Element quimic

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.

Un element quimic es una nocion fondamentala de quimia que designa l'ensems deis atòms e deis ions que son nuclèu a lo meteis nombre de protons. Es designat per un simbòl quimic. Pòu se combinar, sensa se transformar, ambé d'autreis elements dins lo corrent d'una reaccion quimica per formar d'innombrables compausats quimics. Sa transformacion es en revènge possibla durant una reaccion nucleara de transmutacion.

L'identificacion deis elements quimics – 118 en 2017 – representa una partida importanta de l'istòria de la quimia. Se un pichon nombre èran coneguts tre la Preïstòria e l'Antiquitat (lo fèrre, l'aur...), la màger part deis elements foguèt descubèrt après 1750. D'efèct, de 1750 a 1900, foguèron identificats la quasi totalitat deis elements estables presents dins la natura. Puei, durant la premiera mitat dau sègle XX, la descubèrta de la radioactivitat permetèt de trobar d'elements radioactius sintetics mai relativament estables. Enfin, après la Segonda Guèrra Mondiala, lo desvolopament de la recèrca nucleara e la construccion d'accelerators de particulas totjorn mai poderós permetèron de descubrir d'elements radioactius fòrça pesucs e fòrça instables que certaneis an una estabilitat inferiora a una minuta.

Leis elements quimics son generalament classats segon un tablèu dich classificacion periodica deis elements ò classificacion de Mendeleiev car foguèt per lo premier còp prepausada per aqueu quimista rus.

Istòria[modificar | modificar la font]

Evolucion de la definicion[modificar | modificar la font]

La definicion dau concèpte « d'element » conoguèt tres periòdes principaus. Pasmens, quin que siegue l'epòca, foguèt totjorn considerat coma una causa indivisibla.

Definicion classica[modificar | modificar la font]

La nocion d'element apareguèt tre l'Antiquitat en Grècia, en Índia, en China e dins plusors regions vesinas (Japon, Tibet...). En despiech dei distàncias e dei culturas diferentas, de concèptes pròches se desvolopèron :

  • en Grècia e en Índia, cinc elements foguèron utilizats per depintar la composicion de la matèria : lo fuòc, la tèrra, l'aiga, l'èr e l'etèr[1].
  • en Japon, cinc elements foguèron tanben utilizats. Quasi identics ais elements grècs e indians, èran lo fuòc, la tèrra, l'aiga, l'èr e lo vuege.
  • en China, i aviá pereu cinc elements. Tres èran comuns ambé leis autrei sistèmas dau periòde (lo fuòc, la tèrra e l'aiga) mai lei dos darriers èran especifs (lo metau e la fusta).

Totalament ipoteticas e basadas sus de deduccions filosoficas ò religiosas, aquelei teorias dominèron fins au començament dau sègle XVII e l'aparicion dau metòde scientific.

Definicion quimica[modificar | modificar la font]

Retrach de Jöns Jakob Berzelius que sei calculs de massas molecularas e atomicas permetèron de difusar lei concepcions de la quimia desvolopadas per Lavoisier.
Edicion russa de la classificacion periodica deis elements de 1891.

Lo declin de la teoria antica deis elements comencèt ambé la publicacion en 1661 de la teoria corpusculara de Robert Boyle (1627-1691). D'efèct, refusèt de sostenir la teoria deis Ancians e laissèt dubèrta la question dau nombre d'elements existents. Pasmens, lei cambiaments foguèron lents car la tecnologia dau periòde permetiá gaire l'estudi de la matèria. L'etapa decisiva foguèt passada amb Antoine Lavoisier (1743-1794) que sei trabalhs li permetèron de publicar la premiera lista d'elements. Sa definicion èra basada sus l'indivisibilitat quimica d'un compausat. Se certanei èran erronèus (coma la lutz), l'influéncia de l'òbra dau quimista francés permetèt de difusar l'idèa d'una definicion quimica deis elements.

Dins lo corrent dau sègle XIX, Jöns Jakob Berzelius (1779-1848) capitèt de calcular per lo premier còp de massas molecularas e atomicas d'un biais precís. Aquò favorizèt lo concèpte e permetèt de'n assegurar la difusion. Son sistèma de notacion deis elements foguèt ansin rapidament adoptat e foguèt a l'origina de la nomenclatura modèrna. Aquò anava dominar fins au començament dau sègle XX e en 1869, Dmitrii Mendeleiev (1834-1907) prepausèt una classificacion per proprietats quimicas que permetèt de preveire l'existéncia d'elements encara desconeguts.

Definicion atomica[modificar | modificar la font]

Lo desvolopament dau modèl atomic au començament dau sègle XX permetèt de donar una definicion novèla deis elements. La descubèrta dei protons permetèt de definir lo numerò atomic. Caracteristica unica deis atòms, permetèt de donar una definicion pus establa que foguèt completada per l'IUPAC après la descubèrta de l'isotòpia. Ansin, a l'ora d'ara, l'existéncia d'un element es validada s'existís un isotòp pron estable per formar un nívol electronic a l'entorn de son nuclèu. Per aquò, la durada d'estabilitat sembla èsser de 10 a 14 segondas.

Recèrca e descubèrta deis elements[modificar | modificar la font]

Durant l'Antiquitat, 10 elements, principalament de metaus (aur, argent, fèrre...), èran coneguts. Lo platin es un cas particular car èra conegut en America Precolombiana mai pas en Euròpa. En causa de l'abséncia de progrès tecnics e scientifics vertadiers durant lei sègles seguents, solament tres elements suplementaris foguèron trobats durant l'Edat Mejana e tres autrei entre 1500 e 1750.

Ambé lo melhorament dei tecnicas quimicas, la màger part deis elements naturaus e estables foguèron identificats avans 1900 levat l'afni, lo luteci e lo rèni. En mai d'aquò, lei tres elements radioactius qu'existisson dins la natura (urani, tòri, radi e radon) foguèron tanben descubèrts durant aqueu periòde.

Dins lo corrent dau sègle XX, foguèron identificats lei tres darriers elements estables e mai d'un element eissit de desintegracions radioactivas. En particular, foguèt lo cas deis tres elements eissits d'elements naturaus (neptuni, prometi e tecnèci) e deis elements radioactius sintetics. Au començament dau sègle XXI, aqueu darrier trabalh contuniava ambé la descubèrta d'elements de numerò atomic superior a 110. En 2017, i aviá 118 elements identificats e de recèrcas èran en cors per sintetizar l'element 119[2].

Evolucion dei nòrmas de nomenclatura[modificar | modificar la font]

Simbòls quimics utilizats dins lo corrent dau sègle XVIII per representar d'elements e de compausats quimics.

L'utilizacion de simbòls per designar leis elements quimics foguèt desvolopada per leis alquimistas. D'aqueu temps, de simbòls èran tanben utilizats per representar de compausats quimics (acid nitric, soda...) ò d'operacions quimicas (destillacion, caufatge...). Pasmens, aqueu sistèma èra pas unicament utilizat per de rasons practicas car l'alquimia èra un « art » destinat a una minoritat pichona. Lei simbòls formavan ansin un còdi que permetiá de mantenir lo secrèt.

Lei simbòls alquimistas foguèron inicialament utilizats per lei quimistas per simplificar sei descripcions. Pasmens, ambé la multiplicacion dau nombre d'elements e de compausats quimics coneguts e utilizats, aqueu sistèma agantèt pauc a pauc sei limits. Au començament dau sègle XIX, Jöns Jacob Berzelius (1779-1848) prepausèt donc un sistèma pus simple basat sus d'abreviacions de doas letres chausidas a partir dau nom latin de l'element[3]. Adoptat per la communautat scientifica, foguèt a cha pauc completat per integrar la notacion deis isotòps e la designacion deis elements novèus.

Descripcion[modificar | modificar la font]

Numerò atomic[modificar | modificar la font]

Article detalhat : Numerò atomic.

Lo numerò atomic d'un element, notat Z, es egau au nombre de protons contengut dins lo nuclèu d'un atòm d'aquel element. Es caracteristic d'un element car totei leis atòms d'un meteis element an un nombre identic de protons. Per aquela rason, lo numerò atomic es rarament marcat ambé l'element. Dins lo cas contrari, es plaçat en bas a senèstra : ZX.

Isotòpia[modificar | modificar la font]

Article detalhat : Isotòp.

Dos atòms que son nuclèu a lo meteis nombre de protons mai un nombre diferent de neutrons son dichs « isotòps ». La sòma dei nombres de protons e de neutrons es dicha « nombre de massas » e es notada A. S'es notat, es plaçat en aut a senèstra : AX. Entre lei 118 elements identificats en 2017, solament 80 an au mens un isotòp estable (es a dire non radioactiu). Se situan entre lei numeròs atomics Z = 1 e Z = 82. Entre aquelei, 66 an au mens dos isotòps estables. Per certaneis atòms, existisson d'isotòps quasi estables, es a dire que presentan una radioactivitat amb un periòde fòrça lònga.

Allotròpia[modificar | modificar la font]

Allotròps[modificar | modificar la font]

Article detalhat : Allotròp.

Un meteis element pòu formar plusors còrs simples que son solament diferenciats per l'agençament deis atòms dins lei moleculas ò leis estructuras cristallinas que lei definisson. Per exemple, lo carbòni existís sota forma grafit de sistèma cristallin exagonau, sota forma diamant d'estructura tetraedrica, sota forma grafèn que correspond a un fuelh unic de grafit ò sota forma fullerèn. Aquelei formas diferentas fòrman « d'allotròps » dau carbòni.

Leis allotròps se fòrman dins de condicions de temperatura e de pression definidas que son representadas per un diagrama de fasas. Ansin, lo carbòni cristalliza sota forma diamant dins de condicions de pression establa mai lo diamant es estable dins lei condicions normalas de temperatura e de pression. Pasmens, se lo carbòni cristalliza sota una pression normala, va formar de grafit.

Estat estandard[modificar | modificar la font]

Entre totei lei varietats allotropicas d'un element susceptiblas d'existir dins lei condicions normalas de temperatura e de pression, l'estat estandard es aquela que son entalpia estandard de formacion es la pus febla (per convencion, es considerada coma nulla). Per exemple, lo grafit es l'estat estandard dau carbòni.

Radioactivitat[modificar | modificar la font]

Article detalhat : Radioactivitat.

En 2017, 274 isotòps estables èran identificats. Totei leis autrei son radioactius, es a dire que son susceptibles de se transformar d'un biais espontanèu per donar d'autreis isotòps amb una emission de particulas ò d'energia. Leis elements ambé d'isotòps estables se situan entre en dessota de Z = 82 onte solament lo tecnèci e lo prometi presentan una radioactivitat.

En delà de Z = 82, i a de categorias diferentas d'elements. Certanei, coma tecnèci e lei premiereis elements de la seria deis actinids an au mens un isotòp amb un periòde radioactiu de mai de 4 milions d'annadas. Pòdon de còps èsser present dins la natura coma l'urani-238 ò lo bismut-209 car an de periòde de plusors miliards d'annadas. Un segond grop de radioisotòps, situats au mitan de la seria deis actinids, an au mens un isotòp amb un periòde radioactiu de mai de 800 ans. Aqueleis elements se tròban pas dins la natura mai pòdon èsser produchs e gardats en laboratòri. Per exemple, es lo cas de l'americi que tèn mai d'un isotòp amb un periòde radioactiu superior a un sègle. Enfin, lo darrier ensems se situa principalament après Z = 98 e gropa d'elements ambé d'isotòps pauc estables (quauquei jorns a quauquei segondas). Franc de quauqueis elements coma radon, son subretot d'elements descubèrts dins d'accelerators de particulas.

Lista deis elements quimics[modificar | modificar la font]

Numèro
atomic
nom Simbòl
quimic
Massa atomica Massa volumica
a 20 °C
Ponch
de fusion
Ponch
d'ebullicion
Data de
descubèrta
Descobreire
1 Idrogèn H 1.00794 g/mol 0.084 g/l -259.1 °C -252,9 °C 1766 Henry Cavendish
2 Èli He 4.002602 g/mol 0.17 g/l -272.2 °C -268,9 °C 1895 William Ramsay e Per Theodor Cleve
3 Liti Li 6.941 g/mol 0.53 g/cm3 180,5 °C 1317 °C 1817 Johan August Arfwedson
4 Berilli Be 9.012182 g/mol 1,85 g/cm3 1278 °C 2970 °C 1797 Louis-Nicolas Vauquelin
5 Bòr B 10.811 g/mol 2,46 g/cm3 2300 °C 2550 °C 1808 Humphry Davy e Louis Joseph Gay-Lussac
6 Carbòni C 12.011 g/mol 3,51 g/cm3 3550 °C 4827 °C Desconeguda Desconegut
7 Azòt N 14.00674 g/mol 1,17 g/l -209,9 °C -195,8 °C 1772 Daniel Rutherford
8 Oxigèn O 15.9994 g/mol 1,33 g/l -218,4 °C -182,9 °C 1774 Carl Wilhelm Scheele
9 Fluor F 18.9984032 g/mol 1,58 g/l -219,6 °C -188,1 °C 1886 Henri Moissan
10 Neon Ne 20.1797 g/mol 0.84 g/l -248.7 °C -246.1 °C 1898 William Ramsay e Morris Travers
11 Sòdi Na 22,989768 g/mol 0,97 g/cm3 97,8 °C 892 °C 1807 Humphry Davy
12 Magnèsi Mg 24,305 g/mol 1,74 g/cm3 648,8 °C 1107 °C 1755 Joseph Black
13 Alumini Al 26,981539 g/mol 2,70 g/cm3 660,5 °C 2467 °C 1825 Hans Christian Oersted
14 Silici Si 28,0855 g/mol 2,33 g/cm3 1410 °C 2355 °C 1824 Jöns Jacob Berzelius
15 Fosfòr P 30,973762 g/mol 1,82 g/cm3 44 (P4) °C 280 (P4) °C 1669 Hennig Brandt
16 Sofre S 32,066 g/mol 2,06 g/cm3 113 °C 444,7 °C Desconeguda Desconegut
17 Clòr Cl 35,4527 g/mol 2,95 g/l -101 °C -34,6 °C 1774 Carl Wilhelm Scheele
18 Argon Ar 39,948 g/mol 1,66 g/l -189,4 °C -185,9 °C 1894 John William Strutt Rayleigh e William Ramsay
19 Potassi K 39,0983 g/mol 0,86 g/cm3 63,7 °C 774 °C 1807 Humphry Davy
20 Calci Ca 40,078 g/mol 1,54 g/cm3 839 °C 1487 °C 1808 Humphry Davy
21 Escandi Sc 44,95591 g/mol 2,99 g/cm3 1539 °C 2832 °C 1879 Lars Fredrik Nilson
22 Titani Ti 47,88 g/mol 4,51 g/cm3 1660 °C 3260 °C 1791 William Gregor
23 Vanadi V 50,9415 g/mol 6,09 g/cm3 1890 °C 3380 °C 1801 Anfrés Manuel del Río
24 Cròme Cr 51,9961 g/mol 7,14 g/cm3 1857 °C 2482 °C 1797 Nicolas Louis Vauquelin
25 Manganès Mn 54,93805 g/mol 7,44 g/cm3 1244 °C 2097 °C 1774 Carl Wilhelm Scheele e Johan Gottlieb Gahn
26 Fèrre Fe 55,847 g/mol 7,87 g/cm3 1535 °C 2750 °C Desconeguda Desconegut
27 Cobalt Co 58,9332 g/mol 8,89 g/cm3 1495 °C 2870 °C 1735 Georg Brandt
28 Niquèl Ni 58,69 g/mol 8,91 g/cm3 1453 °C 2732 °C 1751 Axel Fredrik Cronstedt
29 Coire Cu 63,546 g/mol 8,92 g/cm3 1083,5 °C 2595 °C Desconeguda Desconegut
30 Zinc Zn 65,39 g/mol 7,14 g/cm3 419,6 °C 907 °C Desconeguda Desconegut
31 Galli Ga 69,723 g/mol 5,91 g/cm3 29,8 °C 2403 °C 1875 Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran
32 Germani Ge 72,61 g/mol 5,32 g/cm3 937,4 °C 2830 °C 1886 Clemens Winkler
33 Arsenic As 74,92159 g/mol 5,72 g/cm3 613 °C sublimation v. 1250 Albertus Magnus
34 Selèni Se 78,96 g/mol 4,82 g/cm3 217 °C 685 °C 1817 Jöns Jacob Berzelius e Johan Gottlieb Gahn
35 Bròme Br 79,904 g/mol 3,14 g/cm3 -7,3 °C 58,8 °C 1826 Carl Löwig e Antoine-Jérôme Balard
36 Cripton Kr 83,8 g/mol 3,48 g/l -156,6 °C -152,3 °C 1898 William Ramsay e Morris Travers
37 Rubidi Rb 85,4678 g/mol 1,53 g/cm3 39 °C 688 °C 1861 Robert Wilhelm Bunsen e Gustav Kirchhoff
38 Estronci Sr 87,62 g/mol 2,63 g/cm3 769 °C 1384 °C 1787 William Cruickshank
39 Itri Y 88,90585 g/mol 4,47 g/cm3 1523 °C 3337 °C 1794 Johan Gadolin
40 Zircòni Zr 91,224 g/mol 6,51 g/cm3 1852 °C 4377 °C 1789 Martin Heinrich Klaproth
41 Niòbi Nb 92,90638 g/mol 8,58 g/cm3 2468 °C 4927 °C 1801 Charles Hatchett
42 Molibdèn Mo 95,94 g/mol 10,28 g/cm3 2617 °C 5560 °C 1778 Carl Wilhelm Scheele
43 Tecnèci Tc 98,9063 g/mol 11,49 g/cm3 2172 °C 5030 °C 1937 Carlo Perrier e Emilio Segrè
44 Rutèni Ru 101,07 g/mol 12,45 g/cm3 2310 °C 3900 °C 1844 Carl Ernst Klaus
45 Ròdi Rh 102,9055 g/mol 12,41 g/cm3 1966 °C 3727 °C 1803 William Hyde Wollaston
46 Palladi Pd 106,42 g/mol 12,02 g/cm3 1552 °C 3140 °C 1803 William Hyde Wollaston
47 Argent Ag 107,8682 g/mol 10,49 g/cm3 961,9 °C 2212 °C Desconeguda Desconegut
48 Cadmi Cd 112,411 g/mol 8,64 g/cm3 321 °C 765 °C 1809 Magnus Martin Pontin
49 Indi In 114,82 g/mol 7,31 g/cm3 156,2 °C 2080 °C 1863 Ferdinand Reich e Hieronimus Theodor Richter
50 Estam Sn 118,71 g/mol 7,29 g/cm3 232 °C 2270 °C Desconeguda Desconegut
51 Antimòni Sb 121,75 g/mol 6,69 g/cm3 630,7 °C 1750 °C Desconeguda Desconegut
52 Telluri Te 127,6 g/mol 6,25 g/cm3 449,6 °C 990 °C 1782 Joseph Müller von Reichenstein
53 Iòde I 126,90447 g/mol 4,94 g/cm3 113,5 °C 184,4 °C 1811 Bernard Courtois
54 Xenon Xe 131,29 g/mol 4,49 g/l -111,9 °C -107 °C 1898 William Ramsay e Morris Travers
55 Cèsi Cs 132,90543 g/mol 1,90 g/cm3 28,4 °C 690 °C 1860 Robert Wilhelm Bunsen e Gustav Robert Kirchhoff
56 Bari Ba 137,327 g/mol 3,65 g/cm3 725 °C 1640 °C 1808 Humphry Davy
57 Lantan La 138,9055 g/mol 6,16 g/cm3 920 °C 3454 °C 1839 Carl Gustaf Mosander
58 Cèri Ce 140,115 g/mol 6,77 g/cm3 798 °C 3257 °C 1803 Martin Heinrich Klaproth
59 Praseodimi Pr 140,90765 g/mol 6,48 g/cm3 931 °C 3212 °C 1895 Carl Auer von Welsbach
60 Neodimi Nd 144,24 g/mol 7,00 g/cm3 1010 °C 3127 °C 1895 Carl Auer von Welsbach
61 Prometi Pm 146,9151 g/mol 7,22 g/cm3 1080 °C 2730 °C 1945 Jacob A. Marinsky, Lawrence E. Glendenin e Charles D. Coryell
62 Samari Sm 150,36 g/mol 7,54 g/cm3 1072 °C 1778 °C 1853 Jean Charles Galissard de Marignac
63 Euròpi Eu 151,965 g/mol 5,25 g/cm3 822 °C 1597 °C 1890 Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran
64 Gadolini Gd 157,25 g/mol 7,89 g/cm3 1311 °C 3233 °C 1880 Jean Charles Galissard de Marignac
65 Terbi Tb 158,92534 g/mol 8,25 g/cm3 1360 °C 3041 °C 1843 Carl Gustaf Mosander
66 Dispròsi Dy 162,5 g/mol 8,56 g/cm3 1409 °C 2335 °C 1886 Paul Émile Lecoq de Boisbaudran
67 Òlmi Ho 164,93032 g/mol 8,78 g/cm3 1470 °C 2720 °C 1879 Per Thodor Cleve
68 Èrbi Er 167,26 g/mol 9,05 g/cm3 1522 °C 2510 °C 1842 Carl Gustav Mosander
69 Tuli Tm 168,93421 g/mol 9,32 g/cm3 1545 °C 1727 °C 1879 Per Teodor Cleve
70 Itèrbi Yb 173,04 g/mol 6,97 g/cm3 824 °C 1193 °C 1878 Jean Charles Galissard de Marignac
71 Luteci Lu 174,967 g/mol 9,84 g/cm3 1656 °C 3315 °C 1907 Georges Urbain, Carl Auer von Welsbach e Charles James
72 Afni Hf 178,49 g/mol 13,31 g/cm3 2150 °C 5400 °C 1923 Dirk Coster e George von Hevesy
73 Tantal Ta 180,9479 g/mol 16,68 g/cm3 2996 °C 5425 °C 1801-1802 Charles Hatchett e Anders Gustaf Ekeberg
74 Tungstèn W 183,85 g/mol 19,26 g/cm3 3407 °C 5927 °C 1783 Juan José e Fausto de Elhúyar
75 Rèni Re 186,207 g/mol 21,03 g/cm3 3180 °C 5627 °C 1925 Walter Noddack, Ida Tacke e Otto Berg
76 Òsmi Os 190,2 g/mol 22,61 g/cm3 3045 °C 5027 °C 1803 Smithson Tennant
77 Iridi Ir 192,22 g/mol 22,65 g/cm3 2410 °C 4130 °C 1803 Smithson Tennant
78 Platin Pt 195,08 g/mol 21,45 g/cm3 1772 °C 3827 °C Desconeguda Desconegut[4]
79 Aur Au 196,96654 g/mol 19,32 g/cm3 1064,4 °C 2940 °C Desconeguda Desconegut
80 Mercuri Hg 200,59 g/mol 13,55 g/cm3 -38,9 °C 356,6 °C Desconeguda Desconegut
81 Talli Tl 204,3833 g/mol 11,85 g/cm3 303,6 °C 1457 °C 1861 William Crookes
82 Plomb Pb 207,2 g/mol 11,34 g/cm3 327,5 °C 1740 °C Desconeguda Desconegut
83 Bismut Bi 208,98037 g/mol 9,80 g/cm3 271,4 °C 1560 °C 1540 Georgius Agricola
84 Polòni Po 208,9824 g/mol 9,20 g/cm3 254 °C 962 °C 1898 Marie e Pierre Curie
85 Astat At 209,9871 g/mol 302 °C 337 °C 1940 Dale R. Corson, Kenneth Ross MacKenzie e Emilio Gino Segrè
86 Radon Rn 222,0176 g/mol 9,23 g/l -71 °C -61,8 °C 1900 Friedrich Ernst Dorn
87 Franci Fr 223,0197 g/mol 27 °C 677 °C 1939 Marguerite Perey
88 Radi Ra 226,0254 g/mol 5,50 g/cm3 700 °C 1140 °C 1898 Marie e Pierre Curie
89 Actini Ac 227,0278 g/mol 10,07 g/cm3 1047 °C 3197 °C 1899 André-Louis Debierne
90 Tòri Th 232,0381 g/mol 11,72 g/cm3 1750 °C 4787 °C 1829 Jöns Jacob Berzelius
91 Protactini Pa 231,0359 g/mol 15,37 g/cm3 1554 °C 4030 °C 1917 Kasimir Fajans e Otto H. Göhring
92 Urani U 238,0289 g/mol 18,97 g/cm3 1132,4 °C 3818 °C 1789 Martin Heinrich Klaproth
93 Neptuni Np 237,0482 g/mol 20,48 g/cm3 640 °C 3902 °C 1940 Edwin McMillan e Philip Abelson
94 Plutòni Pu 244,0642 g/mol 19,74 g/cm3 641 °C 3327 °C 1940 Glenn Theodore Seaborg, Edwin McMillan, Joseph William Kennedy e Arthur Wahl
95 Americi Am 243,0614 g/mol 13,67 g/cm3 994 °C 2607 °C 1944 Glenn Theodore Seaborg, Leon Morgan, Ralph James e Albert Ghiorso
96 Curi Cm 247,0703 g/mol 13,51 g/cm3 1340 °C 1944 Glenn Theodore Seaborg, Ralph James e Albert Ghiorso
97 Berkèli Bk 247,0703 g/mol 13,25 g/cm3 986 °C 1949 Glenn Theodore Seaborg, Stanley Gerald Thompson, Kenneth Street Jr. e Albert Ghiorso
98 Califòrni Cf 251,0796 g/mol 15,1 g/cm3 900 °C 1950 Glenn Theodore Seaborg, Stanley Gerald Thompson, Kenneth Street Jr. e Albert Ghiorso
99 Einsteini Es 252,0829 g/mol 860 °C 1952 Albert Ghiorso
100 Fermi Fm 257,0951 g/mol 1527 °C 1952 Albert Ghiorso
101 Mendelevi Md 258,0986 g/mol 1955 Albert Ghiorso, Bernard Harvey, Gregory Choppin, Stanley Thompson e Glenn Theodore Seaborg
102 Nobeli No 259,1009 g/mol 827 °C 1958 Albert Ghiorso, Glenn Theodore Seaborg, Torbjørn Sikkeland e John R. Walton
103 Laurenci Lr 260,1053 g/mol 1627 °C 1961 Albert Ghiorso, Glenn Theodore Seaborg, Torbjørn Sikkeland e John R. Walton
104 Rutherfòrdi Rf 261,1087 g/mol 1964-69 JINR
105 Dubni Db 262,1138 g/mol 1967-70 JINR
106 Seabòrgi Sg 263,1182 g/mol 1974 JINR e LBNL
107 Bòhri Bh 262,1229 g/mol 1976 GSI
108 Assi Hs 265 g/mol 1984 GSI
109 Meitneri Mt 266 g/mol 1982 GSI
110 Darmstadti Ds 269 g/mol 1994 GSI
111 Roentgèni Rg 272 g/mol 1994 GSI
112 Copernici Cn 277 g/mol 1996 GSI
113 Nihòni Nh 2004 RIKEN
114 Fleròvi Fl 1998 JINR
115 Moscòvi Mc 2004 JINR-LLNL
116 Livermòri Lv 2000 JINR
117 Tennessina Ts 2010 JINR
118 Oganesson Og 2002 JINR

Bibliografia[modificar | modificar la font]

Liames intèrnes[modificar | modificar la font]

Liames extèrnes[modificar | modificar la font]

Commons-logo.svg

Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Element quimic.

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. En Grècia, la nocion d'element sembla aparéisser dins la filosofia d'Empèdocles (vèrs 490 - vèrs 430 avC) dins lo corrent dau sègle V avC. Segon eu, la matèria èra formada per quatre elements qu'èran Au sègle seguent, Aristòtel (384-322 avC) i apondiguèt un cinquen element que foguèt l'etèr.
  2. En revènge, segon una partida de la communautat scientifica, lei conoissenças tecnicas actualas permèton pas d'esperar la descubèrta de l'element 120 e dei seguents.
  3. L'origina latina dei noms de referéncias deis elements permet d'explicar certanei diferéncias entre lei noms actuaus e lei simbòls quimics utilizats. Per exemple, lo sòdi es notat Na car son nom latin es Natrium.
  4. Aqueu metal èra conegut en America Precolombiana. En Euròpa, foguèt mencionat per lo premier còp en 1557 per Jules César Scaliger