1932

1932
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Ans : 1929 1930 1931  1932  1933 1934 1935 Decennis : 1900 1910 1920  1930  1940 1950 1960 Sègles : Sègle XIX  Sègle XX  Sègle XXI Millennis : Millenni I  Millenni II  Millenni III Cronologia mesadièra : Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec Cronologias tematicas : Aeronautica • Arquitectura • Automobila • Benda dessenhada • Camins de fèrre • Cinèma • Drech • Economia • Fotbòl • Literatura • Musica • Santat e medecina • Sciéncia • Sociologia • Espòrt • Teatre • TV Autres calendièrs : Roman • Chinés • Gregorian • Ebrieu • Indó • Musulman • Persan • Republican

Aquesta pagina concernís l'an 1932 del calendièr gregorian.

Eveniments

Euròpa

Union Sovietica

Combinat metallurgica de Magnitogorsk au començament deis ans 1930.

Perseguida de la collectivizacion de l'agricultura e faminas novèlas entraïnadas per la desorganizacion de la produccion. Ucraïna foguèt especialament tocada per la manca de viures que causèt la mòrt de milions de personas. Pasmens, en despiech de la situacion catastrofica dei regions ruralas, lo govèrn capitèt de desgatjar de fons sufisents per acomençar l'industrializacion dau país. De mai, l'importància de la repression e dei faminas empachèron lei païsans d'organizar d'insureccions vertadieras.

America

Estats Units d'America

Après tres ans de crisi economica fòrça grèva, lo president Herbert Hoover contunièt sensa succès de metre en plaça de mesuras ortodòxas per redreiçar l'economia. En particular, aumentèt leis impòsts per equlibrar lo budget nacionau (25 de setembre) e restaurar la fisança dei mitans financiers. La situacion demorèt ansin catastrofica e lo taus de caumatge agantèt 23,6% e de centenaus de miliers d'Estatsunidencs perdiguèron son ostau. De manifestacions importantas comencèron d'èsser organizats dins lo país coma aquela de la Bonus Army. Formada de 20 000 veterans de la Premiera Guèrra Mondiala qu'èran plus pagats per l'Estat, foguèt durament reprimida lo 28 de julhet (2 mòrts, un milier de bleçats) per una tropa militara dirigida per lo generau Douglas MacArthur.

En novembre, durant l'eleccion presidenciala, Hoover foguèt donc aisament batut per Franklin Delano Roosevelt que ganhèt 57,2% dei sufragis exprimits e 42 Estats. Sensa donar fòrça detalhs, prometèt d'assaiar de politicas novèlas còntra la crisi, çò qu'anava donar lo New Deal. Pasmens, fins a març de 1933 e sa presa efectiva dau poder, la situacion contunièt de se desgradar (25% de caumaires a l'inici de 1933).

Asia

Tailàndia

Extension ai fremas dau drech de vòte.

Arts

Literatura

Publicacion dau roman de sciéncia-ficcion Brave Mond nòu de l'escriban britanic Aldous Huxley (1894-1963). Depintant una societat devesida entre diferentei castas ambé de sistèmas de reproduccion artificiau, de condicionament de la pensada, d'utilizacion generala d'una dròga destinada a assegurar lo bonur ò de lesers omnipresents, aquela còntra-utopia denoncia lei maufachs deis utopias.

Sciéncias e tecnicas

Astronomia

Rupert Wildt identifiquèt de bendas d'absorpcion de metan e d'amoniac dins l'espèctre de Jupitèr. D'autra part, descubèrta per l'azard dau principi dau radiotelescòpi per l'engenhaire estatsunidenc Karl Jansky.

Fisica

Descubèrta dau segond constituent dau nuclèu atomic, lo neutron, per lo fisician britanic James Chadwick (1891-1974) a partir dei trabalhs dei fisicians Walther Bothe (1891-1957), Irène Joliot-Curie (1897-1956) e Frédéric Joliot-Curie (1900-1958).

Naissenças

• 5 de genièr - Umberto Eco, filosòf e autor italian
• 18 de febrièr - Miloš Forman, director chèc de cinèma
• 26 de febrièr - Johnny Cash, cantaire american (m.2003)
• 27 de febrièr - Elizabeth Taylor, actritz britanica
• 18 de març - John Updike, escrivan american
• 21 de març - Walter Gilbert, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia
• 4 d'abril - Anthony Perkins, actor american (m.1992)
• 9 d'abril - Carl Perkins, cantaire american (m.1998)
• 18 de junh - Dudley R. Herschbach, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia
• 28 de junh - Pat Morita, actor american (m.2005)
• 2 d'agost - Peter O'Toole, actor irlandés
• 22 de setembre - Algirdas Brazauskas, president de Lituània
• 18 d'octobre - Vytautas Landsbergis, òme politic de Lituània
• 24 d'octobre - Pierre-Gilles de Gennes, fisician francés, Prèmi Nobel de Fisica
• 24 d'octobre - Robert Mundell, economista canadian, Prèmi Nobel d'Economia
• 29 de novembre - Jacques Chirac, president de la Republica Francesa
• 2 de decembre - Manuel Puig, escrivan argentin (m.1990)
• 5 de decembre - Little Richard, cantaire american

Decèsses

• 8 de genièr - Antoni Maria Alcover, escrivan catalan (n.1862)
• 16 de febrièr - Ferdinand Buisson, pacifista francés, Prèmi Nobel de la Patz (n.1841)
• 6 de març - John Philip Sousa, musician american (n.1854)
• 7 de març - Aristide Briand, òme politic francés, Prèmi Nobel de la Patz (n.1862)
• 4 d'abril - Wilhelm Ostwald, quimista alemand, Prèmi Nobel de Quimia (n.1853)
• 20 d'abril - Giuseppe Peano, matematician italian (n.1858)
• 7 de mai - Paul Doumer, president de França (n.1857)
• 23 de julhet - Alberto Santos-Dumont, pionièr brasilièr d'aviacion (n.1873)
• 16 de setembre - Ronald Ross, mètge anglés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n.1857)

Prèmi Nobel

• Prèmi Nobel de Fisica : Werner Heisenberg
• Prèmi Nobel de Quimia : Irving Langmuir
• Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Charles Scott Sherrington, Edgar Douglas Adrian
• Prèmi Nobel de Literatura : John Galsworthy
• Prèmi Nobel de la Patz : (cap)