Medecina

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Salta a la navegació Salta a la cerca
Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.

La medecina es una sciéncia de la santat e lo sector de la vida publica concernit per la mantenença o la restauracion de la santat umana, per l'estudi, lo diagnostic, lo tractament e la prevencion possibla de las malautiás. Es tanben un "airal de coneissença" - una sciéncia del còs uman, de sos organs, de sas malautiás e de lor tractament - e una practica aplicada d'aquel saber.

Istòria[modificar | modificar la font]

De la Preïstòria a l'Edat Mejana[modificar | modificar la font]

La medecina durant la Preïstòria e l'Antiquitat Auta[modificar | modificar la font]

Segon lei descubèrtas dei paleontològs, lei societats preïstoricas avián lo mestritge de tecnicas medicalas simplas. Permetián de sonhar de malautiás gràcias a de plantas ò de tractar de fracturas (reduccion, immobilizacion...). Quauquei cas d'amputacion de membres tocats per de fracturas multiplas son tanben coneguts[1]. Dins aquò, lei conoissenças dau periòde èran probablament fòrça limitadas e, probablament, liadas a la magia car lei prèires foguèron lòngtemps de concurrents seriós per lei mètges.

Lei premierei medecinas vertadieras son ansin consideradas coma originàrias de Mesopotamia e d'Egipte. D'efiech, apareguèron dins aquelei regions lei premiers grops atestats de professionaus dau suenh e lei premierei reflexions sus lo diagnostic e lo tractament de patologias. En particular, lo còdi promulgat per lo rèi babilonian Hammurabi (1793-1750 avC) precisèt lei responsabilitats e leis onoraris dei mètges tre lo sègle XVIII avC. En parallèl, en Egipte, plusors tractats foguèron redigits per facilitar lo diagnostic, presentar la farmacopèa ò explicar d'operacions cirurgicalas. De mai, se la magia ò la religion i gardavan una importància fòrta, certaneis efiechs èran explicats per d'observacions e d'experiéncias.

La medecina grècoaraba[modificar | modificar la font]

Lei basas de la medecina modèrna son aparegudas en Grècia. Son origina es desconeguda e sa formalizacion comencèt vèrs lo sègle VI avC. Sa figura principala es Ipocrates (vèrs 460 avC - 377 avC). Se sa vida es mau coneguda, son escòla de medecina aguèt un succès considerable. D'efiech, foguèt basada sus un metòde empiric que compreniá un interrogatòri dei pacients, una observacion dei signes clinics e una descripcion dei malautiás. Un còdi etic foguèt tanben adoptat per enquadrar la relacion entre lo pacient e lo mètge. Fòrça populars, aquelei principis son totjorn utilizats a l'ora d'ara e Ipocrates es considerat coma lo fondator de la medecina modèrna.

Au nivèu teoric, Ipocrates desvolopèt la teoria dei quatre umors per explicar l'aparicion dei malautiás que foguèt completada per Platon (427-348 avC) e Aristòtel (384-322 avC). Pasmens, aquò empediguèt pas la perseguida de progrès amb l'identificacion dau ròtle dau còr per Aristòtel, lei descubèrtas anatomicas d'Erofil de Calcedònia (335-280 avC) e de l'escòla d'Alexàndria. Puei, a partir dau sègle II avC, Roma venguèt lo centre principau de la medecina occidentala amb de figuras coma Plini l'Ancian (23-79 apC), Soranos d'Efèsa (sègle II apC) e, mai que mai, Galen (vèrs 129-201). Assaint de reünir lei conoissenças medicalas de son periòde, Galen gardèt lei principis teorics d'Ipocrates mai tornèt afiermar l'importància de l'observacion e de l'experiéncia. Realizèt plusors descubèrtas importantas e prepausèt de modèls per lei sistèmas cardiovascular, respiratòri, digestiu e nerviós que demorèron la nòrma durant plusors sègles.

Après la mòrt de Galen, la medecina romana conoguèt un periòde de declin maugrat l'organizacion d'infiermariás militaras dins l'armada e l'aparicion dei premiereis espitaus publics. Pasmens, sei conoissenças foguèron traduchas per leis Arabs après lei conquistas dau sègle VII. Portada per d'institucions scientificas coma l'Ostau de la Sapiéncia de Bagdad, lei mètges arabopèrses de l'Edat Mejana realizèron de progrès importants. Al-Razi (865-925), Avicena (980-1037) ò Maimonides (1137-1204) foguèron lei personalitats majoras d'aqueu movement.

Lei medecinas indiana e chinesa[modificar | modificar la font]

En Asia, de medecinas estructuradas apareguèron en Índia e en China. La medecina indiana se desvolopèt a partir dei tèxtes vedics mai foguèt egalament influenciada per la medecina grèga. Inicialament basada sus la preguiera, l'utilizacion de plantas e la dietetica, conoguèt de progrès importants amb l'aparicion d'una teoria deis umors e de descubèrtas en matèria d'observacions clinicas, de patologia, de terapeutica e de cirurgia (compres plastica) e d'igièna. Dins certanei regions, aquò permetèt la creacion d'espitaus plusors sègles avans l'èra nòstra.

De son caire, la medecina chinesa desvolopèt de concepcions construchas a l'entorn de l'equilibri entre lei principis opausats dau ying e dau yang. Ansin, foguèt a l'origina de practicas coma l'acupunctura qu'es destinada a facilitar la circulacion de l'alen. Dins aquò, lei mètges chinés adoptèron tanben de metòdes empirics per descriure de malautiás e establir de tractaments. En particular, descurbiguèron un nombre relativament important de plantas medicinalas.

L'emergéncia de la medecina occidentala medievala[modificar | modificar la font]

En Occident, après la disparicion de l'Empèri Roman, la medecina foguèt dominada per leis ensenhaments de la Glèisa. Aquò permetèt de progrès au nivèu organizacionau amb la creacion d'espitaus. En revènge, la conoissença scientifica dei malautiás avancèt gaire fins au sègle X e la redescubèrta progressiva dei trabalhs grècs gràcias ai cambis amb leis Arabs installats. Ansin, entre lei sègles X e XIII, l'escòla siciliana de Salèrn conoguèt un important desvolopament amb de mètges coma Warbod Gariopontus ò Constantin l'African (1015-1086). Foguèron leis autors d'un important còrpus (Passionarius, Flos medicinae vel regimen sanitatis salernitanum...) que mòstra un accès a de sabers antics.

L'escòla de Salèrn menèt a la fondacion d'autreis escòlas de medecina en Occitània (Montpelhièr), en Itàlia (Pàdoa, Bolonha...), en Anglatèrra (Oxford) e en França (París). Favorizèron la difusion de la medecina grècoaraba e l'aparicion de mètges laïcs. Pasmens, lo catolicisme contunièt d'influenciar la pensada e de limitar lei possibilitats de recèrca. Lei descubèrtas novèlas foguèron pauc nombrosas mai se pòdon mencionar un melhorament de la comprenença deis epidèmias au sègle XIV amb l'emergéncia dei concèptes de contagion e de quarantena.

De la Renaissença au desvolopament dei sciéncias modèrnas[modificar | modificar la font]

La redescubèrta dei medecins grècs[modificar | modificar la font]

Lo desvolopament dau racionalisme[modificar | modificar la font]

La medecina modèrna[modificar | modificar la font]

L'aparicion de la medecina modèrna[modificar | modificar la font]

L'estructuracion dei disciplinas principalas[modificar | modificar la font]

L'organizacion de l'ensenhament de la medecina[modificar | modificar la font]

La plaça sociala de la medecina modèrna[modificar | modificar la font]

Concèptes principaus[modificar | modificar la font]

Procès medicau[modificar | modificar la font]

Deontologia[modificar | modificar la font]

Politica de santat publica[modificar | modificar la font]

Ensenhament de la medecina[modificar | modificar la font]

Disciplinas principalas[modificar | modificar la font]

La medecina modèrna es basat sus lo trabalh d'un ensemble de professionaus especializats dins un domeni de la santat umana. Lei mètges an un ròtle centrau dins aquela organizacion mai son sostenguts per un nombre important d'autrei personaus coma leis infiermiers, lei tecnicians medicaus, lei farmacians, lei podològs, leis ambulancièrs, lei psicològs ò leis engenhaires medicaus. Ansin, uei, un pacient admés dins un espitau es generalament seguit per una còla principala, chausit segon sa patologia principala, que va interagir amb d'autrei servicis en foncion de sei besonhs. D'efiech, lei mètges modèrnes an d'especialitas variats que s'articulan a l'entorn de dos aisses principaus que son sciéncias medicalas fondamentalas e leis especialitas medicalas.

Sciéncias medicalas fondamentalas[modificar | modificar la font]

Lei sciéncias medicalas fondamentalas son l'ensemble dei disciplinas estudiant un aspècte de la biologia generala :

Especialitas medicalas[modificar | modificar la font]

Leis especialitas medicalas son d'ensembles de competéncias dins un domeni donat (practicas medicalas, estudi d'un tipe de pacient, estudi d'un organ, estudi d'un tipe de patologia... etc.).

Practicas[modificar | modificar la font]

Leis especialitats medicalas definidas percuta practica regardan d'ensembles tecnics complèxs. Necessitan sovent una experiéncia aquista per la repeticion dei gèsts durant un periòde de formacion que pòu durar plusors annadas. Lei pus frequentas son :

  • l'anatomopatologia qu'es l'estudi microscopic dei teissuts patologics.
  • l'anestesia-reanimacion que gropa dos domenis diferents. L'anestesia permet de realizar una operacion e la reanimacion es un ensemble de metòdes que s'utilizan per un pacient amb au mens dos organs defalhents.
  • la biologia medicala es l'estudi dei liquids biologics per caracterizar una patologia.
  • la cirurgia es un ensemble de tecnicas permetent una intervencion mecanica dins lei teissuts biologics. Es devesida en plusors especialitats, sovent centradas sus una partida precisa de l'organisme.
  • l'educacion de la santat es destinada a la promoccion dei practicas permetent de melhorar la santat deis individús. Es pas unicament l'òbra dei mètges car pòu èsser realizada per d'autrei personaus.
  • la farmacia es la mesa en òbra dei medicaments.
  • l'imajariá medicala es un ensemble de tecnicas permetent d'observar lei teissuts intèrnes d'un pacient sensa intervencion cirurgicala.
  • la medecina estetica es destinada a melhorar l'anar d'un pacient.
  • la medecina generala es una disciplina que permet d'assegurar lo seguit globau e continú d'una populacion e, s'es necessari, de leis orientar vèrs un especialista.
  • la medecina dau trabalh es destinada a la susvelhança de l'estat de santat dei trabalhaires e a la prevencion dei riscs professionaus.
  • la medecina ď'urgéncia es una especialitat centrada sus lo tractament dei situacions d'urgéncia vitala.

Tipes de pacient[modificar | modificar la font]

Certaneis especialitats son definidas per un tipe donat de pacient. Aquò permet ansin de melhorar lo seguiment d'una categoria de personas. Lei principaleis especialitats d'aquel ensemble son :

  • l'andrologia qu'es especializada dins lei malautiás tocant leis òmes.
  • la geriatria que s'ocupa dei patologias especificas ais ancians.
  • la ginecologia qu'es especializada dins lei malautiás tocant lei femnas.
  • la medecina fetala qu'es especializat dins lo seguit dau fètus gràcias a la mesa en òbra de tecnicas d'observacion complèxas.
  • la medecina legala que son objectiu es la determinacion dei causas de la mòrt d'un individú. Trabalha generalament en relacion amb lei servicis judiciaris.
  • la neonatologia qu'es especializada dins lei suenhs ai novèus nats e ai prematurats.
  • l'obstetrica que s'ocupa dau seguit dei femnas prens.
  • la pediatria qu'es especializada dins lo seguit deis enfants.

Organs[modificar | modificar la font]

Coma seis apelacions l'indican, leis especialitats medicalas definidas per la conoissença d'un organ son centradas a l'entorn d'un organ ò d'un tipe donat de teissuts vivents. Lei pus frequentas son :

Patologia[modificar | modificar la font]

Leis especialitats medicalas definidas per una patologia son fòrça variabla en causa de l'aspècte divers dei malautiás e dei trèbols susceptibles d'atacar l'èsser uman. Pasmens, son objectiu es generalament lo suenh de patologias complèxas tocant plusors partidas de l'organisme. Lei pus frequentas son :

Autreis especialitas[modificar | modificar la font]

Annèxs[modificar | modificar la font]

Liames intèrnes[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. (de) Manfred Reitz, « Steinzeitchirurgie », Pharm. Ind., vol. 73, no 10,‎ 2011, pp. 1755-1757.