Soïssa

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar

Schweizerische Eidgenossenschaft
Confédération suisse
Confederazione Svizzera
Confederaziun svizra
Confoederatio Helvetica

Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Confederacion Soïssa (oc)
Bandièra de Soïssa
Escut de Soïssa
Bandièra de Soïssa
Escut de Soïssa

Unus pro omnibus, omnes pro uno

mapa

Capitala Bèrna
46° 57' N, 7° 25' E
Mai granda ciutat Zuric

Forma de l’Estat
President de la Confederacion
Republica constitucionala]
parlamentària
federala

Simonetta Sommaruga
Superfícia
 - Totala
 - Aiga (%)
Classat 134en
41 285 km²
3 7 % %
Populacion
 - Totala (2013)
 - Densitat
Classat 96en
8 036 917 ab.
194,7 ab./km²
Moneda
 - nom occitan
 - nom officiau anglés
CHF ‎‎
Franc soïs
Swiss Franc
Fus orari UTC +1 (estiu +2)
Imne nacional Cantique suisse
Domeni internet .ch
Indicatiu telefonic +41
Còde del país (ISO 3166) CH


Soïssa (en alemand Schweiz, en francés, francomtés e francoprovençal Suisse, en italian Svizzera, en lombard Svizera, en romanch Svizra), oficialament la Confederacion Soïssa (o Confederacion Elvetica), es un estat del centre de l’Euròpa qu’a pas cap de frontièra maritima. Confronta Alemanha a nòrd, Liechtenstein e Àustria a l’èst, Itàlia al sud e França a l’oèst. Se designa sovent Soïssa amb l’abreviacion escricha CH (del latin Confœderatio Helvetica "Confederacion Soïssa").

Sa capitala es Bèrna.

Lo gentilici es soís, soïssa (plural soïsses (o soís), soïssas).

Istòria[modificar | modificar la font]

De veire: Istòria de Soïssa

Lo pas de Große Scheidegg en Soïssa

Eth 1291, representants des tres costats de Uri, Schwyz e Unterwalden signèren era Carta dera Aliança, que les junhec ne la lute eth contra deth govèrn des Habsborg, es qu'er aqueth temps controtlauen eth tròn alemand imperiau deth Sant Empèri Roman Germanic. Ara batalha de Morgarten çò 1315, es soïssi derrotèren era armada des Habsborg en tot assegurar atau era sua quasi-independéncia coma Confederacion Elvetica. Ath Tractat de Vestfàlia (1798), es païsi europèus arreconeisheren era independéncia de Soïssa deth Sant Empèri Roman e era sua neutralitat. Eth 1798, es armades dera Revolucion Francesa conquistèren Soïssa. Eth Congrès de Viena de 1815 restablic era independéncia soïssa e es poténcies europèes acceptèren arreconéisher permanentaments era neutralitat soïssa. Soïssa adoptèc ua constitucion federau ath 1848, reformada prigondaments eth 1874, qu'establic responsabilitat federau entàs ahèrs legaus, de defensa e de comèrç. Dempús d'alavetz ei contínua era melhora politica, economica e sociau qu'a caracterizat Soïssa. Es soïssi son coneishudi pera sua istorica neutralitat e entà non auer participat militarment eth cap des guèrres mondiaus. Eth 2002 Soïssa se convertic pleaments eth membre des Nacions Junhudes.

Politica[modificar | modificar la font]

De veire: Cantons soïsses

Geografia[modificar | modificar la font]

Sz-map.png

De veire: Cantons soïsses

  • Superfícia: 41 284 km²
  • Distància nòrd-sud: 220 km
  • Distància oèst-èst: 348 km
  • Punt culminant: 4634 m (la punta Dufour dins lo massís del mont Ròse, Valés)
  • Luòc mai bas: 193 m (lac Major, Tessin)

Soïssa a tres grandas regions naturalas:

  • Los Alps que forman 60% del territòri soís amb tres partidas:
    • L'Engadina a l'èst dins lo canton dels Grisons (punt culminant: Piz Bernina - 4049 m)
    • Los Alps de l'Oberland Bernés (punt culminant: Finsteraarhorn - 4274 m)
    • Los Alps Peninas (punt culminant: Punta Dufour, mont Ròse - 4634 m)
  • Entre aquestas doas cadenas de montanhas se tròba lo Platèu Soís que concentra la màger part de la populacion (30% del territòri soís).

Vilas principalas:

2880 comunas soïssas e 26 cantons.

Economia[modificar | modificar la font]

De veire: Economia de Soïssa

Cultura[modificar | modificar la font]

Soïssa es situada entre de grands païses europèus qu'an influenciat sas lengas e sas culturas. A quatre lengas oficialas : l’alemand (64%) al nòrd e al centre, lo francés (19%) a l’oèst, l’italian (8%) al sud, e lo romanch qu'es una lenga romanica parlada per una minoritat pichona (1%) dins lo sud-èst del canton dels Grisons. L'alemand parlat en Soïssa Alamanica es un dialècte apelat soís alemand o schwyzerdütsch. Fòrça Soïsses parlan mai d'una lenga, e los residents e trabalhaires estranhs son mai de 20% de la populacion activa.

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

Jean-Jacques Bouquet (2005). Edicions PUF: Histoire de la Suisse (en francés). 

Edgar Bonjour (1970). Edicions Helbing & Lichtenhahn: Geschichte der schweizerischen Neutralität (en alemand). 

Grégoire Nappey (2007). Edicions LEP: Histoire Suisse (en francés). 



Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]