Vejatz lo contengut

Murèth

Aqueth article qu'ei redigit en gascon.
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.

Vila d'Occitània
Murèth
Muret
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
La glèisa Sent Jacme de Murèth.
Armas
Geografia fisica
geolocalizacion
Coordenadas 43° 27′ 40″ N, 1° 19′ 36″ E
Superfícia 57,84 km²
Altituds
 · Maximala
 · Mejana
 · Minimala		  
305 m
169 m
152 m
Geografia politica
País  Gasconha
Parçan Comenge Armas de Comenge
Estat Bandièra de França França
Region
76		 Occitània
Departament
31		 Nauta Garona Armas del Departament de la Nauta Garona
Arrondiment
311		 Arrondiment de Murèth (caplòc)
Canton
3123		 Canton de Murèth (caplòc)
Intercom
243100690		 CA Murethin Agló
Cònsol André Mandement
(2020-2026)
Geografia umana
Populacion
Populacion totala
(2018)		 24 813 ab.
Evolucion de la populacion
Evolucion de la populacion

25 374 ab.
Densitat 427,47 ab./km²
Autras informacions
Gentilici murethin, murethina
Còde postal 31600
Còde INSEE 31395

Murèth (en francés: Muret) qu'ei ua vila gascoa, situada en Comenge,[1] prèp de Tolosa e dens lo son airau urban. Que's situa dens lo departament de la Hauta Garona e hè part de la region administrativa d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

Lo gentilici qu'ei murethin, murethina. Murèth estèc la capitala deu Comtat de Comenge, e ara qu'es lo sèti de la Comunitat d'Aglomeracion de Murethin Aglomeracion.

La vila qu'ei coneguda pr'amor que s'i passèc la batalha de Murèth en 1213.

Geografia

[modificar | modificar lo còdi]

Murèth qu'a 25 653 abitants (2022). Ara, qu'ei ua banlèga de Tolosa. Qu'ei la sosprefectura de la Hauta Garona. Lo clima de Murèth qu'ei temperat oceanic dambe influéncias mediterranèas.

Comunas a l'entorn.

Perimètre deu territòri

[modificar | modificar lo còdi]

Toponimia

[modificar | modificar lo còdi]

Las fòrmas ancianas son de Murello en 961, Murello en 1302, Muretz en 1468 [2], Murellum en 1092, Muret en 1213, Murel [3].
Murèth que ven deu latin murus, « mur », en generau de fortificacion, dambe'u sufixe diminutiu -ellum, doncas en gascon -èth. Le sens es « muralhas qui emparan ua vila, un castèth » [4],[2] [5], dambe un sens diminutiu de mau precisar.

Sent Martin de Rozinhac (Roginhac ?)

[modificar | modificar lo còdi]

Le nom es atestat S. Martinus de Rodoniag, en 1090 (èra ua glèisa) [6].

Istòria

[modificar | modificar lo còdi]

Murèth qu'ei un lòc plan important dens l'istòria d'Occitània e Catalonha, que s'i passèc la batalha de Murèth lo 12 de setembre de 1213.

A aquera batalha, que's moriscoc Pèire IId d'Aragon, rei de la Corona d'Aragon e comte de Barcelona, aligat au comte de Tolosa, en tot lutar contra los crotzats francés de Simon de Montfòrt. Aqueth hèit que metoc fin au dinamisme deu comtat de Tolosa en Occitània e a l'expansion per Occitània deus monarcas catalans. E que permetoc lo començament de la dominacion francesa d'aqueths territòris.

Pendent l'Ancian Regim, Murèth qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa principala qu'ei Sent Jacme. I a ara autas quate glèisas: Sent Joan Batista (bastida en 1972), Sent Cassian d'Estantens, Sent Martin d'Ox e Sent Amanç; abans la revolucion, que i avè tanben Sent Germèr, Germericus de Murello, shens data [7], Sent Marçau (o Marcèth), Sent Pèr de Bajourville (près d’Estantens). Tre 1790, Murèth qu'èra caplòc de canton e de districte (e en l'an XII, de canton e d'arrondiment). Lo decret deu 10 de setembre 1926 que suprimiscoc l'arrondiment e que l'incorporèc a l'arrondiment de Tolosa. L'arrondiment qu'estoc restablit per la lei deu 1èr de junh de 1942 [8].

Autas glèisas o parròpias d'Ancian Regim (de l'archidiocèsi e de la senescaucia de Tolosa) que son:

  • La parròpia d'Estantens o de Sent Cassian (vocable de la glèisa) qu'estèc ua comuna efemèra deu canton de Murèth en 1790-1791 [9]; lo lòc qu'ei netament au sud de Murèth;
  • La parròpia de La Comba: lo vocable de la glèisa, annèxe de Sent Jacme de Murèth, qu'èra Sent Joan Batista [10]; La Comba qu'ei a l'èst de Murèth, delà Garona;
  • La parròpia d'Ox (ancians noms francesis o atestats Dobz, Dobs, Docs, Docz, Doze, Dox; atestacion Martinus de Ox, cap a 1080; Sent Germèr, avesque de Tolosa, i estèc inumat a la fin deu sègle VI [11]) qu'estèc ua comuna efemèra deu canton de Murèth en 1790-1791. Lo vocable de la glèisa, annèxe de Sent Germèr de Murèth, qu'èra Sent Martin [12]; Ox qu'ei au sud-sud-èst de Murèth, en direccion de Sent Alari;
  • Sent Amanç (vocable de la glèisa), citat S. Amantio en 1226[13], qu'èra ua parròpia de la comunautat de Murèth venguda comuna (deu canton de Murèth) en 1790 dab lo nom de Sent Amanç e Ribonet. Ribonet qu'ei situat sus la comuna de Bèumont de Lesat [14]; Sent Amanç qu'ei au sud d'Estantens.
  • Sent Pèr (vocable de la glèisa) de Bajourville (Baiolville [fòrma estranha], citat abans 1061 [15]) qu'èra tanben parròpia [16]. Sent Pèr (St-Pierre), qu'ei en riba dreta de Garòna.

Administracion

[modificar | modificar lo còdi]
Lista deus cònsols successius
Periòde Identitat Etiqueta Qualitat
març de 2008 (2026) André Mandement PS president de la comunautat d'aglomeracion (2008-)
junh de 1995 2008 Alain Barrès UMP cardiològue, deputat (1995-1997), conselhièr generau (1992-1998), ancian president de la CAM
març de 1989 1995 Hélène Mignon PS dermatològa, deputada (1988-1993 e 1997-2007)
mai de 1953 1989 Jacques Douzans divèrs dreta conselhèr generau (1955-1979), deputat (1958-1962 e 1967-1973)
1947 1953 Henri Peyrusse SFIO  
1925 1947 Vincent Auriol SFIO deputat, president de la Republica (1947-1954)
  1925      
Totas las donadas non son pas encara conegudas.
  • A la reforma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qui èra caplòc deu canton de Murèth, qu'i demorèc e qu'en vengoc lo burèu centralizaire.

Demografia

[modificar | modificar lo còdi]
modificar « persona »
 v · d · m 		 Evolucion demografica
Populacion comunala actuala (2013): 24725, totala: 25565
179318001806182118311836184118461851
3 000 3 258 3 284 3 286 3 787 3 972 4 000 4 308 4 196
185618611866187218761881188618911896
4 125 4 130 4 050 3 852 3 956 4 056 4 145 4 142 4 064
190119061911192119261931193619461954
3 911 3 712 3 654 3 218 3 482 3 725 4 013 4 368 5 204
196219681975198219901999200620072008
6 693
 13 039
 14 778
 15 844
 18 134
 20 735
 23 622
 23 572
 23 297
24 000
20092010
23 356
24 087		 23 864
24 653
Fonts
Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE
Evolucion de la populacion 1962-2008
Evolucion de la populacion 1962-2008

  • En 2018 la populacion èra de 24813 abitants e la densitat èra de 428,99 ab/km².

Lòcs e monuments

[modificar | modificar lo còdi]
  • La glèisa Sent Jacme de Murèth.

Ensenhament

[modificar | modificar lo còdi]

Murèth qu'a ua calandreta dempuish 1990. L'ensenhament de l'occitan qu'es tanben ancian au public dens le licèu e les collègis de la ciutat.

Personalitats ligadas dab la comuna

[modificar | modificar lo còdi]

Véser tanben

[modificar | modificar lo còdi]

Ligams extèrnes

[modificar | modificar lo còdi]

Nòtas e referéncias

[modificar | modificar lo còdi]
  1. ↑ Ça que la, lo geograf Frederic Zégierman restaca Murèth a Tolosan.
  2. 1 2 Ernest Nègre, Toponymie générale de la France, volume III, n° 26 796 a -799
  3. ↑ Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 3, p. 1932, cercar sus Gallica
  4. ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 486-487, a Mur
  5. ↑ Jacques Astor, Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France, ed. du Beffroi, 2002, p. 534
  6. ↑ Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 4, p. 2404, cercar sus Gallica
  7. ↑ Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 4, p. 2500, cercar sus Gallica
  8. ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 33 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
  9. ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 15 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
  10. ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 22 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
  11. ↑ Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 2, p. 1007 e 1014, vol. 3, p. 1992, cercar sus Gallica
  12. ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 34 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
  13. ↑ Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 4, p. 2463, cercar sus Gallica
  14. ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 39 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
  15. ↑ Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 4, p. 2550, cercar sus Gallica
  16. ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 44 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
Recuperada de « https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Murèth&oldid=2480264 »