Fenicians

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Colonizacion antica de Mediterranèa per lei Fenicians, lei Grècs e leis Etruscs.

Lei Fenicians èran un pòble antic originari de la region dau Liban actuau. Aguèron una influéncia importanta sus lo desvolopament dei civilizacions mediterranèas dau millenari I avC. Pasmens, en causa de la manca de documents escrichs per lei Fenicians esperelei, lei conoissenças actualas son magerament basadas sus lei testimònis laissats per lei populacions vesinas.

Lei Fenicians èran devesits entre diferentei ciutats-estats independentas. Lei pus importantas èra Biblos[1], Sidon, Tir e Arwad. Se formèron a partir de 1200 avC a partir dei culturas de la Mediterranèa Orientala dau millenari II avC. D'efècte, lei centres urbans fenicians i formavan ja de ciutats-estats e de crosieras marchandas importantas que foguèron alternativament dominadas per lei poissanças regionalas successivas (Egipte, Ititas...). Après la crisi de 1200 avC (invasions dei Pòbles de la Mar), capitèron de venir independentas. Aprofichèron aquela situacion per s'estendre dins lo bacin mediterranèu onte fondèron de comptadors comerciaus e de colonias, especialament a Chipre, en Sicília, en Sardenha, en Africa dau Nòrd e dins lo sud de la Peninsula Iberica. Aquò permetèt tanben de difusar la cultura feniciana lòng dau litorau e l'alfabet fenician es probablament lo precursor deis alfabets grèc e aramèu[2].

A partir dau sègle VIII avC, lei ciutats-estats foguèron tornarmai atacadas per d'empèris poderós coma leis Assirians, lei Babilonians, lei Pèrs, lei Grècs e finalament lei Romans. Pasmens, capitèron generalament de gardar son autonòmia e de demorar una poissança comerciala importanta. Ansin, la region gardèt de trachs fenicians de sègles après la pèrda de Fenicia per lei Bizantins. En parallèl, de colonias fenicianas venguèron de centres mediterranèus importants, especialament Cartage que foguèt una poissança majora fins a la fin dau sègle III avC.


Gtk-dialog-info.svg Aqueste article es sortit d'un traductor automatic e fa besonh d'unas correccions de gramatica, d'ortografia e de sintaxi.


Fenícia.

Los fenicis èran un pòble semita sorgit de las migracions dels semites dempuèi Mesopotàmia. Fenícia, La siá tèrra, èra una anciana region del Prèp Orient, brèç de la civilizacion feniciopúnica, que s'estendiá al cors de l'orient mediterranèu, a la còsta orientala de la mar Mediterranèa. Lo sieu territòri compreniá dempuèi la desbocadura del riu Orontes al nòrd, fins a la baia de Haifa al sud, en comprenent d'airals dels actuales Palestiniana, Israèl, Siria e Liban, una region nomenada antigament Canaan, que s'englobava amb el fòrça sovent en las fonts.

Lo nom etnic que se donavan los fenicis a se meteisses èra 𐤊 𐤍 𐤏 𐤍 𐤉 (Kena ʿ d'animals, «cananeus») o 𐤁 𐤍 𐤊 𐤍 𐤏 𐤍 (bin Kena ʿ an, «de filhs de Canaan») e coincidís amb lo pòble cananeu mencionat en la Bíblia. Los grècs los nomenèron Φοίνικες (phoínikes, «roges, púrpures»), fòrça probablament pels apreciats tints de color porpra que comerciaven. De phoíniks derivèt amb el lo tèrme «fenici», que s'aplica mai lèu als descendents dels cananeus qu'abitavan dins la franja litorala dempuèi Dor (actuala Palestiniana e Israèl) fins a Arades o Arwad (actual Siria), entre lo 1200 aC e la conquista musulmana. Malgrat aiçò, lo tèrme phoíniks pòt facilament èsser una etimologia populara derivada de la etnònim pōnīm, gentilici de Put. Aquel tèrme nomenava estrictament la region litorala de Canaan, e fòrça dels pòbles fenicis l'utilizavan coma sinonim. De pōnīm derivarián tanben las formas latinas poenus e punicus.

La cultura fenícia es una civilizacion anciana que daissèt pas fèrmas peadas fisicas de la siá existéncia. Lo sieu luòc geografic en l'istòria es l'actuala Republica Libanesa, e lo creissement desproporcionat de las vilas, aital coma los frequents afrontaments belics del passat, an dificultat la trobalha de rèstas que revèlen la siá cultura materiala. Malgrat aiçò, a diferéncia d'autras, daissèt un important legat cultural a las civilizacions posterioras; entre aquelas, crear un important ligam entre las civilizacions de la mar Mediterranèa, los principis comerciales e l'alfabet.

Alfabet e lenga[modificar | modificar la font]

Sarcofag fenici de Palèrme (sègle V aC).

Utilizavan un alfabet fonetic, que los grècs adaptèron a la siá pròpria lenga e, amb lo temps, serviguèt de basa per totes los alfabets occidentales. Lo sieu alfabet aviá 22 letras e l'alfabet grèc que ne derivèt, al començament, aviá solament 16 letras. Lo sieu sistèma numèric èra decimal. Lo 10 èra una linha orizontala, lo 20 una N, e lo 100 un signe especial completat amb marcas qu'èran indicacion del nombre de centenas. Los sieus peses e de mesuras èran los meteisses que los josieus.

La cultura fenícia foguèt fòrça important en la siá epòca, mas, sorprenentment, son demorats de paucas rèstas de la siá istòria. Se coneis la siá existéncia, sustot, pels tèxtes d'autres pòbles que dintrèron en contacte amb eles, en particular los assiris, los babilonis e, mai tard, los grècs.

Religion[modificar | modificar la font]

La religion fenícia aviá coma dieus principals Baal e Astartè Baal Foguèt identificat amb Zèus e Jupitèr (dieu) dels grècs e romans. Astarte Èra una dea identificada amb Juno o amb Venus (Afrodita). Aqueles cultes existiguèron fins al sègle IV, quand lo cristianisme s'impausèt. Autras deïtats importantas ne foguèsson Melkarth, Dagon e Onca. Coma pòble marinièr, van adorar lo dieu grèc Poseidon Los fenicis practicavan la circumcisió, qu'avián aprés dels egipcianes, mas en contacte amb los grècs la siá practica demorèt fòrça redusida.

Istòria[modificar | modificar la font]

Poblada dempuèi principis de l'III mil·lenni aC per semites cananeus, la Fenícia istorica s'estendiá sus una estrecha franja litorala de 40 km, dempuèi la montanha Carmel fins a Ugarit (unes 300 km). Lo sieu sòl muntanyós e pauc bon per l'agricultura (e mai se s'esforcèron per li tirar profièch) orientèt los sieus abitants cap a las activitats maritimas. Amb mai rason la mar se li impausèt dins aquel pòble, en demorar dividit dins pichonas vilas estat separadas per morres rocosos, doncas que lo cabotatge èra melhor que las vias terrèstres pel contacte entre las vilas, que se escalonaven dempuèi Acre e Tir, per Sidó e Biblos, fins a Arades e Ugarit. Fenícia, En èsser un estrech pas entre la mar e lo desèrt de Siria, en contacte al sud a travèrs de Canaan e del Sinai amb Egipte, e al nòrd, a travèrs de l'Eufrates, amb Mesopotàmia e l'Asia Mendre, èra destinada a èsser un ric caireforc comercial, cobejada pels grands empèris vesins.

Comèrci e navegacion[modificar | modificar la font]

Mapa de las principalas rotas comercialas utilizadas pels fenicis.

Lo comèrci n'èra l'activitat principala. Consistissiá inicialament en l'escambi en forma de bescanvi dels produchs elaborats a Fenícia per las merças disponiblas en autres luòcs (plan autres produchs manufacturats, mai que mai de las civilizacions mai desvolopadas, o plan de matèrias primièras, coma mineralas metallics, còder e estanh, o de metals precioses, mai que mai dels pòbles mai primitius de Cogant). Posteriorament, l'invencion de la moneda permetèt de relacions comercialas mai sofisticades.

Lo besonh del transpòrt a longas distàncias estimulèt lo bastiment naval e lo melhorament de las tecnicianas de navegacion.

Foguèron los grands mercaders de l'antiquitat. La geografia de las siás còstas, que propiciava l'installacion de pòrts, e la fusta de los sieus bòsques los brindavan los elements basics per bastir de vaissèls e organizar de companhiás de navegacion. Una d'aquelas foguèt contractada pel rei persa Darios E lo Grand dins lo sègle v aC. En cèrta manièra, atenguèron establir una talassocràcia o "govèrn de las mars", que los permetiá controtlar comercialment la Mediterranèa.

Los viatges fenicis establiguèron de nèxes perdurables entre la Mediterranèa orientala e l'occidentala, pas sonque comercialas, tanben culturales.

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

  • Aubet, M. E.: Tiri y las colonias fenicias de Occidente, Barcelona, 1987.
  • Belmonte Avilés, Juan Antonio: Cuatro estudios sus los dominios territoriales de las ciudades-estado fenicias, Bellaterra.
  • Blázquez, José María: Historia d'Orientatz antiguo. Madrid: Cátedra, 1992.
  • Corzo, Ramón: Los fenicios, señores de la mar. Madrid: Información y Revistas, 1988.
  • Frankenstein, Susan: Arqueología del colonialismo: lo fau impacte fenicio y griego en lo sur. Barcelona: Grijalbo - Mondadori, 1997.
  • García y Bellido, Antonio: Fenicios y cartagineses en Occidente. Madrid, 1942.

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Je m'appelle Byblos, Jean-Pierre Thiollet, H & D, 2005. ISBN 2 914 266 04 9
  2. (fr) Pierre Milza, Histoire de l'Italie : des origines à nos jours, Fayard, 2005, p. 16.