Aqueste article qu'ei redigit en òc gascon.

Senta Aralha (Gers)

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Salta a la navegació Salta a la cerca

Pagina d'ajuda sus l'omonimia Pels articles omonims, vejatz Senta Aralha.
Flag of Occitania (with star).svg Vilatge d'Occitània Blason Languedoc.svg

Senta Aralha
Saint-Arailles

Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Saint Arailles 3.jpg
La pòrta de l'èst de dintrada a Senta Aralha.
Geografia fisica
Occitania map (1).png
geolocalizacion
Coordenadas 43° 37′ 38″ N, 0° 21′ 30″ E
Superfícia 13,2 km²
Altituds
 · Maximala
 · Mejana
 · Minimala
 
236 m
150 m
136 m
Geografia politica
País Gasconha Armas de Gasconha
Parçan Fesensac
Estat Bandièra de França França
Region
76
Occitània
Departament
32
Gers Armas deu Departament de Gers
Arrondiment
321
Aush
Canton
3229
Canton de Fesensac, ancianament de Vic de Fesensac
Intercom
243200607
Comunautat de comunas d'Artanhan en Fesensac
Cònsol Bernard Lasportes
(2014-2020)
Geografia umana
Populacion
Populacion totala
(2018)
137 ab.
Evolucion de la populacion

140 ab.
Densitat 11,29 ab./km²
Autras informacions
Còde postal 32350
Còde INSEE 32360

Senta Aralha[1][2] (Saint-Arailles en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d'Occitània, ancianament de Mieidia-Pirenèus.

Qu'ei un deus castèthnaus mei conservats de la vath d'Ossa.

Geografia[modificar | modificar la font]

Senta Aralha qu'ocupa ua superfícia de 1320 ectaras e que se situa a ua altitud mejana de 186 m. Los sons punts culminants que son a 236 m (castèth d'aiga au dessus de la capèra de Bretons) a l'èst, e 230 m (bòsc de Montpelhièr) a l'oèst. Lo punt mensh elevat de la comuna qu'es a ua altitud de 136 m. Lo vilatge eth medish qu'ei a 173 m d'altitud. Lo castèthnau que susplomba duas vaths, la de l'Ossa e la deu Lizet, qui se rejonhon en amont deu vilatge. Son encadradas per duas linhas de cresta orientadas nòrd-sud.

Situacion[modificar | modificar la font]

Senta Aralha se situa just a l'escart de la rota qui mena de Mielan a Vic en Fesensac (a la crosada de la D34 e de la D189). Los vilatges mei pròches que son Rigapeu (a 2,6 km), Miranas (à 2,8 km) e Montesquiu (7 km). Senta Aralha qu'aperten au canton de Vic de Fesensac, vila que n'es alunhada de 16 km. Senta Aralha se tròba a 25 km d'Aush, Caplòc deu departament de Gers.

Clima[modificar | modificar la font]

Lo clima qu'ei de tipe oceanic degradat. Qu'ei caracterizat per estius cauds, sovent auratjós. genèr qu'ei generalament lo més mei fred. La ploja que se desparteish inegalament durant l'annada.

Pluviometria relevada au Castèth, ans 2001-2008

2001 630 mm

2002 791 mm

2003 733 mm

2004 792 mm

2005 747 mm

2006 825 mm

2007 781 mm

2008 984 mm


Fauna e flòra[modificar | modificar la font]

La varietat geologica entraina la preséncia de mantun ecosistèmas, rics en fauna e flòra.

Suber los terrens calcaris que creishon nombrosas orquidèas sauvatjas. Un trabalh de recensement e de preservacion qu'estó entreprés dab Natura 2000. Ua passejada annau qu'ei organizada cada 1èr de mai, entà observar las flors. Que se remarcan tanben lavandas, cardoncelles e globulaires. Parpalhòus, criquets, sautarèus o enqüera bernadas, insèctes deus mitans secs, qu'aimon d'i víver.

Las zonas bocagèras que son colonisadas entremiei autras per diferentas varietats de tinhahús com lo rinolòf o le vespertilion de Bechstein.

Ribèras, pesquèrs e pradèras umidas que son pòbladas d'espècias divèrsas, com la sofia, un peish d'aiga doça, o la cistuda, ua tortuga aqüatica. Grapauds, granolhas, tritons e domaisèlas qu'i demoran tanben.

Que passan hèra ausèths per Senta Aralha e s'i atardan a còps com lo corbençon, lo gaje-pube o lo rossinhòu.

Au demiei de la fauna sauvatge, se remarcan singlars, cabiròus, becadas, reinards o enqüera lèbes. Lo passatge de las palomas e deus canards sauvatges trai los amators.

Toponimia[modificar | modificar la font]

La prononciacion que seré [seŋta'raʎɔ] [3]. La senta onorada dens lo nom de la comuna qu'es Aulària de Barcelona (fòrma dominanta de son nom en occitan), en latin Sancta Eulalia, martirizada a Barcelona en 304. L'aferèsi, supression de la vocala iniciala deu segond mot, remplaçada per la vocala finala deu prumèr, de -a final de senta davant la vocala iniciala E- (Dauzat parla d' elision [4]) [5] que dona, en partent d' Eulàlia, Aulàlia. La seguida que seré Aulària (dissimilacion) > Auràlia (metatèsi) > Aràlia (reduccion deu diftongue) > Aralha (palatalizacion de -l- per lo iòd). Dens l'òrdre de l'evolucion fonetica, donat per Maurici Romieu, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, la plaça de la palatalizacion de -l- qu'es convencionala [6].

Véser tanben Senta Aulària.

Istòria[modificar | modificar la font]

Administracion[modificar | modificar la font]

Senta Aralha qu'ei un vilatge de la Comunautat de comunas d'Artanhan en Fesensac.

Cònsols[modificar | modificar la font]

Lista deus cònsols successius
Periòde Identitat Etiqueta Qualitat
març de 2001 2020 Bernard Lasportes    
març de 1971 2001 Jean-Louis Lasportes    
març de 1959 1971 Pierre Massartic    
abriu 1953 1959 Norbert Lasportes    
abriu 1945 1953 André Massartic    
mai 1935 1945 Armand Gassiolle    
junh 1929 1935 Jean-Marie Lasportes    
novembre 1914 1929 Léon Agut    [7]
mai 1900 1914 Marius Berges    
genèr 1881 1900 Frix Berges    
mai 1876 1881 Louis Lasportes    
mai 1871 1876 Lucien Bonnet    
agost 1860 1871 Jules de Barry    
mai 1858 1860 M. Pellaroque    
  1858      
Totas las donadas son pas encara conegudas.
  • Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Vic de Fesensac; qu'es ara deu canton de Fesensac.

Demografia[modificar | modificar la font]


 v · d · m 
Evolucion demografica
Populacion comunala actuala (2013): 149, totala:
Picto infobox character.png

1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851
319 313 293 332 466 454 439 424

1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896
408 407 396 373 371 406 364 369 333

1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954
310 325 312 234 249 230 235 208 193

1962 1968 1975 1982 1990 1999 2006 2007 2008
150
154
139
136
133
116
123
128
133
136
2009 2010
139
142
144
147
Fonts
Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE
Evolucion de la populacion 1962-2008


  • en 1821, annexion de Saint-Jean-d'Angles (en francés), benlèu Sent Joan d'Angles

Demografia de Saint-Jean d'Angles (nom francés)[modificar | modificar la font]


 v · d · m 
Evolucion demografica
Populacion comunala actuala (2013): 149, totala:
Picto infobox character.png

1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851
104 78 102 89 - -

1962 1968 1975 1982 1990 1999 2006 2007 2008




Cercar
Cercar
125
128
133
136
2009 2010
139
142
144
147
Fonts
Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE
Evolucion de la populacion 1962-2008


  • Las donadas de la dreta deu grafic que son las de la comuna sancèra de Senta Aralha

Economia[modificar | modificar la font]

Patrimòni religiós[modificar | modificar la font]

Capèra de Betons
La glèisa de Senta Aralha

Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]

  • Pèir Massartic (1918-1962). Il est l'auteur de nombreux poèmes en langue d'oc, dont certains furent rédigés lors de sa captivité en Allemagne pendant la seconde guerre mondiale. Il fait paraître en 1962 son recueil Escapados (Evasions)[8]. Les vers de Massartic ont été récompensés par plusieurs prix dont le Jasmin d'argent. Il a été cònsol de Senta Aralha de 1959 à 1971. Il est décédé le 22 avriu 2002. Son nom a été donné à la salle de classe anciana de la Mairie de Senta Aralha[9].


Véser tanben[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Sit Toponimia occitana
  2. « grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon »
  3. Patrici Pojada, Répertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus, ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009, p. 71
  4. Se tractaré d'elision invèrsa
  5. Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 586
  6. Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 296, per Sentralha (Òut e Garona)
  7. Marius Berges, mobilizat en 1914, disparegó en Alsàcia. Léon Agut, prumèr adjunt, qu'aucupè las foncions de cònsol d'aquí a son eleccion en 1919.
  8. Escapados (Evasions), Pau, Ençà de Yan Marrimpouey, 1962
  9. Informations tirées des pages de présentation de Poesio/Poésie per/par Pey Massartic/Pierre Massartic, Vic en Fesensac, Imprimerie Les Presses de Gasconha, 2003