Vejatz lo contengut

1991

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
1991
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Ans :
1988 1989 1990  1991  1992 1993 1994

Decennis :
1960 1970 1980  1990  2000 2010 2020
Sègles :
Sègle XIX  Sègle XX  Sègle XXI
Millennis :
Millenni I  Millenni II  Millenni III


Cronologia mesadièra :
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec


Cronologias tematicas :
Aeronautica Arquitectura Automobila Benda dessenhada Camins de fèrre Cinèma Drech Economia Fotbòl Jòc Jòc vidèo Literatura Musica Santat e medecina Sciéncia Sociologia Espòrt Teatre TV


Autres calendièrs :
Roman Chinés Gregorian Ebrieu Indó Musulman Persan Republican

Aquesta pagina concernís l'an 1991 del calendièr gregorian.

Carri francés en Arabia Saudita pendant la Guèrra de Kuwait.

En genier e en febrier, participacion dau país a la Guèrra de Kuwait ambé lo mandadís d'un còrs de 18 000 òmes. Capitèt sensa dificultat de menar una ofensiva sus lo flanc nòrd dei fòrças de la coalicion internacionala gropada a l'entorn deis Estats Units d'America. Lo 3 de junh, adesion oficiala de París au Tractat de Non Proliferacion Nuclera de 1968.

Regardant leis afaires intèrnes de França, lo 12 d'abriu, foguèt adoptada una lèi permetent d'aumentar lei competéncias de l'Assemblada de Corsega. Puei, lo 15 de mai, lo govèrn Rocard demissionèt e foguèt remplaçat per aqueu d'Édith Cresson. Pasmens, aquò permetèt pas de reglar lei crisis economica e sociala dau país (esmogudas dins de quartiers populars en mai e junh, discors Le Bruit et l'Odeur de Jacques Chirac lo 19 de junh). De mai, acomencèt l'Afaire dau sang contaminat per lo virüs dau SIDA lo 25 d'abriu.

Independéncia dau país lo 9 d'abriu. En mai, Zviad Gamsakhourdia foguèt elegit president de la republica. Establiguèt rapidament un regime fòrça autoritari que causèt una guèrra civila entre sei partisans e seis adversaris a la fin de l’annada.

Premiereis eleccions liuras en Polonha que marquèron la fin de la transicion vèrs lo capitalisme. Foguèron marcadas per una division importanta dei sufragis que ges de partit obtenguèt un resultat superior a 13%. Aquò foguèt a l'origina d'una instabilitat importanta dau govèrn. Pasmens, lei Premiers Ministres successius de l'annada (Tadeusz Mazowiecki, Jan Bielecki e Jan Olszewski) poguèron impausar un programa economic fòrça liberau qu'entraïnèt un afondrament economic dau país e una crisi persistenta fins a 1993. D'autra part, regardant sa diplomacia, Polonha quitèt lo Pacte de Varsòvia lo 1èr de julhet. Ambé l'acòrd deis autrei membres, l'aliança foguèt definitivament abandonada.

Carri sovietic dins una carriera de Moscòu en aost de 1991.

Minada per una crisi economica grèva, per de dissensions intèrnas e per de movements independentistas au sen dei pòbles periferics, l'Union Sovietica s'afondrèt a cha pauc dins lo corrent de l'annada. En aost, de faccions conservatritz, sostengudas per lo KGB, assaièron de prendre lo poder per arrestar la deliquescéncia de l'estat sovietic. Arrestèron Mikhaïl Gorbachov e faguèron ocupar Moscòu per de fòrças militaras. Pasmens, a l'iniciativa dei liberaus dirigits per Borís Ieltzin, de manifestacions foguèron organizadas e lei soudats sovietics, sensa òrdre precís, sostenguèron pas lo còp d'estat. Mikhaïl Gorbachov foguèt liberat e rintrèt dins la capitala sota la « proteccion » d'Ieltzin.

La revirada dau còp d'estat entraïnèt l'acceleracion de l'afondrament dau poder centrau sovietic ambé la multiplicacion dei declaracions d'independéncia dei Republicas Socialistas. Lo 8 de decembre, lei presidents de Russia, d'Ucraïna e de Bielorussia se reüniguèron a Minsk per publicar una declaracion anonciant la dissolucion de l'URSS e son remplaçament per una Comunanutat deis Estats Independents (CEI) de definir. President sensa país, Mikhaïl Gorbachov deguèt finalament s'enclinar e demissinèt de la presidéncia de l'Union dei Republicas Socialistas Sovieticas lo 25 de decembre. L'endemans, la dissolucion dau país eissit de la Revolucion Russa foguèt oficialament proclamada marcant la fin de la Guèrra Freja. Foguèt remplaçat au sen deis institucions internacionalas per la Federacion de Russia.

Reconóissança oficiala de la sobeiranetat beliziana per Guatemala en 1991. Aquò permetèt lo retirament de l'importanta garnison britanica demorada dins lo país dempuei son independéncia en 1981. Pasmens, la situacion foguèt pas reglada per aquel acòrd car Guatemala contunièt de revendicar 12 272 km² de territòri belizian.

Independéncia dau país lo 16 de decembre.

Perseguida e fin de la crisi dubèrta ambé l'invasion de Kowait per Iraq en aost de 1990. D'efèct, lei negociacions regardant lo retirament e lo reglament dau deute iraquians mau capitèron en despiech dei temptativas de mediacion sovietica. Lo 17 de genier, la coalicion internacionala menada per leis Estatsunidencs acomencèt una campanha de bombardament aerian còntra l'armada iraquiana e leis infrastructuras dau país. L'aviacion iraquiana foguèt pas capabla de defendre son espaci aerian e lei tropas terrèstras subiguèron de pèrdas grèvas en fàcia deis armaments modèrnes utilizats per lei poissanças occidentalas. Saddam Hussein assaièt alora succès de desviar lo conflicte vèrs Israèl e mandèt plusors míssils còntra lo territòri israelian. Son objectiu èra d'entraïnar una repòsta israeliana qu'aurià benlèu causat lo retirament dei país arabis de la coalicion. Pasmens, sota la pression de Washington, Israèl renoncièt a una repòsta. Puei, lo 25 de febrier, lei fòrças terrèstras de la coalicion ataquèron lo sud d'Iraq e Kowait. Largament destruchas per lei bombardaments aerians, leis unitats iraquianas s'afondrèron rapidament. Après un centenau d'oras de combat, un trentenau de divisions iraquianas èran estadas anientadas e Saddam Hussein foguèt obligat d'acceptar lei condicions de la coalicion per obtenir un alta-au-fuòc (28 de febrier). Entre 20 000 e 35 000 soudats iraquianas foguèron tuats entre genier e febrier e aperaquí 75 000 bleçats.

Aquela desfacha e lei dificultats d'avitalhament dins lo sud dau país entraïnèt rapidament una tiera d'insureccions. Tre lo mes de març, de revòutas acomencèron dins lei regions chiistas e curdas. La Garda Republicana — qu'aviá gardat mai d'una unitat en resèrva — reagiguèt rapidament ambé l'acòrd tacit de Washington que voliá pas reversar Saddam Hussein e lo laissèt liurament reprimir lo movement chiista. Entre lo 7 e lo 14 de març, prenguèt l'avantatge sus l'insureccion chiista que mancava d'organizacion e d'armament. Lo 17 de març, lo fugau de l'insureccion (Basra) èra sota contraròtle (de combats limitats contunièron pasmens fins au començament d'abriu). Puei, l'armada iraquiana se dirigiguèt còntra lei Curds e reconquistèron lei vilas principalas dau nòrd (28 de març - 3 d'abriu). Lei combats s'arrestèron lo 5 d'abriu sota la pression estatsunidenca e lei territòris encara tenguts per lei Curds formèron un Curdistan Iraquian autonòm.

Après aquelei combats, Iraq demorèt sota embarg e leis Estats Units e seis aliats defendiguèron tanben l'utilizacion d'avions militars dins la màger part de l'espaci aerian iraquian. Aquel embarg anava entraïnar una crisi economica e sanitària grèva ambé l'afondrament de l'economia dau país e la reaparicion de malautiás grèvas coma lo colerà. Pasmens, Saddam Hussein capitèt de se mantenir au poder.

Independéncia dau país lo 1èr de setembre.

Independéncia dau país lo 31 d'aost.

Independéncia dau país lo 9 de setembre.

Independéncia dau país lo 27 d'octòbre.

Sciéncias e tecnicas

[modificar | Modificar lo còdi]
Fotografia d'un Kodak DCS 100.

Sortida dau Kodak DCS 100 que foguèt lo premier aparelh fotografic numeric. Limitat ai professionaus durant leis ans 1990, l'usatge d'aqueu tipe d'aparelhs anava se generalizar a partir deis ans 2000 e marginalizar la fotografia argentica.

Desvolopament de la premiera version dau sistèma operatiu Linux per l'informatician finlandés Linus Torvalds (nascut en 1969).


Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus 1991.