1258

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar

1258

Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Ans :
1255 1256 1257  1258  1259 1260 1261

Decennis :
1220 1230 1240  1250  1260 1270 1280
Sègles :
Sègle XII  Sègle XIII  Sègle XIV
Millennis :
Millenni I  Millenni II  Millenni III


Cronologias tematicas :


Autres calendièrs :
Roman Chinés Gregorian Ebrieu Indó Musulman Persan Republican

Aquesta pagina concernís l'an 1258 del calendièr gregorian.


Eveniments[modificar | modificar la font]

Occitània[modificar | modificar la font]

França[modificar | modificar la font]

Signatura dau Tractat de Corbeil amb Aragon (12 de mai). França abandonèt sei revendicacions sus Catalonha e lo rèi d'Aragon abandonèt lei sieunas sus Lengadòc (franc de Montpelhièr). De mai, lo traçat de la frontiera entre lei dos reiaumes foguèt clarament definit. Unei faidits raliats au rèi Loís IX coma Olivièr de Tèrme participèron probablament a la redaccion dau tractat que sancionava internacionalament lei resultats de la Crosada deis Albigés.

Euròpa[modificar | modificar la font]

Acaia[modificar | modificar la font]

Fin de la guèrra de succession d'Eubèa. Conflicte periferic de la guèrra acomençada en 1256 entre Gènoa e Venècia, s'acabèt per una victòria dau Principat d'Acaia, sostengut per lei Genoés, que ganhèt la batalha dau mont Karydi còntra lei senhors de Grècia Centrala, ajudats per lei Venecians, lei Bizantins de Nicèa e lo Ducat d'Atenas. Dins lo corrent d'aost, lei Venecians acceptèron sa desfacha e acomencèron de negociacions a l'avantatge de Guilhèm II. Pasmens, la màger part d'aquelei resultats foguèron perduts tre l'annada seguenta en causa d'una guèrra novèla.

Anglatèrra[modificar | modificar la font]

Famina grèva dins lo Reiaume que tuèt aperaquí 15 000 abitants a Londres e dins son relarg. L'origina d'aquela famina sembla èsser una erupcion volcanica en Indonesia que causèt de cambiaments climatics majors dins l'illa e entraïnèt la destruccion dei recòltas.

En parallèl, acomencèt una revòuta de l'aristocracia anglesa dirigida per Simon de Montfort. Lei causas dau conflicte son l'oposicion dei senhors anglés pus importants ais iniciativas dau rèi Enric III en Sicília e a l'influéncia de sei conselhiers continentaus. Menaçat per l'insureccion, lo rèi foguèt afeblit e obligat d'acceptar lei Provisions d'Oxford. Lo tèxte limitava lo poder reiau ambé la creacion d'un parlament e d'un conseu permanent cargat de dirigir lo Reiaume. Pasmens, Enric III aviá ges d'intencion d'observar lei Provisions e lo conflicte contunièt dins lo corrent deis annadas seguentas.

Aragon[modificar | modificar la font]

Signatura dau Tractat de Corbeil ambé França (12 de mai). França abandonèt sei revendicacions sus Catalonha e lo rèi d'Aragon abandonèt lei sieunas sus Lengadòc (de facto perdut dempuei lo sègle precedent) franc de Montpelhièr. De mai, lo traçat de la frontiera entre lei dos reiaumes foguèt clarament definit.

Dins lo Reiaume de Valéncia, insureccion dei populacions musulmanas. Lo movement prenguèt una importància certana mai foguèron reprimit per l'armada reiala d'Aragon.

Gènoa[modificar | modificar la font]

Perseguida de la guèrra acomençada en 1256 còntra la Venècia ambé de combats importants dins la region d'Acre. En despiech de la mobilizacion de plusors combatents crosats favorables a Gènoa, lei tropas genoesas foguèron desfachas (24 de mai) e obligadas de se retirar. Aquò laissèt l'avantatge ai Venecians dins la region mai Gènoa preparèt una repòsta d'amplor en se raprochant deis enemics — nombrós — de Venècia en Mediterranèa Orientala. En particular, trobèt un acuèlh favorable a la Cort de Nicèa.

Lituània[modificar | modificar la font]

Acomençament d'una invasion d'amplor dei Mongòls. Lei fòrças dau rèi Mindaugas assaièron de s'i opausar mai lo debanament dei combats es desconegut. Segon dei cronicas de Novgorod, s'acabèron per una victòria mongòla e segon de tèxtes europèus, s'acabèron a l'avantatge dei Lituanians.

Empèri de Nicèa[modificar | modificar la font]

Retrach de Miquèu Paleòleg dins un manuscrit bizantin dau sègle XV.

Mòrt de l'emperaire Teodòr II Lascaris (18 d'aost) que foguèt remplaçat per son fiu Joan IV Lascaris. Pasmens, gràcias au sostèn de la populacion e dau clergat, lo generau Miquèu Paleòleg foguèt nomat regent. Ostil a Teodòr II Lascaris que l'aviá arrestat en 1256 e au començament de l'annada en causa de rumors de complòt, lo regent aprofichèt rapidament la feblessa dau fiu per usurpar lo poder. Venguèt oficialament coemperaire a la fin de l'annada (1èr de decembre) e en realitat, Joan IV Lascaris gardèt solament un ròtle onorific.

Norvègia[modificar | modificar la font]

Nomicacion de Gissur Thorvaldsson coma jarl d'Islàndia per lo rèi Haakon IV. Lo jarl novèu, fidèu au rèi norvegian, acomencèt rapidament de negociacions dins l'illa per i faire reconóisser oficialament la senhoriá de Haakon IV.

País de Galas[modificar | modificar la font]

Fin de la guèrra civila per la succession de Dafydd ap Llywelyn (mòrt en 1246) e subretot de Llywelyn ab Iorwerth (mòrt en 1240 e darrier rèi de la region que son poder èra pas contestat). Llywelyn ap Gruffydd venguèt lo rèi dau País de Galas.

Venècia[modificar | modificar la font]

Perseguida de la guèrra acomençada en 1256 còntra la Republica de Gènoa ambé de combats importants dins la region d'Acre. S'acabèron per una victòria veneciana (24 de mai) e una retirada dei tropas genoesas dau sector. Pasmens, lo conflicte contunièt e Gènoa assaièt de se raprochar deis enemics de Venècia en Mediterranèa Orientala (coma lei princes bizantins fòrça ostils dempuei lo pilhatge de Constantinòple en 1204).

Africa[modificar | modificar la font]

Egipte[modificar | modificar la font]

En causa dei desastres entraïnats per l'invasion mongòla de Mesopotamia e d'una partida de Siria, Egipte deguèt recebre un nombre important de refugiats sus lo sieu territòri. En parallèl, lo regent Qutuz acomencèt de preparar la defensa dau país e maugrat de circonstàncias malaisadas (manca de viures, divisions entre leis oficiers superiors... etc.), obtenguèt lo mandadís de fòrças en Palestina. Prepausèt tanben sensa succès una aliança comuna antimongòla ai sultans d'Alèp e de Damasc.

Asia[modificar | modificar la font]

Califat Abbassida[modificar | modificar la font]

Pintura persana representant lo sètge de Bagdad e l'utilizacion de maquinas de sètge per lei Mongòls (sègle XIV).

Perseguida de la guèrra còntra l'Empèri Mongòl que s'acabèron rapidament per una desfacha totala dei fòrças abbassidas. D'efèct, tre lo 11 de genier, la cavalariá abbassida foguèt anientada sus lo fluvi Tigre e lei Mongòls poguèron acomençar lo sètge de Bagdad a partir dau 29 de genier. Tre lo 5 de febrier, la situacion dei defensors èra catastrofica e lo califa Al-Mustasim assaièt de negociar sa rediccion. Pasmens, lo khan Hulegu refusèt e esperèt la capitulacion sensa condicion de la capitalha abbassida lo 10 de febrier après quauquei jorns de resisténcia suplementaris que permetèt ai Mongòls de progressar encara sus lo prat batalhier.

Après la capitulacion de la vila, lei Mongòls i intrèron lo 13. Coma de costuma, la vila foguèt totalament e metodicament pilhada. La màger part de sei bibliotecas — qu'èran lo premier centre intellectuau de la planeta dempuei la fin dau sègle VIII — foguèron totalament destruchas e seis obratges gitats dins Tigre. La populacion foguèt pereu chaplada per lei venceires amb un nombre d'abitants tuats estimat entre 90 000[1] e 1 000 000. Enfin, lo califa e leis Abbassidas capturats foguèron executats per lei Mongòls.

L'ecò de la destruccion de Bagdad foguèt fòrça important au sen dau mond musulman car entraïnèt la disparicion dau Califat Abbassida coma poissança independenta. En mai d'aquò, la disparicion deis òbras intellectualas gardadas dins lei bibliotecas de la ciutat entraïnèron lo declin dei sciéncias aràbias. Entraïnèron tanben la pèrda definitiva de certanei tèxtes antics grècs perduts en Euròpa qu'èran estats traduchs en arabi. Autre problema, la destruccion dau sistèma d'aigatge de la region dins lo corrent de l'invasion favorizèt sa desertificacion.

Un dei subrevivents rars de la dinastia abbassida — qu'èra a viatjar en fòra de Mesopotamia pendent l'invasion — anèt au Cairo demandar l'ajuda e la proteccion dei Mamelocs. Leis autoritats egipcianas acceptèron e lo Califat Abbassida subrevisquèt coma institucion religiosa fins au començament dau sègle XVI.

Principat d'Antioquiá e Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]

Fin de la guèrra civila dins lo Comtat de Trípol. Boemond VI d'Antioquiá foguèt bleçat dins lo corrent d'una batalha a l'entorn de Trípol mai son rivau, Bertran Embriaco, foguèt assassinat quauquei setmanas après la batalha. Pasmens, lei tensions demorèron importantas au sen de l'aristocràcia.

Goryeo[modificar | modificar la font]

Assassinat dau generau Choe Ui per son ministre principau qu'èra partisan de la fin de la resisténcia còntra lei Mongòls qu'ocupavan la màger part dau país dempuei son invasion de 1254. Foguèt remplaçat per Wonjong qu'acceptèt de venir vassau de l'Empèri Mongòl. Aquel acòrdi permetèt d'obtenir la retirada dei tropas mongòlas dei regions centralas de la peninsula. Lei degalhs i èran considerables en causa dei pilhatges sistematics e de la captura de centenaus de milièrs d'abitants que foguèron reduchs a l'esclavatge. Dins aquò, lei combats contunièron dins la peninsula entre partisans de Choe Ui e aquelei de Wonjong. Pasmens, lei Mongòls laissèron la guèrra civila se desvolopar fins a una intervencion novèla per sostenir seis aliats locaus en 1270.

Empèri Mongòl[modificar | modificar la font]

Pintura persana representant lo sètge de Bagdad (sègle XV).

Perseguida deis invasions mongòlas dins divèrsei regions d'Eurasia que deguèron faciar l'arribada dei cavaliers arquiers de l'estèpa e de seis aliats :

  • en China, l'armada mongòla principala menada personalament per lo grand khan Mongke ataquèt la region de Sichuan. Inovacion importanta a respèct dei campanhas mongòlas tradicionalas, lo khan defendiguèt lei pilhatges e infligiguèt una punicion dura a un de sei fius responsable de la destruccion d'una recòlta. Pasmens, lei fòrças de Mongke se turtèron a una resisténcia acarnada ajudada per lo ret de fortificacions bastits per lei Song dempuei la fin deis ans 1230. De mai, foguèron pauc a pauc afeblidas per una epidemia de colerà.
  • en Mesopotamia, l'armada de Hulagu contunièt sa campanha còntra Bagdad que foguèt aisament conquistada après un sètge brèu (29 de genier - 10 de febrier). Puei, la vila foguèt metodicament pilhada e destrucha, sa populacion chaplada (au mens 90 000 mòrts, probablament mai) e lo califa e sa familha executats. Aquò entraïnèt la disparicion dau Califat Abbassida coma poder temporau e permetèt ai Mongòls d'annexar Mesopotamia. Puei, Hulagu se dirigiguèt vèrs Caucàs onte mai d'un principat locau l'assegurèt de sa fidelitat. En revènge, leis estats musulmans de Siria e d'Egipte refusèron de se clinar e se preparèron a la guèrra.
  • en Corèa, un conflicte entre partisans de la somission ai Mongòls e partisans de la perseguida de la lucha s'acabèt per l'assassinat dau cap principau de la resisténcia. Lei partisans de la patz prenguèron lo poder e un acòrdi de patz foguèt signat. Goryeo, totalament destruch per quatre annadas de pilhatges sistematics mongòls, gardèt una autonòmia importanta mai deguèt reconóisser la senhoriá mongòla.
  • en Lituània, una invasion mongòla se turtèt a una resisténcia viva dau rèi Mindaugas. Son eissida es desconeguda en causa de l'existéncia de racòntes divergents depintant siá una victòria lituaniana siá una victòria mongòla.

Empèri Song[modificar | modificar la font]

Represa de la guèrra còntra l'Empèri Mongòl que s'èra encalada dempuei leis ans 1240 dins d'escaramochas frontalieras. Mongke reüniguèt una armada giganta — lei dos tèrç de l'armada mongòla — e ataquèt l'Empèri Song dins la region de Sichuan. La vila de Paoning foguèt perduda per lei Chinés mai lei fortificacions importantas de la region donèron de dificultats importantas ais envasseïres. En mai d'aquò, lo clima ajudèt lei Chinés en entraïnant una epidemia de colerà dins l'armada enemiga.

Arts[modificar | modificar la font]

Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]

Economia[modificar | modificar la font]

Naissenças[modificar | modificar la font]

Decèsses[modificar | modificar la font]

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. (fr) René Grousset, L'empire des steppes. Attila, Gengis-khan, Tamerlan, Payot (1965), p. 447.