Sarroca de Bellera

Sarroca de Bellera es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha e de la comarca de Palhars Jusan.

Toponimia

Sarroca de Bellera

La prononciacion es [sa'rrɔka] (Bellera non se ditz gaire). [Sa es l'article arcaïc, encara mai o mens viu en tèrras palharesas]. Las fòrmas ancianas son in valle Bellaria en 866, in pau Bellariense en 895, Vellasia en 966, in rio de Bellasia en 967, castro Bellasia en 974, in castro Vellasia en 979, in valle Vellasia en 987, Bellaria en 973, castrum Belera en 1094, R. de Bellera en 1240, Guillelmus de Belera... Bellera en 1225, Bellera en 1280, etc. L'etime es lo nom femenin de persona Abellasia. L'evolucion menèt a l'avaliment de A- inicial, confondut ambe un article o una preposicion, lo passatge de -s- intervocalica a -r-, frequent en catalan (lo contrari arriba pas) e l'influéncia del sufixe -era .

Erdo

La prononciacion es ['ɛrdo]. Ven probablament del basc erdi-be, « jos la mitat » (> *Èrdeve > *Èrdeu > Èrdo). Lo centre geografic del territòri es a mièg camin d'Erdo a Santa Coloma, cap a 100 m per dessús d'Erdo, segon Joan Coromines (article signat XT, Xavier Terrado Pablo) .

Buira

La prononciacion es ['bujra]. Lo nom es citat Boyra. [Es un vilatge de l'ancian municipi de Benés, incorporat a Sarroca en 1972]. Es un lòc d'altitud plan nauta [1127 m] e expausat, sense acès, al vent de nòrd (tramontana, localament vent de Port). Lo nom s'explica pel grecolatin bŏrĕas, « vent de nòrd » .

Lo Mesull

La prononciacion es [al me'zuʎ] o [del m-]. Es un nom d'origina celtica, que ven de l'indoeuropèu MEDHYO-, vengut en celtic Meddo- [non pòdi escriure los caractèrs que representan la consonanta vibranta], ambe l'apondi de -ullus. La preséncia d'un article mòstra que lo nom èra encara comprés a l'Edat Mejana. Los noms d'aquela origina designan de lòcs menors situats entremièg de dos, o mai, pus importants .

Xerallo

Joan Coromines l'evòca ambe Anserall e autres lòcs aparentats. La prononciacion es [če'raʎo]. J. Coromines, en cercant, aparta las explicas germanicas o latinas. Lo nom sembla benlèu venir del basc aintzi (que se redusís a antzi quitament en basc), «  palú, lòc aigassiu ». La deglutinacion de An- [confondut ambe En-] es aisida. La finala -o conservada es pas estranha dins l'airal . La finala en -erall(o) demòra a explicar.

Sentís

La prononciacion es [sen'tis]. Lo gentilici es sen'tizos o senti'zeŋs (adaptacion de la grafia de l'autor). Las fòrmas ancianas son (primièra lista) in vaselica Sancti Juliani, ... subtus villa Senticeto en 848, Sentiz en 1165. L'etime es segurament sentīcěus, « embartassat, espinós, plen d'espinas blancas », derivat del latin classic sentix, sentīcis, « albespina, espina blanca », e sentes, « romegàs, arbrilhons espinoses » e dels derivats tanlèu lo latin classic senticetum, senticosus, sentosus, etc. Çaquelà apareis lo sent martir Tirs : villa Sancti Tirsi en 986, Sancti Tirsi en 1030, etc. Lo monestièr es supausat aver una dobla invocacion, Sent Julian e Sent Tirs. Demòra que l'origina es sentīcěus (locus o pagus senticeus), mès, coma lo resultat èra arribat a Sentiç, los monges sanctifiquèron aquel nom bartassièr .

Manyanet

La prononciacion es [maɲa'net]. las fòrmas ancianas son Maianed o Mayanet cap a 1200, Mayanet en 1358. Lo nom es un derivat de l'adjectiu medianus, medianētum, ambe'l sufixe collectiu -etum, « ensemble d'endrets megièrs » (entre dos territòris, etc). A partir de la fòrma Meyaned(o), la nasalitat de las doás consonantas vesinas mena a *Menyanet, assimilat en Manyanet .

Benés

Lo nom es atestat Petrus de Benes en 1233 e la prononciacion es [be'nes]. L'origina es preromana, benlèu lo basc iben-esi, « barradissa o clau de bilhons ». Mès lo paronime Biniés sembla venir de la basa *binĕsse o *benĕsse, valable per tots los noms aparentats, ambe un sufixe -ĕsse. La rasic remembra Benante, Benasc o Benós qu'an un aspècte ibero-basc (signat X.T.).
Non cal dobtar de l'origina iberobasca del nom, ni del ligam ambe'l basc iben, « soc, tanc, tronc », benlèu ambe un sufixe -esse, mès i a pas de pròva d'una -ss dobla e iben-esi demòra possible (signat J.C.) .

Vilella

Es un derivat de vila (latin villa) .

Avellanos (e Castellnou d'Avellanos)

Avellanos es una varianta precatalana [de la partida del nòrd-oèst catalan actual qu'aviá conservat la finala -o, de -us / -um latin, dins un contèxte lingüistic de tipe gascon, abans l'avançada del catalan] que correspond a Avellans (sembla representar « avelanièrs » dins la practica puslèu qu'« avelana »).

Vilancòs

Tractat ambe'ls noms en -anc, que correspondon a de lòcs corbats o amagats, sovent a d'espelugas (caunas, balmas). Sembla d'origina indoeuropèa, mès sorotaptics que celtics . Aquela rasic es associada aicí a vila.

Sas

Lo mot sas o sasso es omnipresent dins l'oèst catalan, en Aragon e Navarra, e sovent demòra un apellatiu. Non designa una montanya o un ròc, mès de terrassas de planòls nauts o de costats de montanhas de fòrma alongada, de tèrras pauc fertilas e que contrastan ambe'ls fons de las vals. Lo nom ven pas del latin saxum, « ròc », per de rasons d'aspècte (es pas jamai una cima o un planòl rocós) e fonetica [saxum > sais > sèish, seix]. La fòrma primitiva del mot deviá èsser *sassu o *sasso, totjorn ambe una s dobla, segon lo testimoniatge de la fòrma aragonesa sasso e del plural catalan sassos. Lo nom es atestat Sasso en 1022, Sas en 1281, etc. Es un nom preroman, de localizacion principala sus l'axe èst-oèst Lhèida-Òsca-Tudèla, pas gaire al nòrd pirenenc, diferenta donc de la del basc, anciana o presenta. Sembla l'airal de carant, que Joan Coromines atribuís a la lenga sorotaptica (de la cultura dels camps d'urnas, paraceltica e non celtica segon el). I a de derivats coma sarda (probablament de *sassĭta > *sasda) e sardera, ambe'l sufixe -ĭta, celtic e en general indoeuropèu; la terminason -io- es tanben indoeuropèa e, ambe sasso, dona *sassio > catalan seix, coma lo Seix de Salàs e Salàs de Pallars e près de Talarn, dos noms indoeuropèus reconeguts [e estrictament celtics !]. Lo catalan seix correspond foneticament a l'ancian occitan sais, saissa, « gris », vengut probablament del celtic *sassia, benlèu a l'origina « color del grun de cereala ». Òr, los sasses son de color grisenca .

La Bastida de Bellera

La definicion de bastida en catalan es « construccion de caractèr provisòri per la defensa d'una plaça o per sa conquista » (Llull, Blanquerna, Desclot, Muntaner) ; « dispositiu de guèrra en fòrma de tor » (Jaume I, Eiximenis) ; « armadura o estaudèl fait de pòstes e de bigas e utilizat dins una construccion » (tèxte anterior de 1495 e 1534, dins AlcM) e dins Baró de Maldà, Excursions, p. 155)