pas aver lo drech ò lo poder de modificar leis institucions[11].

Pasmens, Russia capitèt de se desvolopar economicament a partir de 1880. L'Estat foguèt lo mèstre d'òbra de l'industrializacion en plaça d'una borgesiá tròp limitada. En causa de la talha dau país, privilegièt l'industria pesuca e lo camin de fèrre. Lei resultats foguèron espectaclós car l'industria pesuca russa agantèt lo nivèu de produccion de son omològa francesa a la fin dau sègle. En revènge, lei bens de consumacion foguèron abandonats ais artesans e ais investisseires locaus. De mai, en despiech d'aquela creissença, l'industria èra pauc competitiva e èra dependenta de seis importacions de maquinas estrangieras[12]. Ansin, au començament de la Premiera Guèrra Mondiala, lo teissut industriau èra pauc dinamic e concentrats dins un nombre reduch de vilas (Moscòu, Sant Petersborg, Varsòvia, etc.) ont èra aparegut un proletariat constituït d'aperaquí tres milions d'obriers en 1914.

L'immobilisme politic permetèt la renaissença de l'oposicion politica. La fin dau sègle XIX e lo començament dau sègle XX foguèron marcats per una multiplicacion dei grèvas e deis atemptats. Tres movements principaus emergiguèron pauc a cha pauc. Lei liberaus èran lo grop pus nombrós. Ben implantats dins la noblessa locala e au sen dei professions liberalas, èra inspirat per la Revolucion Francesa e voliá establir una monarquia constitucionala. Lo Partit Socialista Revolucionari (SR) foguèt creat per la fusion de plusors gropusculs partisans d'un socialisme agrarian basat sus lo mir, la comunautat rurala tradicionala. Menèron d'operacions de secutament còntra lei foncionaris dei zònas ruralas e organizèron d'atemptats còntra leis autoritats[13]. Pasmens, aguèron de dificultats per formar un partit estructurat. Lo Partit Obrier Sociau Democrata de Russia (POSDR) regropava lei diferentei tendéncias dau marxisme rus. Sa figura majora èra Lenin (1870-1924) que dirigissiá la faccion majoritària, lei bolchevics, que voliá la creacion d'un partit estructurat de « revolucionaris professionaus » encargats d'organizar la revolucion còntra l'Estat. Pasmens, se turtèt a l'oposicion dei menchevics, una faccion minoritària qu'èra mai favorabla a una participacion au jòc politic institucionau. Una premiera scission aguèt luòc en 1903. Venguèt lentament permanenta e lei doas faccions formèron de grops distints a la Doma elegida en 1912[14].

La Revolucion de 1905 e la Premiera Guèrra Mondiala[modificar | Modificar lo còdi]

La revolucion de 1905 marquèt una rompedura majora entre lo tsar e son pòble. D'efiech, l'economia russa foguèt fòrça tocada per una crisi mondiala que durèt de 1900 a 1904. De recòltas marridas, de grèvas e lei dificultats de la Guèrra Russojaponesa agravèron la situacion[15][16]. Lo 22 de genier, lei cosacs tirèron sus una manifestacion pacifica que veniá portar una suplica au sobeiran. Lo bilanç foguèt de 130 a 1 000 tuats e la revòlta se difusèt au sen dei vilas industrialas e de la flòta de la mar Negra. Puei, l'agitacion ganhèt lei nacionalitats de l'Empèri, especialament dins lei regions balticas e en Polonha. Dins aquò, leis oposicions demorèron incapables de formar un frònt comun e lo Premier Ministre Sergei Vitte poguèt prepausar quauquei reformas que foguèron acceptadas per Nicolau II. En teoria, l'Empèri veniá una monarquia semiconstitucionala que respectava certanei drechs fondamentaus. Una assemblada legislativa dotada de poders limitats, la Doma, èra creada. Dins aquò, Nicolau II aviá pas l'intencion de respectar sei promessas e leis oposicions èran devesidas quant a una participacion au govèrn.

De 1906 a 1912, quatre Doma successivas foguèron elegidas e l'agitacion politica tornèt prendre tre 1911. Tres ans pus tard, l'union sacrada dau començament de la Premiera Guèrra Mondiala resistiguèt ansin pas ai premierei desfachas russas. Se lo país capitèt finalament de produrre de quantitats importantas d'armas per equipar sei tropas[17][18], la mobilizacion generala entraïnèt de problemas grèus de man d'òbra dins l'agricultura. I aguèt tanben de problemas importants dins lei transpòrts e, pus generalament, dins l'industria. Enfin, l'armada russa – coma totei leis autreis armadas dau periòde – èra pas preparada a un conflicte lòng e murtrier e s'adaptèt lentament a l'evolucion de l'art de la guèrra. De mai, lei pèrdas importantas entraïnèron un renovelament constant deis oficiers e de la tropa qu'empachèt l'aquisicion de sabers tactics complèxes. Lei pèrdas au sen de la noblessa, que formava la màger part dau còrs deis oficiers en 1914, privèron egalament lo regime d'una partida importanta de sa basa sociala[19][20].

Lo tsar Nicolau II reagiguèt pas e s'isolèt pauc a cha pauc durant lo conflicte. En genier de 1917, lo país èra desorganizat amb una multiplicacion dei grèvas e deis esmogudas alimentàrias dins lei vilas mau avitalhadas. Lo 22 de genier de 1917, lei partits revolucionaris de Petrograd (SR, bolchevics e menchevics) organizèron un soviet. Coma en 1905, leis autoritats demandèron a l'armada de reprimir la manifestacion, mai lei desercions empediguèron una repression eficaça. Lo 23 de febrier, la situacion degenerèt e de grèvas insureccionalas comencèron dins mai d'una usina. Lo 26, la polícia tirèt sus lei manifestants, mai lo 28, la garnison de la capitala se ralièt ais insurgents[21]. Aquò permetèt a la populacion d'intrar dins leis arsenaus e de s'armar. Lo 2 de març, Nicolau II abdiquèt e laissèt lo poder a son fraire qu'abdiquèt a son torn lo 3. La direccion de Russia passèt alora entre lei mans d'un govèrn privisòri nomat per la Doma.

La fondacion de l'Union Sovietica[modificar | Modificar lo còdi]

La falhida dau Govèrn Provisòri[modificar | Modificar lo còdi]

Fotografia dau Soviet de Petrograd en 1917.
Article detalhat: Revolucion d'Octòbre.

Après la casuda de la dinastia imperiala, lo Govèrn Provisòri eissit de la Doma e lo Comitat Executiu dau Soviet de Petrograd (remplaçat per lo Ièr Congrès Panrus dei Soviets en junh) s'opausèron per lo contraròtle dau poder. Sostengut per leis Aliats, lo premier aguèt inicialament l'avantatge. Pasmens, èra fòrça legalista e refusèt de menar lei reformas esperadas per la populacion (reforma agrària, proclamacion de la Republica, reglament de la question dei nacionalitats, etc.) per pas usurpar lei prerogativas de la futura assemblada constituenta. Mai sa decision pus impopulara foguèt sa volontat de perseguir la guèrra.

D'efiech, durant aqueu periòde, l'armada russa intrèt dins una fasa de deliquescéncia que permetèt ais Alemands e ais Austroongrés d'avançar dins mai d'una region. En parallèl, lo govèrn deviá s'aparar còntra lei menaças de còp d'Estat militar ò d'insureccion populara. Sa figura principala, Aleksandr Kerenski (1881-1970) assaièt d'enebir lo movement bolchevic e de dissòudre sei milícias, mai deguèt egalament contenir leis elements nacionalistas e conservators gropats a l'entorn dau generau Kornilov. Entre lo 8 e lo 10 de setembre, Kornilov assaièt de prendre lo poder per fòrça e Kerenski foguèt obligat de demandar l'ajuda dei bolchevics per rebutar son ataca[22]. Aquò permetèt ai fòrças bolchevicas de venir la poissança dominanta de Petrograd.

Dins aquò, Lenin, lo cap dau partit bolchevic, èra d'aqueu temps refugiat en Finlàndia per defugir una arrestacion. Aquel alunchament l'empachèt de convéncer la direccion dau movement de la feblessa dau Govèrn Provisòri. D'efiech, la reünion dau IInd Congrès Panrus dei Sovietcs èra prevista lo 25 d'octòbre e lei bolchevics èran majoritaris dins l'assemblada. Aquò èra donc una ocasion de legitimar rapidament un còp de fòrça. L'insureccion foguèt aisada car lei gardas roges (aperaquí 25 000 òmes) èran ben pus nombrós que lei rèstas de l'armada russa encara fidèus a Kerenski. Lo 25 d'octòbre de 1917 (6 de novembre dins lo calendier gregorian), prenguèron lo contraròtle de la capitala sensa rescontrar d'oposicion vertadiera e leis elegits antibolchevics quitèron lo Congrès dei Soviets tre lo 26, çò que facilitèt l'aprobacion dau còp d'Estat[23][24].

La presa dau poder per lei bolchevics[modificar | Modificar lo còdi]

Esquèma generau de la Guèrra Civila Russa dins lei regions occidentalas de Russia.
Article detalhat: Guèrra Civila Russa.

Se la presa dau poder per lei Bolchevics foguèt relativament aisada a Petrograd onte lo soviet locau podiá tenir un ròtle centrau, la situacion foguèt fòrça diferenta dins lo rèsta dau país. De 1918 a 1920, deguèron combatre mai d'un adversari dins l'encastre d'una guèrra civila murtriera que causèt benlèu la mòrt de 7 a 12 milions d'abitants. De mai, lei Bolchevics devián egalament luchar còntra leis armadas alemandas e austrianas. Lenin ordonèt donc rapidament l'adopcion de decrèts permetent de donar lo contraròtle dei tèrras e deis usinas ai païsans e ais obriers. Aquò li permetèt d'establir un liame solid entre lo poder bolchevic e lo pòble. En revènge, aguèt mens de succès dins sei negociacions amb leis Empèris Centraus. La patz, signada lo 3 de març de 1918, a Brèst-Litosvk entraïnèt la pèrda de territòris importants (Finlàndia, Polonha, Ucraïna, etc.). Lo pagament d'una indemnitat de 94 tonas d'aur èra pereu previst[25]. L'armistici dau 11 de novembre de 1918 annulèt aqueu tractat, mai dins lei regions cedidas, se desvolopèron d'insurreccions nacionalistas.

Per faciar lei problemas engendrats per la guèrra civila, lei bolchevics metèron en plaça lo « comunisme de guèrra », un sistèma de requisicion dei ressorsas e de repression de l'oposicion[26]. L'economia foguèt tanben centralizada e racionalizada (introduccion dau taylorisme, renforçament de la disciplina, etc.) e lei tèrras agricòlas nacionalizadas foguèron rapidament collectivizadas. Aquò entraïnèt l'emergéncia d'un burocràcia poderosa e una estatizacion dei decisions, mai permetèt a l'Armada Roja de rebutar leis atacas de seis adversaris. La division dei faccions antibolchevicas foguèt un dei factors majors de la victòria roja. De mai, lei bolchevics capitèron de constituïr d'alianças amb certanei movements per destrurre un autre movement avans de se revirar còntra seis aliats. Lo contraròtle dei centres urbans de Petrograd e de Moscòu, centres de la ret ferroviària russa, foguèt un autre factor decisiu en autorizant de desplaçaments rapids de tropas per contrar una menaça ò esplechar una oportunitat. Lei formacions conservatritz (armadas blancas, etc.), lei movements anarquistas e plusors insureccions nacionalistas foguèron ansin pauc a cha pauc vencudas. Dins aquò, en Polonha, dins lei regions balticas e en Finlàndia, lo govèrn de Lenin foguèt finalament constrench de reconóisser l'independéncia dei pòbles en revòuta còntra Russia[27].

Dins aquò, la guèrra totala tirèt fòrça sus lo teissut economic rus e lei requisicions decididas dins l'encastre dau comunisme de guèrra entraïnèron d'abüs importants. Au començament de 1921, Russia èra donc en crisi. La revirada deis insureccions comunistas dins leis autrei país europèus suscitava tanben un problema ideologic car l'idèa de la revolucion mondiala èra un vector important de la propaganda bolchevica. De faminas se declarèron dins lei vilas pus importantas. Lo 28 de febrier de 1921, aquelei tensions menèron a la revòuta dei marins de la basa navala de Kronstadt. Durament reprimida, l'insureccion obliguèt Lenin de cambiar sa politica generala[28].

La NEP e la reconstruccion dau país[modificar | Modificar lo còdi]

Article detalhat: Novèla Politica Economica.

L'estabilizacion dau poder bolchevic foguèt lo resultat dei mesuras adoptadas per lo Xen Congrès dau Partit (8-16 de març de 1921). Lenin i fixèt lo restabliment de la collaboracion entre leis obriers e lei païsans coma l'objectiu prioritari. Lo comunisme de guèrra foguèt ansin abandonat au profiech de la « Novèla Politica Economica » (NEP). D'un biais generau, la NEP instituïguèt un regim mixt. Un impòst fix en natura remplacèt lei requisicions e lei païsans foguèron autorizats a vendre liurament sei sobras. De mai, se la nacionalizacion dei tèrras foguèt pas annulada, lei païsans podián arrendar e transmetre sei tenements coma un ben privat. En 1924, un estatut de salariat foguèt definit per permetre l'embauchatge d'obriers agricòlas. Dins l'industria, la NEP menèt a la desnacionalizacion deis entrepresas de mens de 20 obriers. Venguèt tanben possible d'arrendar lei companhiás pus importantas a d'investisseires privats (compres estrangiers) per de duradas de 2 a 5 ans[29].

La NEP permetèt de redreiçar l'economia russa, mai foguèt pas un retorn complèt vèrs lo capitalisme. D'efiech, lo govèrn contunièt d'encoratjar, amb un succès limitat, la socializacion dei tèrras. De mai, l'industria pesuca, lei transpòrts, lo comèrci interragionau, lo comèrci internacionau e la moneda demorèron sota lo contraròtle dirècte de l'Estat. Politicament, lo poder venguèt pus autoritari. Lo Xen Congrès dau Partit enebiguèt lo fraccionisme au sen dau partit. Lei trotskistas, partisans de la militarizacion de l'economia, e lei membres de « l'Oposicion Obriera », partisans d'un retorn a l'autogestion obriera, foguèron obligats d'acceptar la NEP. Lo Partit foguèt egalament purgat dei sòcis passius. Seis efectius passèron ansin de 750 000 a 412 000 sòcis entre 1921 e 1924. Lo movement artistic seguiguèt e d'artistas, coma Vassily Kandinsky (1866-1944) e Chagall (1887-1985), sostenguèron la revolucion durant plusors annadas.

En parallèl, l'URSS foguèt oficialament fondada lo 30 de decembre de 1922 amb l'intrada en vigor dau tractat de l'Union. Formèt un Estat federau que reconoissiá lo drech de cada republica constitutiva a l'autodeterminacion. Puei, lo 31 de genier de 1924, l'adopcion de la constitucion de l'URSS permetèt de crear d'institucions comunas. Aqueu tèxte fondèt un Congrès dei Soviets elegit au sufragi indirècte coma institucion centrala. Aquela chambra èra encargada d'elegir un Comitat Centrau Executiu constituït per un Soviet Suprèm de 400 membres e un Soviet dei Nacionalitats de 130 membres. Aqueu Comitat deviá se reünir tres còps per an. Pasmens, generalament, fisada sei poders a de comitats pus reduchs (lo Praesidium e lo Sovnarkom). Dins lei fachs, lo Partit contunièt de dirigir lo país. Eu meteis, èra estructurat segon un sistèma piramidau amb un Congrès dau PCUS, un Comitat Centrau dau PCUS, un Burèu Politic dau Comitat Centrau dau PCUS (dich Politburo) e un Secretari dau Comitat Centrau dau PCUS. A partir dau periòde estalinian, lo secretari venguèt de facto lo cap de l'Estat sovietic fins a la disparicion de l'Union en 1991[30][31].

Lo « socialisme dins un país solet »[modificar | Modificar lo còdi]

Article detalhat: Estalin.

La succession de Lenin[modificar | Modificar lo còdi]

Grèvament malaut dempuei 1922, Lenin moriguèt lo 21 de genier de 1924. Sa mòrt durbiguèt un periòde de tensions e de luchas entre lei caps principaus dau Partit. Lei doas figuras principalas per li succedir èran Estalin (1878-1953) e Trotski (1879-1940). Lo premier èra lo secretari generau dau Partit dempuei 1922. Creat per Lenin per l'alunchar dau govèrn centrau, aquela posicion èra inicialament considerada coma segondària. Pasmens, en realitat, permetèt a Estalin de gerir lei nominacions e leis exclusions au sen dau Partit. Redigiguèt tanben un manuau d'educacion politica que serviguèt de basa a l'instruccion politica dei sòcis novèus, generalament pauc instruchs. Pauc a cha pauc, la majoritat dau Partit venguèt ansin favorablas ai tèsis desvolopadas per Estalin. En fàcia, Trotski èra un eròi de la guèrra civila per son ròtle dins la creacion e l'organizacion de l'Armada Roja. Èra tanben vist coma un teorician brilhant. Pasmens, èra un èx-menchevic e aviá d'enemics nombrós au sen dau movement bolchevic[32]. De personalitats, coma Grigori Zinoviev (1883-1936), Lev Kamenev (1883-1936) e Nikolaï Bukharin (1888-1938)[33], avián una influéncia importanta dins lo país e lo movement revolucionari.

La lucha per lo poder se debanèt en dos episòdis principaus. Premier, en vista d'isolar Trotski, Estalin s'alièt amb Zinoviev e Kamenev en genier de 1923. Laissèt Zinoviev atacar lei trostkistas. Accusat de deviacionisme e de fraccionisme, Trotski perdiguèt la direccion de l'Armada Roja e sa plaça au sen dau Sovnarkom. Dins aquò, Estalin intervenguèt per permetre a son rivau de gardar son ròtle au sen dau Politburo. La troicà formada per Estalin, Zinoviev e Kamenev se rompèt rapidament car lei dos segonds èran opausats au replegament nacionau preconizat per Estalin, mai dins un partit desenant tengut per leis estalinians, èran isolats. Assaièron donc de formar una Oposicion Unificada amb Trotski. Pasmens, en decembre de 1927, Estalin aguèt ges de dificultats per obtenir lor condamnacion per fraccionisme. Trotski s'exilièt en 1929 e Zinoviev e Kamenev foguèron definitivament marginalizats.

L'abandon de la NEP per Estalin[modificar | Modificar lo còdi]

Intensitat dei faminas sovieticas de 1932-1933 durant la collectivizacion dei tèrras.

Desenant cap dau país, Estalin abandonèt d'un còp la NEP au profiech d'una teoria de construccion dau socialisme dins un país unic. Lo bilanç de la NEP es ambivalent. Permetèt de restaurar la produccion agricòla e aumentat lo nivèu de vida generau dins lei campanhas. Pasmens, aviá geinat lo desvolopament de l'industria de basa en causa de problemas de finançament e d'una manca de man d'òbra qualificada. Dins lei zònas ruralas, de tensions importantas opausavan lei kulaks a la massa deis obriers agricòlas e dei païsans paures. De problemas mai ò mens identics existissián en vila entre lei Nepmen (artesans ò proprietaris d'entrepresas privadas) e lei grands magasins d'Estat. La politica d'Estalin s'inspirèt en partida deis idèas de Trotski en militarizant la societat per desgatjar lei ressorsas necessàrias a la creacion d'un otís industriau e militar permetent a l'Union Sovietica de rivalizar amb lei poissanças capitalistas. Pasmens, Estalin èra pas un teorician e sa politica economica s'adaptèt donc de còps ai besonhs e ai dificultats.

La collectivizacion dei tèrras agricòlas foguèt la premiera mesura majora dau periòde estalinian. Aguèt luòc de 1930 a 1933[34] e se turtèt a una resisténcia dei kulaks que foguèt durament reprimida[35]. Rapidament, la màger part de la païsanariá intrèt en resisténcia entraïnant de destruccions de recòltas e d'equipaments e d'abatatges generalizats deis animaus. Aquò trebolèt la produccion e de faminas grèvas toquèron plusors regions e vilas, en particular Ucraïna e Cazacstan (fins a cinc milions de mòrts). D'un biais generau, la produccion agricòla demeniguèt de 20 % a 25 % e 45 % a 60 % dau capitau dispareguèt. L'agricultura sovietica aguèt de dificultats persistentas fins a la fin dau país[36]. Aquelei problemas son illustrats per l'importància dau duor, un tròç de tèrra individuau, concebit a cada familha de païsans en 1935 per amaisar lei tensions. Cubrissent solament 3 % dei tèrras agricòlas en 1937, provesissián 21 % de la produccion totala.

L'industrializacion venguèt la prioritat dau país. Per aquò, un important esfòrç de planificacion foguèt més en plaça per despartir lei ressorsas umanas e materialas, fixar lei pretz e lei quantitats e definir leis estructuras economicas e tecnicas deis entrepresas. Una ajuda estrangiera foguèt tanben acceptada amb la participacion de tecnicians estrangiers ai chantiers pus importants e l'importacion d'equipaments. En despiech dei faminas, leis exportacions de bens agricòlas foguèron mantengudas per trobar lei sòus necessaris. Lei resultats foguèron importants per l'industria pesuca amb la creacion de bacins industriaus dins lei vaus de Vòlga e de Dnièpre. Lo sud dei monts Orals foguèt pereu industrializat. Dins aquò, en despiech de la perseguida d'una politica volontarista, la siderurgia e l'industria petroliera avancèron pauc durant lo rèsta deis ans 1930. De mai, l'abséncia d'una ret de transpòrt eficaça e la manca de man d'òbra entraïnavan de problemas.

Lei purgas e lo periòde estalinian[modificar | Modificar lo còdi]

Per sostenir sa politica d'industrializacion accelerada, l'Estat sostenguèt e organizèt una politica de transformacion radicala de la societat radicala sovietica. D'efiech, la mecanizacion creissenta de l'agricultura e lei besonhs en man d'òbra dins leis usinas entraïnèron un exòde rurau massís. La classa obriera passèt ansin de 11 a 38 milions entre 1928 e 1939. Per l'enquadrar e la contraròtle, de mesuras estrictas foguèron rapidament adoptadas coma la mesa en plaça de sancions disciplinàrias fòrtas (emendas, licenciament, etc.), de pèrdas d'avantatges sociaus (cartas d'avitalhament, etc.) e de còps de penas de preson. Lei desplaçaments deis obriers (e dei païsans) foguèron egalament reduchs, la durada minimala dau trabalh foguèt portada de 42 a 56 oras per setmana e lei sindicats independents foguèron enebits. Dins aquò, la repression s'acompanhèt d'encoratjaments (aumentacion de salaris per leis obriers pus productius, etc.) e d'un important esfòrç de propaganda (stakhanovisme, etc.[37]). Mai, en despiech de demonstracions sincèras d'adesion au projècte de desvolopament dau regim, la màger part deis obriers demorèron indiferents e concentrats sus de problematicas de subrevida car la construccion dei lotjaments obriers prenguèt rapidament un retard important. Fòrça obriers deguèron donc viure dins de vilatges de tubanèus establits a l'entorn dei zònas industrialas.

La construccion dau socialisme dins un país unic e la gestion dei transformacions socialas menèron a un renforçament de l'Estat sovietic. Pasmens, aquò prenguèt mai que mai l'aspècte d'un renforçament dau poder d'Estalin e d'una afiermacion creissenta dau caractèr nacionau de l'URSS. Lo Partit foguèt una dei victimas d'aquelei mutacions car perdiguèt son ròtle de movement politic per venir una correja de transmission dei decisions presas per lo govèrn centrau vèrs la populacion. L'egalitarisme deis originas foguèt tanben oblidat e un elèit emergiguèt au sen dau Partit. Compausat dei quadres permanents, dei quadres importants au sen deis usinas e dei membres de l'aparelh politic, aquel elèit obtenguèt rapidament d'avantatges materiaus.

Pasmens, la caracteristica pus importanta de la societat sovietica de l'epòca foguèt la multiplicacion dei purgas a partir de 1930. L'assassinat de Kirov, lo responsable dau Partit de Leningrad, accelerèt lo fenomèn[38]. Sota la direccion dau NKVD, lei policiers descurbiguèron de complòts organizats per leis adversaris reaus ò supausats d'Estalin (èx-menchevics, trotskistas raliats, opausants bolchevics, responsables tròp coneguts, etc.). De 1936 a 1938, tres ensembles de procès decimèron ansin la direccion dau Partit (Zinoviev, Kamenev, Bukharin, etc.) e de l'Armada Roja (Tukhatzevskii, etc.)[39]. En parallèl, lei purgas regardèron tanben totei lei nivèus de la societat, especialament lei rengs deis oficiers de l'armada[40]. Au finau, entre 5 e 6 milions de Sovietics foguèron condamnats a de penas divèrsas (anant de quauquei mes de preson a la pena de mòrt). Lei rasons aguent dictat aquela politica son l'objècte de plusors ipotèsis (dificultats per agantar leis objectius de desvolopament, interès economic de la man d'òbra forçada, transformacions socialas ?) mai son pas totalament compresas.

L'accession au reng de superpoissança[modificar | Modificar lo còdi]

La « Granda Guèrra Patriotica »[modificar | Modificar lo còdi]

Debanament de la Segonda Guèrra Mondiala sus lo continent europèu de 1942 a 1945.
Article detalhat: Guèrra Germanosovietica.

A la fin deis ans 1930, l'aumentacion dei tensions en Euròpa e en Asia menèt a una modernizacion de l'Armada Roja. Pasmens, lei purgas e de dificultats industrialas alentiguèron una reorganizacion destinada a passar leis efectius de l'armada de 0,9 a 6 milions d'òmes. Per aquò, foguèt necessari de liberar de presoniers politics, de fondar d'escòlas militaras e de restablir la disciplina e lei grades. Lo raprochament amb Alemanha permetèt d'obtenir de tecnologias novèlas, de ganhar de temps e d'ocupar de territòris suplementaris en Polonha, dins lei regions balticas e en Finlàndia. Lo transferiment d'una partida deis usinas de l'oèst vèrs lei monts Orals foguèt tanben anticipat.

Dins aquò, aquela preparacion foguèt pas sufisenta per arrestar l'ofensiva alemanda iniciada lo 22 de junh de 1941 (Plan Barbarossa). Leis òrdres donats ai tropas frontalieras de defendre sei posicions a tot pretz agravèt la situacion en permetent ai divisions blindadas de la Wehrmacht d'enceuclar e de destrurre plusors armadas sovieticas, especialament dins lei regions de Kiev, de Bialystok e d'Esmolensk. Pasmens, a partir dau 3 de julhet, una defensa acarnada s'organizèt. Se leis Alemands capitèron d'ocupar de regions industrialas e agricòlas importantas, 1 500 entrepresas e 25 milions d'abitants foguèron evacuats vèrs l'èst. De tacticas de tèrra cremada permetèron d'alentir l'avançada alemanda e la propaganda s'orientèt de l'internacionalisme obrier vèrs de tèmas pus patriotics. Lei violéncias dei fòrças d'ocupacion, especialament aquelei deis Einsatzgruppen, favorizèron tanben l'unitat nacionala e la formacion d'armadas de partisans encargadas d'atacar lei linhas d'avitalhament de la Wehrmacht[41][42][43].

Lo bilanç de la guèrra a d'aspèctes multiples. Lei pèrdas umanas, estimadas entre 20 e 40 milions d'òmes, representavan 10 a 20 % de la populacion dau país e venián après lei faminas e lei purgas deis ans 1930. Pasmens, l'URSS reconquistèt lei territòris perduts entre 1918 e 1921, establiguèt son influéncia sus la mitat orientala d'Euròpa e obtenguèt un sèti de membre permanent dau Conseu de Seguretat dei Nacions Unidas. Lo prestigi de l'Armada Roja èra tanben considerable e lei movements comunistas s'èran renforçats dins mai d'una region dau monde. En parallèl, la tutèla de l'Estat sus la societat s'èra relargada. Per exemple, lei païsans avián beneficiat d'aumentacions de pretz e lei quadres dei pòbles allogèns èran venguts pus influents au sen deis institucions. Dins aquò, lei relacions entre lo govèrn centrau e la populacion evolucionèron e lo poder s'identifiquèt desenant a la figura d'Estalin.

La fin dau periòde estalinian e lo començament de la Guèrra Freja[modificar | Modificar lo còdi]

La gestion impossibla de l'eiretatge d'Estalin[modificar | Modificar lo còdi]

L'estanhacion dau periòde Brezhnev[modificar | Modificar lo còdi]

L'afondrament de l'Union Sovietica[modificar | Modificar lo còdi]

Institucions e organizacion politica[modificar | Modificar lo còdi]

Generalitats[modificar | Modificar lo còdi]

Lo Partit Comunista de l'Union Sovietica[modificar | Modificar lo còdi]

Lo Partit Comunista de l'Union Sovietica foguèt l'unic partit politic autorizat dins lo país de sa creacion a l'instauracion dau multipartisme en 1990[44]. Aviá per ròtle de menar la revolucion e de preparar la creacion d'una societat comunista. Per aquò, èra mai que mai inspirat per lei tèsis de Marx completadas per Lenin (marxisme leninisme). Lei concèptes de dictatura dau proletariat, d'antiimperialisme, de coexisténcia pacifica e de socialisme dins un país unic aguèron donc una influéncia importanta dins son ideologia.

En causa de son ròtle revolucionari, lo Partit èra l'institucion centrala de l'URSS e son secretari generau èra de jure ò de facto lo cap de l'Estat sovietic. Formalament, lo movement èra organizat en seccions segon una basa professionala ò locala (usina, immòble collectiu, etc.) e territòriala (vila, arondiment, oblast, etc.). Lo poder suprèm i èra tengut per un Congrès reünit totei lei cinc ans. Constituïda per lei delegats de tot lo país, aquela assemblada èra encargada d'elegir d'institucions permanentas pus reduchas coma lo Comitat Centrau e lo Burèu Politic (Politburo). Dins lei fachs, coma lei Congrès èran rars, la direccion dau Partit èra assegurada per lo Comitat Centrau e lo Burèu Politic (dirigit per lo secretari generau).

Leis institucions federalas[modificar | Modificar lo còdi]

Leis institucions estatalas[modificar | Modificar lo còdi]

La polícia politica[modificar | Modificar lo còdi]

Articles detalhats: KGB e NKVD.

Lei fòrças militaras[modificar | Modificar lo còdi]

Article detalhat: Armada Roja.

Economia[modificar | Modificar lo còdi]

La planificacion e l'organizacion generala[modificar | Modificar lo còdi]

L'agricultura[modificar | Modificar lo còdi]

L'industria miniera e petroliera[modificar | Modificar lo còdi]

L'industria[modificar | Modificar lo còdi]

La recèrca e lo desvolopament tecnologic[modificar | Modificar lo còdi]

Cultura[modificar | Modificar lo còdi]

Lo periòde revolucionari[modificar | Modificar lo còdi]

Lo periòde estalinian[modificar | Modificar lo còdi]

La periòde post-estalinian[modificar | Modificar lo còdi]

Annèxas[modificar | Modificar lo còdi]

Liames intèrnes[modificar | Modificar lo còdi]

Bibliografia[modificar | Modificar lo còdi]

  • (fr) Robert Service (trad. Martine Devillers-Argouarc'h), Staline, París, Perrin, 2013.
  • (fr) Jean-Jacques Marie, Lénine, Balland, 2004.
  • (fr) Pierre Miquel, La Seconde Guerre Mondiale, París, Fayard, 1994.

Nòtas e referéncias[modificar | Modificar lo còdi]

  1. Bridget O'Laughlin (1975) Marxist Approaches in Anthropology Annual Review of Anthropology Vol. 4: pp. 341–70 (October 1975) (doi:10.1146/annurev.an.04.100175.002013).
  2. 2,0 et 2,1 Robert Service.
  3. Crile, George (2003).
  4. Mr. David Holloway (1996).
  5. Turner, 1987, p. 23
  6. Byrd, Peter (2003).
  7. «Rusia es ahora la parte de todo tratado en los que la antigua Unión Soviética fue una de las partes, y tiene los mismos derechos y obligaciones que la antigua Unión Soviética, excepto en la medida que los ajustes se requieran necesariamente, por ejemplo, para tener en cuenta el cambio en la extensión territorial.
  8. (fr) Alain Gouttman, La Guerre de Crimée : 1853-1856, París, S.P.M, coll. « Kronos », 1995, p. 492.
  9. (fr) Michel Heller, « La révolution d'en Haut (Alexandre II) », dins Histoire de la Russie et de son empire, París, Perrin, 2015.
  10. (fr) Edvard Radzinsky (trad. Anne Coldefy-Faucard), Alexandre II, la Russie entre espoir et terrorisme, París, Le Cherche midi, 2009.
  11. (fr) Michel Heller, « La réaction », dins Histoire de la Russie et de son empire, París, Perrin, 2015.
  12. (fr) Paul Kennedy (trad. M.-A. Cochez e J.-L. Lebrave), Naissance et déclin des grandes puissances, París, Payot, 1988, pp. 380-381.
  13. (en) Alexander Trapeznik, V. M. Chernov : theorist, leader, politician, Cambridge Scholars Press, 2007, p. 29.
  14. L'istòria de la separacion entre bolchevics e menchevics es lònga e complèxa. Lei doas faccions s'opausèron sus mai d'un subjècte a partir de 1903 e venguèron pauc a cha pauc independentas. Pasmens, mantenguèron d'organizacions comunas fins a 1917.
  15. (fr) François-Xavier Coquin, Des Pères du peuple au père des peuples. La Russie de 1825 à 1929, París, SEDES, 1991, p. 49.
  16. (fr) René Girault e Marc Ferro, De la Russie à l'URSS. L'Histoire de la Russie de 1850 à nos jours, París, Nathan Université, 1989, p. 81.
  17. (fr) Alexandre Sumpf, La Grande guerre oubliée : Russie, 1914-1918, París, Éditions Perrin, 2014, pp. 115-116.
  18. (en) Manfried Rauchensteiner (trad. de l'allemand), The First World War and the End of the Habsburg Monarchy, 1914-1918, Viena, Böhlau Verlag Wien, 2014, p. 458.
  19. (fr) Alexandre Sumpf, La Grande guerre oubliée : Russie, 1914-1918, París, Éditions Perrin, 2014, p. 39.
  20. (fr) Orlando Figes (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), La Révolution russe. 1891-1924 : la tragédie d'un peuple, Éditions Denoël, 2007, pp. 347-349.
  21. (fr) Louis Aragon e André Maurois, Les Deux Géants. Histoire des États-Unis et de l'URSS de 1917 à nos jours. Tome 3 : Histoire de l'URSS de 1917 à 1929, París, Éditions du Pont Royal, 1963, p. 33.
  22. (fr) Orlando Figes (trad. de l'anglais par Pierre-Emmanuel Dauzat), La révolution russe : 1891-1924 : la tragédie d'un peuple, París, Denoël, 2007, p. 559.
  23. (fr) Jean-Jacques Marie, Lénine, París, Balland, 2004, pp. 215-217.
  24. (fr) John Reed, Dix jours qui ébranlèrent le monde, Éditions sociales, 1986.
  25. (fr) Alexandre Choubine, « Le jeu du pouvoir soviétique à BrestLitovsk », Revue Russe, vol. 50, n° 1,‎ 2018, pp. 131–157.
  26. (en) Alan M. Ball, Russia's Last Capitalists: The Nepmen, 1921-1929, University of California Press, 1990, pp. 10-38.
  27. (fr) Alexandre Jevakhoff, La guerre civile russe, Perrin, 2017.
  28. (fr) Jean-Jacques Marie, Cronstadt, Fayard, 2005.
  29. Au finau, aperaquí 88 % deis entrepresas russas foguèron privatizadas.
  30. (fr) Michel Lesage, Les institutions soviétiques, Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1983.
  31. (fr) Pierre Broué, Le Parti bolchévique : histoire du PC de l'URSS, Éditions de Minuit, 1963.
  32. (fr) Pierre Broué, Trotsky, París, Fayard, 1988.
  33. (fr) Stephen Cohen, Nicolas Boukharine : la vie d'un bolchevik (1888-1938), París, Maspero, 1979..
  34. Inicialament, la collectivizacion foguèt imaginada coma una accion progressiva, basada sus lo volontariat. Pasmens, en genier de 1930, lei resultats quasi inexistents suscitèron una mesa en òbra pus violenta.
  35. Lei kulaks formavan aperaquí 5 % de la populacion rurala, mai èran proprietaris de 40 % dei tèrras agricòlas.
  36. (fr) Moshe Lewin, Le Siècle soviétique, París, Fayard / Le Monde Diplomatique, 2003, p. 93.
  37. (fr) Jean-Louis Van Regemorter, Le Stalinisme, La Documentation française, junh de 1998, p. 48.
  38. (fr) Oleg Khlevniouk, Le Cercle du Kremlin : Staline et le bureau politique dans les années 1930, París, Seuil, 1996, pp. 105 e 154.
  39. (fr) Pierre Broué, Les Procès de Moscou, édition Edito-Service S.A., coll. « les causes célèbres », 1972.
  40. (fr) Oleg Khlevniouk, Le Cercle du Kremlin : Staline et le bureau politique dans les années 1930, París, Seuil, 1996, p. 205.
  41. (fr) Christian Baechler, Guerre et exterminations à l'Est, Hitler et la conquête de l'espace vital, 1933-1945, París, Éditions Tallandier, 2012.
  42. (fr) Masha Cerovic, Les enfants de Staline. La guerre des partisans soviétiques (1941-1944), Seuil, 2018.
  43. (en) Marcel Baudot e John A Armstrong, « Soviet Partisans in World War II. », Annales. Économies, Sociétés, Civilisations, n° 2,‎ 1996, pp. 460-464.
  44. I aviá de candidats « independents » ais eleccions. Pasmens, leis independents elegits, pauc ostils au poder, èra totjorn largament minoritaris au sen deis institucions sovieticas.