Cereala

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
exemple de tèxte
Blat en flor.

Las cerealas (del nom de la divessa romana de la grana; Cerès) son de plantas que se n'utiliza la grana per la consomacion, que botanicament se nomena cariopsi, e conten d'amidon que se pòt transformar en farina, basa de divèrsas preparacions alimentàrias (pan, pastas, pastís, etc.) e son la matèria primièra per la fabricacion de begudas alcolicas (bièrra, whisky, sake); tanben lo gèrme se pòt utilizar dins lo regimens e per alimentacion animala, se'n trai d'òli, especialament del milh.

Al sens estricte, las cerealas son de graminèas (Poaceae) mas tanben se considèran coma cerealas las granas de qualques autras familhas cultivadas pel consum uman o animal.

Espigas, d'esquèrra a dreita, òrdi, blat e segal

Actualament las cerealas fornisson la màger part (45%) de las calorias alimentàrias de l'umanitat.[1]

En tèrmes botanics, las cerealas apartenon a la familha poacea (o gramacèas). D'autras grandas familhas botanicas s'assimilan a vegadas a las cerealas: la grana del blat negre (poligonacea), la quinoa (quenopodiacea) e lo sesam (pedaliacea).

L'influéncia de las cerealas dins l'istòria de l'umanitat[modificar | modificar la font]

Conservacion de milh pels aztecs

Las cerealas, amb las Fabaceae (leguminosas), foguèron las primièras familhas de plantas a èsser cultivadas al neolitic. Inicialament se plantava de varietats salvatjas, mas amb la seleccion se produguèt la domesticacion d'aquelas espècias, e en seguent, la transformacion en varietats domesticas pus rendablas, las plantas venguèron pus grandas (aumentant atal la productivitat) e que tombèron pas l'espiga (ne facilitant la culhida).[2]

Se considèra que la cultura de las cerealas permetèt lo desvolopament de las grandas civilizacions. En efèit, en donant una nutricion regulara e abondanta al pòble, las cerealas permetèron l'organizacion de societats pus densas e pus complèxas. Atal prenent en compte que los rendements de las cerealas resultèron elevats e la conservacion foguèt pro facila, permetèt de constituir d'excedents que en mai rendèron possible lo comèrci.[3]

Las cerealas de basa sus las qualas se bastiguèron las civilizacions, foguèron divèrsas. En Orient Mejan e Euròpa foguèt lo blat, en Orient Extrèm de las condicions umidas foguèt lo ris; los pòbles d'America modifiquèron las plantas salvatjas e creèron fòrça varietats de milh. Finalament las civilizacions en Africa saheliana e subsahariana cultivèron lo milh menut, una planta capabla de s'adaptar a una sason umida corta.

Utilizacion[modificar | modificar la font]

Alimentacion umana[modificar | modificar la font]

En alimentacion umana s'utiliza lo blat e lo ris, las divèrsas varietats de milh menut e milhòca, e lo blat negre.

L'òrdi s'utiliza per far lo malt, basa de la bièrra.

De cerealas segondàrias se tornan utilizar en quantitats creissentas amb implantacion de l'agricultura biologica, coma l'espèuta, lo segal o la civada.

D'autras plantas coma la quinoa, cultivada tradicionalament en America del Sud, se desvolopan, tanben gràcias al sector de l'agricultura ecologica.

Alimentacion animala[modificar | modificar la font]

Una granda partida de la produccion mondiala es destinada a l'alimentacion dels animals domestics: dins los païses desvolopats, 56% del consum de cerealas servís a alimentar lo bestial, e dins los païses en via de desvolopament es de solament de 23 %.[4] 37% de la produccion de cerealas del monde se destina alimentacion dels animals d'elevatge.[5]
Dins l'alimentacion animala practicament s'utiliza totes los tipes de cerealas, subretot lo blat tradicionalament reservat al consum uman, jos divèrsas formas :

  • granas entièras ;
  • granas trissadas ;
  • plantas entièras cortadas abans sa maduretat, jos forma d'ensilatge: blat e milhòca.

Aprèp la culhida los rèstas se pòdon utilizar coma palha per la jaça

Utilizacions industrialas[modificar | modificar la font]

Caracteristicas nutritivas[modificar | modificar la font]

Analisi nutricionala de diferentas cerealas (per 100 g)
Max Min Energia (kJ) Proteïna (g) Lipid (g) Glucid (g) Calci (mg) Fèrre (mg) Potassi (mg) Magnèsi (mg) Vitamina
B1 (mg) B2 (mg) B6 (mg) E (mg) Acid folic (mg) B3 (mg)
Espèuta 1340 11,5 2,7 69,0 22 4,2 447 130 0,40 0,15 0,27 1,6 0,03 6,9
Òrdi 1430 11,0 2,1 72,0 38 2,8 444 119 0,43 0,18 0,56 0,67 0,065 4,8
Civada 1530 12,5 7,1 63,0 79,6 5,8 355 129 0,52 0,17 0,75 0,84 0,033 1,8
Milh menut 1510 10,5 3,9 71,0 25 9,0 215 170 0,46 0,14 0,75 0,1 0,01 4,8
Milh 1498 9,0 3,8 71,0 15 1,5 330 120 0,36 0,20 0,40 2,0 0,026 1,5
Ris 1492 7,5 2,2 75,5 23 2,6 150 157 0,41 0,09 0,67 0,74 0,016 5,2
Segal 1323 8,8 1,7 69,0 64 5,1 530 140 0,35 0,17 0,29 2,0 0,14 1,8
Blat 1342 11,5 2,0 70,0 43,7 3,3 502 173 0,48 0,24 0,44 1,35 0,09 5,1

Las granas de las cerealas contenon generalament :

  • Fòrça glucids, a l'entorn de 70 % a 80 %, jos la forma de midon ;
  • proteïna (fins a 15 % dins lo blat dur) ;
  • lipids en bassa proporcion (mens del 5 %), venent del gèrme ; d'ont se n'extrai d'òli dins certanas cerealas ;
  • sals minerals.

La grana es envolopada per una cuticula essencialament facha de cellulòsa.

Las cerealas son subretot interessantas per son apòrt energetic, jos forma de sucres lents. Tanben son una font de vitaminas e de fibras. Sas proteïnas mancan de divèrses aminoacids essencials coma la lisina o lo triptofan. Qualques cerealas contenon una proteïna particulara, lo glutèn, que permet de far de pan, las cerealas panificablas: son lo blat, l'espèuta e lo segal).

Lo consum de ris descorticat (ris blanc) pòt provocar un manca de vitamina B1 o tiamina, causa, sens complements alimentaris, lo beriberi. Lo consum excessiu de milh, que seguèt pas lo procèssus de nixtamalizacion, pòt conduire a una manca de vitamina PP, causa de la pellagra. Per certanas personas predispausadas, lo glutèn pòt provocar la malautiá celiaca, que produsís una atrofia de la mucosa intestinala.

Importància economica[modificar | modificar la font]

La colhida mondiala de cerealas atenh 2,07 miliards de tonas (an 2003). Atal representa una mejana bruta de 345 kg per abitant e per an (per 6 miliards d'abitants en tot), mejana de 155 kg per las cerealas destinadas a l'alimentacion umana.


Referéncias[modificar | modificar la font]

  1. (en)Donadas de la FAO, 2001-2003Document-pdf.svg [pdf]
  2. (es)FULLOLA, J.M., NADAL, J. Introducción a la prehistoria. Barcelona, 2005. Editorial UOC.
  3. (fr) De l'inégalité parmi les sociétés, Jared Diamond, Gallimard
  4. (en) World Resources Institute, Earth trends, Agriculture & food, Table data base , [1] o [2]
  5. (en) Lester Brown, Lo plan B, per un pacte ecologic, capítol 9, disponible en línia en anglés