1543

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar

1543

Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Ans :
1540 1541 1542  1543  1544 1545 1546

Decennis :
1510 1520 1530  1540  1550 1560 1570
Sègles :
Sègle XV  Sègle XVI  Sègle XVII
Millennis :
Millenni I  Millenni II  Millenni III


Autres calendièrs :
Roman Chinés Gregorian Ebrieu Indó Musulman Persan Republican

Aquesta pagina concernís l'an 1543 del calendièr gregorian.


Eveniments[modificar | modificar la font]

Occitània[modificar | modificar la font]

França[modificar | modificar la font]

Euròpa[modificar | modificar la font]

Africa[modificar | modificar la font]

Etiopia[modificar | modificar la font]

Au començament de l'annada, lo 21 de febrier, l'armada etiopiana dau negus Galawdewos (1540-1559) e lei subrevivents dau còrs expedicionari portugués ataquèron lei fòrças dau Sultanat d'Adel qu'ocupavan la màger part d'Etiopia dempuei 1534-1535. La batalha s'acabèt per la mòrt de l'emir Ahmad ibn Ibrahim e per de pèrdas importantas dins lei rengs de l'armada musulmana que se dispersèt totalament. Aquò permetèt la reconquista aisada dau país e marquèt la fin de la guèrra. Pasmens, Etiopia èra roïnada après quinze ans de guèrra.

America[modificar | modificar la font]

Civilizacion maia[modificar | modificar la font]

Perseguida de la guèrra entre Espanha, sostenguda per unei pòbles maias, e lei ciutats-estats maias desirosas de demorar independentas. Après lei victòrias espanhòlas de 1541-1542 e la somission dei Cocomes, lei Maias Cupules, que ganhèron l'aliança dei Cochuahs, ataquèron la vila novèla de Valladolid fondada lo 24 de mai dins lei roïnas de Chauac Ha. Leis Espanhòus e seis aliats maias foguèron rapidament en dificultat.

Arts[modificar | modificar la font]

Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]

Astronomia[modificar | modificar la font]

Representacion dau sistèma de Copernic.

Publicacion quauquei jorns avans la mòrt de son autor de la teoria eliocentrica desvolopada per lo prèire polonés Nicolau Copernic en 1513. Maugrat d'errors fòrça importantas, aquela teoria anava permetre l'abandon dau modèl de Ptolemèu e favorizar l'aparicion de la sciéncia modèrna.

Matematicas[modificar | modificar la font]

Publicacion de The Grounde of Artes, teachings the Worke and Practise, of Arithmeticke, both in whole numbers and fractions dau matematician galés Robert Recorde (vèrs 1512-1558). Premier obratge d'algèbra escrich en anglés, favorizèt la difusion de l'algèbra dins leis Illas Britanicas.

En Itàlia, lo matematician Niccolo Fontana Tartaglia (1499-1557) publiquèt una traduccion deis Elements d'Euclides qu'anava permetre de melhorar la difusion de la geometria en Euròpa.

Medecina[modificar | modificar la font]

Illustracion eissida de De Corporis Fabrica d'Andreas Vesalius.

Publicacion de De Corporis Fabrica, òbra majora dau mètge brabançon Andreas Vesalius (1514-1564). Èra un obratge tractant de l'anatomia umana d'aperaquí 700 paginas que son influéncia foguèt quasi similara a aquela de la teoria eliocentrica de Nicolau Copernic (cf. supra) gràcias a de descripcions e d'illustracions fòrça precisa.

En Espanha, foguèron tanben publicadas doas òbras majoras de la medecina de la Renaissença : lo Dispensarium (« La farmacopèa ») e lo Dioscoride-Materia Medica dau mètge e teologian espanhòu Miguel Servet (1511-1553). Tiera de commentaris medicaus sus lei practicas dau periòde, conoguèron un succès important en despiech de la condamnacion de son autor per l'Inquisicion.

Economia[modificar | modificar la font]

Naissenças[modificar | modificar la font]

Decèsses[modificar | modificar la font]