Ecologia (sciéncia)

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Salta a la navegació Salta a la cerca
W21-1a.svg
Actualament, un o mantun wikipedian(s) es (son) a trabalhar sus aqueste article.

Es per aquò que i podretz trobar de decas de contengut o de forma. Abans de far de modificacions importantas,
contactatz los darrièrs contributors sus lor pagina de discussion (veire l'istoric) o sus la pagina de discussion de l'article.


L'ecologia es la branca de las scienças naturalas qu'estudia las relacions deus èstes vivents entre eths e damb lo mitan que los environa. L'ensemble deus èstes vivents d'un endret s'apèra la biocenòsa ; lo mitan abiotic s'apèra lo biotòpe ; la reünion deus dus es un ecosistèma. La biocenòsa planetària es la biosfèra e l'ecosistèma planetari es dit ecosfèra.

Una populacion es un ensemble d'individuts apartenent a la mèma espèça. Un puplament es un ensemble de populacions, donc inclui espèças diferentas.

Condicions abioticas[modificar | modificar la font]

Lo comportament deus èstes vivents es fòrtament condicionat per las condicions abioticas. S'agís de la temperatura, de la quantitat d'aiga disponibla, deus nutriments disponibles, de la lutz, de la sau, deu vent, de la textura deu sòu, deu pH, de la vitessa deu corrent, de la turbiditat, de la quantitat d'oxigène disponible,... Pòden estar classadas en factors edafics (deu sòu) e climatics.

Condicions optimalas[modificar | modificar la font]

La creishença o l'activitat d'un èste vivent en fonccion de las condicions ecologicas seguís una corba en clòisha. Las condicions optimalas son aqueras on es atenhut l'optimum de creishença o d'activitat. Au-delà de las lemitas letalas (superiora e inferiora), au contrari, la creishença o l'activitat es nulla.

Lei de Liebig[modificar | modificar la font]

Tipes de relacions entre los èstes vivents[modificar | modificar la font]

Las relacions pòden èster troficas (concernent la nutricion) o non troficas. Pòden distingar :

  • Las relacions +/- : predacion - parasitisme
  • Las relacions +/+ : simbiòsa o mutualisme. Exista una interaccion a benefices recipròques entre los dus organismes en relacion. La diferença es que, dens lo cas de la simbiòsa, l'associacion es absoludament vitala, contàriament au mutualisme. Un excellent exemple de simbiòsa quò's son los liquèns : son compausats de cianò-bacterias mèi de filaments micelians ; lo shampinhon capta las saus mineralas que pòrta a las cianò-bacterias, e aquestas hèsen la fotosintèsa donc procuran glucòse au shampinhon.
  • Las relacions +/0 : saprofitisme. S'agís principalament de l'accion de descomposaires sus organismes mòrts. Los descomposaires (shampinhons, micrò-organismes...) estent eterotròfes (necessitan matèira organica per se norrir), tròban lur sorça de nutriments dens los èstes mòrts.
  • Las relacions -/0 :
  • Las relacions -/- : s'agís simplament de la competicion, en generau per las ressorças nutritivas que pòden estar limitentas. La competicion pòt estar intra- o interespecifica.
  • Las relacions 0/0 : amensalisme

Reparticion deus individuts[modificar | modificar la font]

Tròban tres tipes de reparticion deus individuts :

  • Reparticion unifòrma : la distança entre los èstes damòra la mèma. Aquò se produís en situacion de competicion fòrta, per exemple d'allelopatia (produccion per vegetaus de substanças in.hibent la creishença de las autas).
  • Reparticion agregada : los èstes se gusmèran, per exemple en cas de concentracion de norritura.
  • Reparticion aleatòria : la densitat de populacion seguís una lei normala. Aquò traduís una situacion d'equilibre.

Dinamica deus ecosistèmas[modificar | modificar la font]

Associacion, seria, formacion (estadis). Nocion de climax.

Las serias vegetalas[modificar | modificar la font]

Classificacion de Raunkier[modificar | modificar la font]

Aquesta classificacion (parlan tanben deus tipes biologics de Raunkier) concèrna la faiçon dont los vegetaus passan la maishanta sason ; en efèit, existissen diferentas estrategias adaptativas. Los fanerofitas an lurs botons apicaus a mèi de 50 cm de haut, s'agís donc de las espèças arborescentas. Los camefitas an lurs botons apicaus a mens de 50 cm de haut (ex. erbòta, esprit). Los emicriptofitas an lur boton au nivèu de la tèrra ; lurs hulhas son sovent en roseta (ex. pacareta, graminèias). Los geofitas passan la maishanta sason devath tèrra, gardant sonque lurs organes de resèrva (bulbe, tubercule, risòme) (ex. aunhon, turra). Los terofitas son a l'estat de granas en dormença ; son en generau espèças anualas.

Biodiversitat[modificar | modificar la font]

Evaluacion de la biodiversitat[modificar | modificar la font]

Escantilhonatge[modificar | modificar la font]

Lei de l'aira minimala[modificar | modificar la font]

Dens un ecosistème balhat, a mesura que la surfaça escantilhonada es aumentada, novèras espèças son rencontradas. Apui lo nombre de novèras espèças trobadas deminga, dinc a d'aténher un platèu, correspondent au nombre totau d'espèças dens l'ecosistème. Se la surfaça es encara aumentada, vesen aparéisher una novèra aumentacion deu nombre d'espèças, divuda a un cambiament d'ecosistème.

Indicators de biodiversitat[modificar | modificar la font]

Cambiaments globaus[modificar | modificar la font]