Portugal
|
||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||||||||
| Devisa nacionala : O bem da Nação (Pel ben de la Nacion)---> |
||||||||||||
|
||||||||||||
| Lengas oficialas | portugués | |||||||||||
| Capitala | Lisbona 38° 4' N ; 9° W |
|||||||||||
| Mai granda vila | Lisbona | |||||||||||
| President | Aníbal Cavaco Silva | |||||||||||
| Primièr ministre | Pedro Passos Coelho | |||||||||||
| Superfícia - Totala - Aiga (%) |
Classat 110en 92 391 km² 0,5% |
|||||||||||
| Populacion - Totala (2005) - Densitat |
Classat 75en 10 566 212 ab. 114 ab./km² |
|||||||||||
| Gentilici | Portugués, -esa | |||||||||||
| Moneda | (èuro¹ ) | |||||||||||
| - nom occitan | [[]] | |||||||||||
| - nom officiau anglés | [[]] | |||||||||||
| Fus orari | UTC +0 e +1 | |||||||||||
| Imne nacional | A Portuguesa | |||||||||||
| Domeni internet | .pt | |||||||||||
| Indicatiu telefonic | +351 |
|||||||||||
| 1 Abans 1999 : escudo portugués
|
||||||||||||
 |
Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Portugal. | |||||||||||
Portugal (var. Portugau) (Portugal en portugués) es un país dau sud-oèst d'Euròpa, a l'oèst de la Peninsula Iberica; es la pàtria dau pòble portugués e forma un estat. Es limitròf amb l'estat d'Espanha au nòrd e a l'èst e es en riba de l'ocean Atlantic au sud e a l'oèst.Tanben ne fan partida dos archipèlas de l'Atlantic Nòrd: los Açòres e Madèira. A una populacion de 10 566 212 estatjants (2005) e una superfícia de 92 391 km².
Sa capitala es Lisbona.
Lo gentilici es portugués -esa.
Somari |
Istòria [modificar]
L'istòria de Portugal a las siás originas que remontan a la Bassa Edat Mejana, en agrandir puèi lo sieu territòri pendent l'Èra de l'exploracion fins a crear un vast empèri e venir una poténcia mondiala entre los sègles XV e XVI.
Portugal dintrèt en decadéncia en pèrdre granda part de la siá riquesa e estatut, en començant per la pèrda de la siá força militara e navala a l' Alcacer-Kibir, e de la siá flòta, que foguèt incorporada a l'Armada Espanhòla, que permetèt pas que lo país defendèsse las siás possessions d'otramar.
Tornèt patir una autra segotida en 1755 amb la destruccion gaireben totala de la siá capitala per un tèrratrem, al començament del sègle XIX amb las Guèrras napoleonicas e en 1822 amb l'independéncia de la siá colonia màger, Brasil.
Una revolucion en 1910 depausèt la monarquia, mas la Republica foguèt incapabla de resòlvre los problèmas d'un país immergit en una granda conflictivitat sociala, la corrupcion e los afrontaments amb la glèisa. En 1926 un còp d'Estat installèt una dictatura que se mantenguèt al poder fins a 1974, quand una revolucion de militars d'esquèrra impausèt la democracia. L'an seguent, Portugal declarèt l'independéncia de totas las siás possessions en Africa. Es sòci-fondator de l'OTAN, de l'OECD e l'EFTA.En 1986 dintrèt a la CEE (actuala Union Europèa).
Geografia [modificar]
Vilas principalas [modificar]
Lisbona, Porto, Funchal, Braga, Coïmbra, Évora, Faro, Ponta Delgada, Vila Nova de Gaia, Setúbal, Guimarães, Cascais, Viseu, Aveiro, Guarda, Portimão, Castelo Branco, Leiria, Figueira da Foz, Tomar, Chaves, Penafiel, Portalegre, Sines, Covilhã, Viana do Castelo, Elvas, Lamego, Lagos, Angra do Heroísmo, Horta, Espinho, Barcelos, Ponte de Sôr, Abrantes, Miranda do Douro.
Aeroports principals [modificar]
Lisbona(LIS), Faro/Algarve(FAO), Porto/Maia(OPO), Madeira/Funchal(FNC), Ponta Delgada/Azores(PDL).
Rius principals [modificar]
Tage, Douro, Mondego, Guadiana, Minho, Lima, Cavado, Vouga, Coa, Sado, Tamega, Ave, Corgo, Sabor, Tua, Zezere.
Sèrras principalas [modificar]
Pico, Sèrra de l'Estèla, Larouco, Geres, Peneda, Marao, Coroa, Caramulo, Gardunha, Lousa.
Politica [modificar]
Portugal es una republica democratica parlamentària multipartidaria, ont lo president es lo cap d'Estat del país, e lo primièr ministre es lo cap de govèrn. Lo poder executiu es exercit pel Conselh dels Ministres.
Lo president, qu'es tanben lo comandant en cap de las Fòrças Armadas, es elegit dirèctament per la populacion per un mandat de 5 ans. Entre los sieus poders, nomma e pòt demissionar lo primièr ministre. Lo primièr ministre, çò que d'el, nomma los membres del Conselh de Ministres.
Lo Poder Legislatiu es exercit per l'Assemblada Nacionala, unicamerala, compausada de 230 deputats.
Dempuèi l'an 1975 dos partits dominan la scèna politica: lo Partit Socialista e lo Partit Socialdemocrata.
Lo país es subdividit en 18 districtes sul continent mai 2 regions autonòmas: Açòres e Madèira.
Economia [modificar]
- Veire l'article Economia de Portugal
Cultura [modificar]
Literatura [modificar]
- Gil Vicente (1465-1537)
- Francisco de Sá de Miranda (1481?-1558)
- Bernardim Ribeiro (1482-1552)
- Damião de Góis (1502-1574)
- Luís de Camões (1524-1580)
- Luís de Sousa (1555-1632)
- Padre António Vieira (1608-1697)
- Leonor de Almeida de Portugal, Marquesa de Alorna (1750-1839)
- Barbosa du Bocage (1765-1805)
- Almeida Garrett (1799-1854)
- Camilo Castelo Branco (1825-1890)
- Antero de Quental (1842-1891)
- Eça de Queiroz (1845-1900)
- Guerra Junqueiro (1850-1923)
- Wenceslau de Moraes (1854-1929)
- Cesário Verde (1856-1886)
- Camilo Pessanha (1867-1894)
- António Nobre (1869-1632)
- Eugénio de Castro (1869-1944)
- Teixeira de Pascoaes (1877-1952)
- Nuno de Montemor (1881-1964)
- Aquilino Ribeiro (1885-1963)
- Raul Leal (1886-1964)
- Fernando Pessoa (1888-1935)
- Mário de Sá-Carneiro (1890-1916)
- Ferreira de Castro (1898-1974)
- José Gomes Ferreira (1900-1984)
- José Régio (1901-1969)
- Alves Redol (1911-1969)
- Ruy Cinatti (1915-[[]])
- Sophia de Mello Breyner Andresen (1919-2004)
- Fernando Namora (1919-1989)
- Augusto Abelaira
- Jorge de Sena (1919-1978)
- José Saramago (n.1922) Prèmi Nobel de Literatura en 1998
- Eugénio de Andrade (1923-2005)
- Sebastião da Gama (1924-1952)
- Alexandre O`Neill (1924-1986)
- Mário Cesariny (n.1924)
- António Ramos Rosa (n.1924)
- Ana Hatherly (n.1929
- Herberto Helder (n.1930)
- Ruy Belo (1933-1978)
- Fiama Hasse Pais Brandão (n.1938)
- Luiza Neto Jorge (1939-[[]])
- Gastão Cruz (n.1941)
- Antonio Lobo Antunes (n.1942)
- Lídia Jorge (n.1946)
- Maria Gabriela Llansol (n.1942)
- Al Berto (1948-1997)
- Nuno Júdice (n.1949)
Musica [modificar]
- Amalia Rodrigues
- Herminia Silva
- Tonicha
- Dulce Pontes
- Mariza
- Misia
- Adelaide Ferreira
- Candida Branca Flor
- Anabela
- Lenita Gentil
- Maria da Fe
- Linda de Suza
- Marie Myriam (Luso-Francesa)
- Nelly Furtado (Luso-Canadiana)
- Paulo de Carvalho
- Paco Bandeira
- Jose Cid
- Carlos do Carmo
- Roberto Leal (Luso-Brasilièr]
- Zeca Afonso
- Victor Espadinha
- Madredeus
- Delfins
- Duo Ouro Negro
