Ans 1520

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
(Redirigit dempuèi 1528)
Salta a la navegació Salta a la cerca
../.. | Ans 1490 | Ans 1500 | Ans 1510 | Ans 1520 | Ans 1530 | Ans 1540 | Ans 1550 | ../..

Istòria[modificar | modificar la font]

v. 1520 : consequéncia de l'arribada deis Europèus en Mesoamerica, una importanta epidèmia de variòla, malautiá encara desconeguda dins la region, comencèt de decimar lei populacions localas. En certaneis endrechs, lo taus de mortalitat agantèt 90%[1].
1520 : dins l'Empèri Otoman, mòrt dau sultan Selim Ièr que foguèt remplaçat per son fiu Soliman.

Representacion dau sètge de Tenochtitlan realizada durant la segonda mitat dau sègle XVII.

1520-1521 : revòuta generala deis Astècs còntra leis Espanhòus. Pasmens, mau capitèron d'anientar lei tropas de Hernán Cortés a la batalha d'Otumba e foguèron durament tocats per la variòla. Ansin, après aver reorganizat son armada, lo conquistador poguèt assetjar Tenochtitlan que Tenochtitlan que capitulèt lo 13 d'aost de 1521 après la mòrt d'au mens 150 000 defensors e abitants.
1521 : après la variòla, començament d'una epidèmia de senepion en Mesoamerica.
1522 : en Mediterranèa Orientala, conquista de Ròdes, darriera fortalessa deis òrdres militars crosats dins la region, après un sètge saunós e una evacuacion negociada dei defensors.
1522 : en Mesoamerica, invasion dau Reiaume Tarasc per leis Espanhòus. Afeblits per la variòla e lo senepion, lei Tarascs chausiguèron de negociar. Acceptèron la senhoriá espanhòla, lo pagament d'un tribut e l'intrada de missionaris catolics en cambi dau mantenement d'una autonòmia importanta. Lo cazonci Tangáxuan II se convertiguèt tanben au cristianisme.
1522-1527 : guèrra entre lei Zapotècs e leis Espanhòus. Gràcias a una viva resisténcia, lei Zapotècs gardèron seis institucions mai lei malautiás entraïnèron pauc a pauc l'afondrament de sa civilizacion.
1523 : en Asia, captura per la flòta chinesa d'un naviri portugués transportant doas colobrinas que foguèron rapidament copiadas per leis engenhaires chinés.
1523-1527 : aprofichant una aliança amb lei Maias Kakchikels, Hernán Cortés menèt una importanta campanha dins la partida meridionala dau territòri maia. I someteguèt divèrsei vilas en cremant leis elèits locaus. Pasmens, l'expedicion deguèt s'arrestar en causa dei guèrras civilas entre conquistadors.
1524 : en Pèrsia, mòrt d'Ismail Ièr que foguèt remplaçat per son fiu Tahmasp Ièr.
1525-1526 : invasion dau Sultanat de Delhi per lei tropas dau cap afgan Babur. Ben equipada e comandada, son armada ganhèt lo combat decisiu a Panipat en julhet de 1526. Lo sultan Ibrahim Lodi i foguèt tuat e lo venceire poguèt fondar l'Empèri Mogòl.
1526 : dins la Peninsula Iberica, expulsion dei populacions musulmans installadas en Aragon.

Representacion de la batalha de Mohács.

1526 : dins lei Balcans, batalha de Mohács entre Ongrés e Otomans. Durament batut, lo Reiaume d'Ongria s'afondrèt e venguèt l'enjòc d'una guèrra entre Àustria e l'Empèri Otoman (→ 1529).
1527 : en Yucatan, lo conquistador Francisco de Montejo recebèt una autorizacion dau rèi d'Espanha per conquistar lei ciutats maias. Pasmens, se turtèt a una resisténcia acarnada e deguèt se retirar (→ 1530).
1527-1529 : en Africa Orientala, guèrra novèla entre Etiopia e lo Sultanat d'Adel. Gràcias a la crompa d'armas de fuòc, lei tropas dau sultan capitèron d'envaïr una partida dau territòri etiopian. Pasmens, subiguèron de pèrdas importantas e deguèron marcar una pausa.
Flag of Occitania (with star).svg 1528 : famina grèva en Lengadòc.

Representacion dau sètge de Viena.

1529 : après divèrsei succès, lei Turcs poguèron assetjar Viena (27 de setembre - 15 d'octòbre). Pasmens, afeblits per de problemas d'avitalhament e per la resisténcia dei defensors, deguèron se retirar. Perdiguèron plusors miliers d'òmes durant lo movement en causa de l'ivèrn.

Cultura[modificar | modificar la font]

Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]

1522 : retorn dei subrevivents de l'expedicion Magellan, dirigits per lo capitani Juan Sebastián Elcano (1476-1526), e demostracion definitiva de la natura redona de la Tèrra.
1525 : redaccion dau premier manuau d'algèbra escrich en alemand Christoff Rudolff (1499-1545). Son autor i presentèt lo simbòl modèrne de la racina carrada. D'autra part, totjorn en Alemanha, l'artista e matematician Albrecht Dürer (1471-1528) escribuèt lo premier manuau de matematicas destinat ais artistas.
1526 : invencion dau signe "√" per l'Alemand Christoff Rudolff.
1527 : invencion d'una classificacion novèla deis elements quimics per lo sabent e mètge soís Paracelse (1493 ò 1494 - 1541). Aquò favorizèt lo passatge de l'alquimia a la quimia.

Decès[modificar | modificar la font]

Liames intèrnes[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. (en) Frank Fenner, Smallpox and Its Eradication, History of International Public Health, N°6, 1988, World Health Organization.