Lhèida
.jpg?lang=oc)  | |
| Nom oficial | Lleida (ca)[1] |
|---|---|
| Administracion | |
| Capitala de | Lhèida |
| Lenga oficiala | catalan |
| Politica | |
| • Cònsol màger | Fèlix Larrosa i Piqué (2023–) |
| Geografia | |
  | |
| 41° 37′ 00″ N, 0° 38′ 00″ E | |
| Estat | Espanha |
| Comunautat autonòma | Catalonha |
| Província | Lhèida |
| Domeni foncional territorial | Ponent |
| Comarca | Segrià |
| Superfícia | 212,3 km²[2] |
| Altitud mejana | 155 m[2] |
| Fus orari | UTC+01:00 |
| Demografia | |
| • Totala | 146 266[3] ab. (2025 ) |
| • Densitat | 688,96 ab./km² |
| Istòria | |
| Pairinatge | Anastasi de Lleida (ca)  |
| Autras informacions | |
| Còdi postal | 25001–25008 |
| Prefix telefonic | 973 |
| Sit web | paeria.cat |
Lhèida[4] (Lleida en catalan, prononciat [ˈʎejðɛ] ;[nt 1] Lérida en castelhan, prononciat [ˈleɾiða]), es una ciutat catalana, capluòc de la comarca de Segrià, de la vigariá de Ponent, de la diocèsi e de la província omonimas.
La vila es situada a l'entorn d'un truc escalonat, situat a la broa dreta del riu Segre. Aqueste truc es conegut coma lo Turó de la Seu, per la preséncia de la Seu Vella, es a dire la Catedral de Lhèida. La ciutat se trapa a 154,65 m d'altitud (al portic de la Seu Nova). Es distanta de 146 km de Barcelona, 103 km de Tarragona e 146 km de Saragossa.
Toponimia
[modificar | modificar lo còdi]La prononciacion es ['ʎejda], a la ciutat e a Juneda (la finala atòna depend de l'airal, -ɛ dins una granda part del catalan occidental). Lo gentilici es [ʎejda'tans], pus rarament [ʎejde'tans]. L'airal es [lo pla de 'ʎejdɛ] a Alcarràs. Ilerdenc es un barbarisme, quitament se lo latinisme ilerdense es possible dins certanas condicions. Las fòrmas ancianas son Leyda en 1236, 1252, 1272, 1273, 1278, etc. La fòrma arabizanta, mai o mens sabenta, es quicòm coma 'Lärida (en arabe, los participis passats femenins an una fòrma en a-i-a; los sarrasins en ausissent lerda, del latin Ilerda, ne fasián lerida se volián passar per de monde educats); venguèt la fòrma aragonesa e d'aquí passèt en Castelha : Lérida. Aquela varianta, considerada coma culta, s'espandiguèt en bas latin e en general als tèxtes cultes, quitament en catalan. En occitan, s'escriguèt la fòrma arabizada. L'iniciala I- despareis sistematicament dins los noms ispanics. Lhèida resulta d'una fòrma iberica d'origina (I)lersda. Las combinasons triconsonanticas son frequentas en ibèr, mès lo latin non las podiá articular. Per exemple Bolscan o Olscan èra la fòrma primitiva del nom de la vila que lo latin simplifiquèt en Ŏsca (= Òsca), vascŏnes deriva d'un plus ancian varscones. Tanben, los romans redusiguèron Ilersda a Ilerda, mès la fòrma primitiva demorèt dins lo pòble menut e, un còp la latinizacion complida, Ilersda se simplifiquèt en Lesda, que mena regularament, en catalan, a Lleida (-i non pòt venir de -r, ni de ri arabe). Aquela explicacion es lo resultat del rasonament, mès una inscripcion ibèra sus una moneda pòrta ilizrt. Un document pòrta Isllerde (Islerda). I a parentat entre lo nom dels ilergetes e lo d'Ilersda, atal coma pel pòble vesin, los ilercauones, -gauones, tanben ambe (I)ler-tium, l'etime de Llers e ambe una diferéncia, ambe Olèrdola. Aquò nos menariá a i ligar Olorda, près de Barcelona, e se O- es un prefixe, a Lord (Sant Llorenç de Morunys), a Llordà, a Lorda (Nauta Garona), a Lorda, etc [5].
Sembla un transferiment del nom de la vila cerdana.[6]
Butsènit
[modificar | modificar lo còdi]La prononciacion es [but'sɛnit]. Ven d'un nom de persona morisc, format ambe (A)bu- e lo nom de la tribú berbèra dels Zanata, alterat [7].
(Las Torres de) Sanui
[modificar | modificar lo còdi]Ven d'un nom de persona que s'explica pel nom del lòc (a)Çanui (Llitera), d'origina [[basc]a o iberobasca, exactament la rasic basca zain- (vengut de eçani), que significa « gardian, gaita » e qu'a donat tanben lo nom de Sanaüja. Es un nom de castèl e n'i aviá un [8].
Gualda
[modificar | modificar lo còdi]Sembla que venga del nom de la gualda, planta de l'espècia Reseda luteola, nom que ven del germanic *walda, meteis sens. Signat J.F.C [9].
Sucs
[modificar | modificar lo còdi]La prononciacion es [suks]. Las fòrmas ancianas son Sucs en 1172, 1237, Suchs en 1359. Lo sens es de « puèg prominent, cap » (signat J.F.C). Mès mancam de documentacion anciana. I a en 1092 una fòrma Subes a l'entorn de Lhèida, benlèu a identificar ambe Sucs. Subes ven del basc çubi, « pont » > *Su(v)es > *Suges (epentèsi de g) > *Sugs > Sucs; -s pòt èsser un plural o un sufixe basc *çub(i)ez, « de pont ». Lo nom seriá motivat per de ponts de la Clamor d'Almacelles o autres (signat J.G.) [10].
Raimat
[modificar | modificar lo còdi]La prononciacion es [rrej'mat] o [rrai'mat] (trisillabic, prononciacion rurala de monde que vivon a costat) o [raj'mat] (prononciacion recenta a Lhèida). Las fòrmas ancianas son Raxmad (bulla papala), Raesmat en 1168, Rachmato, Rachmat en 1185, Resmat en 1170, Raymat en 1279, Raixmat en 1280, Reymat en 1359. Es estat de totjorn un grand centre vinicòla. Lo nom ven del parlar local semi-mossarabe, anterior a l'arabizacion completa. Es un derivat del latin racemus, racīmus, « rasim », de preferéncia racimētum, « vinhal, espandida de rasim ». Davant un -t emfatic de l'arabe lhèidatan, e a tendéncia a se mudar en a [11].
Annèxas
[modificar | modificar lo còdi]Articles connèxes
[modificar | modificar lo còdi]Ligams extèrnes
[modificar | modificar lo còdi]Nòtas
[modificar | modificar lo còdi]- ↑ La pronóncia locala es [ˈʎejðɛ], amb la ‹e› barrada tonica caracteristica del catalan occidental e de la majoritat de l'occitan (obèrta en catalan oriental), a finala atòna articulada [ɛ] ([a] dins lo catalan nòrd-occidental al nòrd de Tremp).
Referéncias
[modificar | modificar lo còdi]- ↑ Afirmat dins: Relacion de Municipis e los sieus Còdis per Províncias lo 1r de genièr de 2019. Data de publicacion: 8 de febrièr de 2019. Ostal d'edicion: Institut Nacional d'Estatistica d'Espanha.
- 1 2 URL de la referéncia: http://www.idescat.cat/pub/?id=aec&n=925&t=2016.
- ↑ Afirmat dins: Municipal Register of Spain of 2025. Autor: Institut Nacional d'Estatistica d'Espanha. Data de publicacion: 13 de decembre de 2025.
- ↑ «Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana» (en occitan) p. 127.
- ↑ Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. V, p. 56-61 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23548
- ↑ Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. V, p. 86.
- ↑ Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. III, p. 153-154 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=11515
- ↑ Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. II, p. 9-10 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=37534
- ↑ Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. IV, p. 390, https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=21059
- ↑ Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 179, https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39785
- ↑ Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. VI, p. 329, https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=34069
