Estamariu

Estamariu es un municipi de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha) e de la província catalana de Lhèida, nomenat oficialament e a tòrt Estimariu fins en 1983.

Lo nom de Stamariz apareis documentat dins l'acte de consagracion de la catedrala d'Urgèl; es de raïtz bascoïda. Lo vilatge d'Estamariu es documentat en 893.

Dins lo tèrritòri i a las rèstas de l'ancian monastèri de Sant Vicenç de Pinsent, la glèisa que ne foguèt bastida jos una balma. Als entorns del vilatge, près la rota que s'enfila cap a Bescaran, trobarem la glèisa romanica de Sant Vicenç, un exemple fòrça interessant de l'implantacion en Catalonha de las formas lombardas e las estructuras basilicalas. Demorèt sens culte e a l'ora d'ara aquela en fasa de reconstruccion.

Toponimia

La prononciacion es [əstəmə'riw]. Las fòrmas ancianas son Stamariz en 839, Stamarice en 996, Estamariz en 1016, Stamariz en 1040, Stamarit al sègle XII (-t a l'epòca a sovent valor de -ts), Estamarid en 1141, etc, Estamariu en 1288. I a un autre Estamariu près de Ripoll. Lo nom ven pas del tamarís, coma voldrián Alcover e Moll. Lo primièr element, coma dins tant de toponimes basques, es estu o esto, « clausa, pargue, jaças ». Trobam tanben noms en estem- (derivat), coma Estemecuya (val d'Escaray). Lo segond membre es (h)aritz, « casse, roire », present dins Ustariz, Ariz, Estivariz, Mugaritz, Isturitze; la sufixacion en -em(o)- es mal explicada (sens collectiu ?), quitament pels bascològues. Estamariu seriá quicòm coma « la cassanha dels pargues o de las jaças ».
I a dins lo territòri d'Estamariu, pus bas, près de Segre e al limit ambe Cerdanha, un Pinsent, anciana cella d'un monestièr, exemple de cristianizacion d'un lòc de culte pagan : lo pin èra consacrat a Cibele, en remembre del pastre qu'aviá aimat e transformat en pin; los prèires coronavan lo pin. Tanben, lo pin èra un simbòl de Silvan, dieu qu'inventèt las confinhas. Aquí las fòrmas ancianas ospicium manso Pino Sancto cum eccl. S. Vincentii en 967; honorem de Tollono usque ad Pinum Sanctum en 1102; vicaria Ceritania extendatur de Pinu Sancta usque ad flumen Tetis en 1304; Banys de Sant Vicens a Pinsent als sègles XIX e XX. Se poiriá supausar que lo casse d'Estam-haritz, èra, naut de la sèrra, la reponsa indigèna a Pinum sancta, -tum, roman, del fons de la val ^[1].