1000F.png

Alemand

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Deutsch
Alemand
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Parlat en Alemanha, Soïssa, Àustria e en comunautats dins 37 autres païses
Regions Euròpa Centrala
Parlat per 123 527 178 (1èra e segonda lenga) personas
Classament pel nombre de locutors 9ena
Familha lingüistica grop indoeuropèu

 Lengas germanicas
  Germanica occidental
   Alemand

Grop indoeuropèu
Estatut oficial
Lenga oficiala de Alemanha, Soïssa, Àustria, Belgica, Liechtenstein, Luxemborg, region de Trentin-Aut Adige, l’Union Europèa
Acadèmia (cap)
ISO 639-1 de (en)
ISO 639-2 (B) ger (en)
ISO 639-2 (T) deu (en)
ISO 639-3 deu (en)
ISO 639-6 deu (en)
Parent emdg (en)
Mòstra
Article primier de
la Declaracion dei Drechs Umans.


Artikel 1

Alle Menschen sind frei und gleich an Würde und Rechten geboren. Sie sind mit Vernunft und Gewissen begabt und sollen einander im Geist der Brüderlichkeit begegnen.

L’alemand (nom autoctòn: Deutsch o Deutsche Sprache) es una lenga germanica del grop occidental. Es la lenga qu’a lo nombre pus grand de locutors natius de l’Union Europèa (120 milions), e ocupa la 9ena plaça dins lo classament mondial de las lengas per nombre de locutors.

I a fòrça dialèctes locals, qui se despartisson en dos grops: Alemand bas (Niederdeutsch o Plattdeutsch), e Alemand naut (Hochdeutsch). L’alemand naut es la basa por la lenga estandartizada d’Alemanha e d’Àustria.

L’alemand foguet tamben parlat en diversas colonias en America (p.e. en Pennsylvania) e Africa (p.e. Namibia). Uèi, existisson de communitats alemandas en Russia e Cazacstan.

Istòria[modificar | modificar la font]

L’istòria de la lenga alemanda se despartartís en quatre periòdes:

  • 750–1050: Althochdeutsch (Alemand ancian)
  • 1050–1350: Mittelhochdeutsch (Alemand mejan)
  • 1350–1650: Frühneuhochdeutsch (Alemand premodèrne)
  • depuès 1650: Neuhochdeutsch (Alemand modèrne)

Dempuèi 1900, fòrças paraulas anglesas s’integrèron dins l’alemand.

Prononciacion[modificar | modificar la font]

Vocalas[modificar | modificar la font]

  • a: [] en sillabas tonas, [a] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas
  • ä, ae: [ɛː] en sillabas tonas; dins fòrça varietats alemandas i a pas de diferéncia amb e ([]): Käse [’kɛ:zə] o [’ke:zə]. [ɛ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas
  • e: [] en sillabas tonas, [e], [ɛ] oder [ə] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas; [ɐ] dins la combinason -er finala, muda dins las combinasons -el, -em, -en finalas (prononciacion del mot Sattel coma Zatl).
  • i: [i:] en sillabas tonas, [ɪ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas
  • o: [o:] (coma lo francés bureau) en sillabas tonas, [ɔ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas
  • ö, oe: [øː] (coma lo francés heureux) en sillabas tonas, [œ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas
  • u: coma o occitana, [uː] en sillabas tonas, [ʊ] abans una consonanta dobla e en sollabas atonas
  • ü, ue, y: coma u occitana, [yː] en sillabas tonas, [ʏ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas

Y pòt èsser [j] o coma i en anglés.

  • äu, eu: [ɔɪ] coma òi, jamai eu
  • ei, ey, ay, ai: [aɪ]
  • ie: [i:] long, pas coma la -ie- occitana.

Una vocala + h es prononciada longa: -ah- [a:], -eh- [e:] etc.

Consonantas[modificar | modificar la font]

  • c: [k] abans a, o, u e consonantas, [ts] abans e, i
  • ch: [ç] (coma una version fòrta de la j) après e, i o vocala + r (p.e. Kirche); [x] (coma j espanhòl) après a, o, u; [ç] o [k] en posicion iniciala.
  • chs: veire x
  • g: fort en tots cases.
  • h: [h]
  • j: [j] coma la i consonantica; [d͡ʒ] dins los mots d’origina francesa o anglesa (coma la j occitana, pas coma la j francesa!).
  • k: [k]
  • qu: [kv] o [kw], coma la combinason "qü" occitan e espanhòl.
  • r: muda après una vocala, mas la vocala es prononciada obèrta e a la direccion de la [ɐ]: Mord [’mɔɐt].
  • s: [z] iniciala e entre doas vocalas (levat de las varietats sudalemandas); [s] abans las consonantas e en posicion finala.
  • sch: [ʃ], coma ch francés.
  • sp, st en posicion iniciala: s es prononciat coma sch.
  • v: coma f
  • w: coma v occitana
  • x: ks, la vocala abans -x e -chs es cort (Sex [sɛks]). la vocala abans -ks es longa (Keks [ke:ks])
  • z: ts

b, d, g, son fòrts en posicion finala. k, p, t, son aspiradas (una pichona h après la letra).

Tension sillabica[modificar | modificar la font]

Gramatica[modificar | modificar la font]

Substantiu e Declinason[modificar | modificar la font]

I a quatre cases: Nominativ, Genitiv, Dativ, Akkusativ.

Genres e articles[modificar | modificar la font]

I a tres genres en alemand: feminin, masculin e neutre.

Singular Masculin Feminin Neutre Plural m / w / s
Nominatiu der die das Nominatiu die
Genitiu des der des Genitiu der
Datiu dem der dem Datiu den
Acusatiu den die das Acusatiu die
Singular masculin feminin neutre
Nominatiu ein eine ein
Genitiu eines einer eines
Datiu einem einer einem
Acusatiu einen eine ein

Adjectiu[modificar | modificar la font]

Vèrb[modificar | modificar la font]

En alemand, i a de vèrbs fòrts (vèrbs irregulars) e de vèrbs febles (vèrbs regulars). D’importants Verbs forts son sein (èsser) e haben (aver).

Exemple d’un vèrb regular : Präsens (present):

- Pronom Verb
(Infinitiu) - winken
1sg ich winke
2sg du winkst
3sg er, sie, es winkt
1pl wir winken
2pl ihr winkt
3pl sie (plural) winken

Exemple per un verb regular en Präteritum (passat simple):

- Pronom Verb
(Infinitiu) - winken
1sg ich winkte
2sg du winktest
3sg er, sie, es winkte
1pl wir winkten
2pl ihr winktet
3pl sie (plural) winkten

En alguns cases, i a una mutacion de la arrel de la paraula: Winken canvis a gewunken en particip. schwimmen canvis a (ich) schwamm en Präteritum e a geschwommen en lo particip.

Aquest mutacion vocàlica es un sistema complex.

Advèrb[modificar | modificar la font]

Sintaxi[modificar | modificar la font]

Dialèctes e varietats[modificar | modificar la font]

Distribucion dins lo mond e situacion juridica[modificar | modificar la font]