Albania

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar


Còde QRpedia d'estampar per un accès dirècte a aquèth article
Donadas
d · m
Albania
'Republika e Shqipërisë'
Flag of Albania.svg Coat of arms of Albania.svg
Location Albania Europe.png
[[Imatge:|250px]]
Descripcion de la bandièra Q48409
Descripcion dau blason Q162058
Descripcion deu sagèth
Latitud
Longitud
Generalitats
Partida de
Sosclassa de
Nomenat d'aprèst
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Situat dens
País Albania
Sit oficial http://www.e-albania.al
Devisa nacionala : Ti Shqipëri më jep nder më jep emrin shqipëtar


Naissença
N. a
Decès
D. a
Causa de decès
Assassinat/ada per
Luòc d'enterrament
Lenga mairala
Fogal ancestral
País de nacionalitat
Paire
Maire
Oncle
Tanta
Grands
Bèlamaire
Bèlpaire
Fraire
Sòrre
Conjunt
Companh/a
Filh/a
Q162058
Religion
Membre de Organizacion de las Nacions UnidasOrganizacion del Tractat de l'Atlantic NòrdOrganizacion Mondiala del ComèrciConselh d'Euròpa e  Organizacion de Cooperation Economica de la Mar Negra
Familha nòbla
Membre de
l'equipa esportiva
posicion de jòc
tir (esquèrra/drecha)
grad dan/kyu
Grop etnic
Orientacion sexuala
Profession
Emplegaire
Domeni d'activitat
Escolaritat
Diplòma
Director de tèsi
Estudiant de tèsi
Foncion politica
Residéncia oficiala
Predecessor
Successor
Partit
Tessitura
Label discografic
Lista de cançons
Discografia
Mission de l'astronauta
Distincions e prèmis
Branca militara
Grad militar
Etapa de canonizacion
Familha nòbla
Títol de noblesa
Títol onorific
Comandament
Conflicte
Jorn de la fèsta
OpenStreetMap 53292
Direccion relativa a la posicion
Continent Euròpa
Situacion
Designacion provisòria
Constellacion
Tipe d'objècte
Còs astronomic parent
Còs astronomic filh
Luòc de descobèrta
Grop d'objèctes menors
Sequéncia de Hubble
Sul còrs astronomic
Companhon de
Tipe espectral
Tipe espectral
Fus orari Q25989
Situat sus una isla
Embocadura
Tipe de lac
Lacs sus lo riu
Grop de lacs
Situat sul lac
Afluents del lac
Emissari del lac










Script error
Script error




































































.

Script error








































Identificants
Commons-logo.svg Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Albania.
Autres informacions


Superfícia 28 748 km
Populacion
Densitat
3 600 523 (2007)
134 ab./km²
Independéncia
- Jorn
(de Empèri Otoman)
28 de novembre de 1912
Ora
Ora d'estiu
UTC +1
UTC+2
Còde telefonic + 355

Albania (Shqipëria en albanés) es lo país del pòble albanés e de la lenga albanesa, formant un estat al sud d'Euròpa dins los Balcans. Confronta los estats de Montenegro, Kosova, Macedònia e Grècia. Es en riba de la mar Mediterranèa (mar Ioniana e mar Adriatica).

Sa capitala es Tirana.

Lo gentilici es albanés -esa.

Istòria[modificar | modificar la font]

Lo pòble mai ancian conegut qu'abitèt l'actual territòri d'Albania foguèt lo dels illiris, que los shqipëtars o albaneses ne son dirèctes descendents; los grècs colonizèron las còstas e lo sud del territòri, que demorèt en granda part comprés dins del Epir. Freqüentment Los illiris efectuavan d'incursions dins los estats ellenics de Molossia]], Peònia e quitament la Macedònia. L'an 35 Ab JC los romans ne conquistèron los luòcs mai accessibles e civilizats e i formèron las províncias de la Illyricum e l'Epir, e mai se los territòris mai montanhuts e remòts arribèron jamai a èsser jos contraròtle del empèri Roman, la que causa explica en granda manièra la supervivència de l'idiòma albanés.

Los airals contarotlats abans per grècs e romans passèron après a èsser part de la empèri Bizantin, los territòris controtlats pels bizantins foguèron ocupats pels eslaus al sègle VI e a aqueles los seguiguèron los bulgars, que van annexar part del país a l'Empèri Bulgar del sègle IX. Sorgiguèt après lo Despotat de l'Epir, governat per princes d'origina grèga; l'invasion turca s'inicièt lo 1385, se plan Albania resistiguèt, principalament jol lideratge de Gjergj Kastriot, acompanhat per l'etnia albanesa dels mirditas.

Entre 1443 e 1468, Gjergj Kastriot, conegut jol nom de Skanderbeg, dirigiguèt al nom dels albaneses las luchas conjonchas dels sèrbes, bulgars, romaneses e d'autres pòbles de la zòna contra los turcs otomans, e aital venguèt l'eròi nacional e una icòna de la lucha contra l'envasidor islamic. Antonio Vivaldi consacrèt una opèra a Skanderbeg amb lo meteis nom. D'aquesta epòca datan los primièrs documents escriches en lenga albanesa, en alfabet cirillic.

A aqueste long periòde d'ocupacion succediguèron divèrses faches determinants per la cultura albanesa actuala: granda part de la populacion urbana ortodòxa s'exilhèt, principalament al sud d'Itàlia e en Grècia, del temps que la majoritat de la populacion que demorava dins lo país foguèt convertida a l'islam, al cors dels sèt sègles d'ocupacion. Après la conversion progressiva a l'islam (per interès e subrevivença) e l'assimilacion turca d'una granda part dels albaneses, Albania se convertiguèt en un Estat privilegiat e leial a l'Empèri, en assegurant de nautas cargas dins l'administracion de l'Empèri e tanben coma de fòrças de laspanada per manténer lo contraròtle sus Grècia, Serbia, lo territòri de l'actuala Republica de Macedònia e Bulgaria.

En 1912, davant las desbrandas successivas que sofriguèron los turcs dins los Balcans, Albania obtenguèt en fach l'independéncia, e mai se se temiá la menaça de la expansionisme austrian e lo dels estats vesins: (Itàlia, Grècia, Serbia, Montenegro). Entre 1914-1918, pendent la Primièra Guèrra Mondiala, la empobrit territòri albanés foguèt camp de batalha entre las fòrças de la Entente Cordiale e las dels autoanomenats Empèris Centrales. En acabar la guèrra se ratifiquèt lo contraròtle serbomontenegrin sus Kosovo e las zònas de majoritat albanesa de la Macedònia septentrionala; Grècia obtenguèt fins a la Segonda Guèrra Mondiala lo contraròtle del Epir del Nòrd, al meteis temps que deportava o obligava al'ellenizacion las nombrosas comunitats albanesas existentas al territòri grèc classic (es a dire, al sud de la Linha d'Estrabon). Lo 1918, a Argiròpolis (malgrat qu'aquela vila se trobava dins la zòna de contraròtle grèc) se proclamèt l'independéncia formala d'Albania, e mai se la «Albania independenta» passèt lèu a èsser en la practica un protectorat italian jol comandament inicial de Ahmet Zogu.

Politica[modificar | modificar la font]

Albania es una republica parlamentària democratica representativa, que lo Primièr Ministre es a travèrs d'el lo cap de govèrn. Lo poder executiu es exercit pel govèrn. Lo poder legislatiu li es conferit al parlament, nomenat l'Assemblada d'Albania (Kuvendi e Republikës së Shqipërisë).

Geografia[modificar | modificar la font]

Mapa d'Albania.
Lo mont Korab.

Albania es un país montanhòl (70%), que son punt mai naut es lo mont Korab (2753 m). La rèsta es de planas ont la tèrra es de maissanta qualitat, pas gaire bona per l'agricultura. Las tèrras pus ricas son dins lo parçan dels lacs (lac d'Ohrid, Prespa Grand e Prespa Pichon) e sus d'unes plans. La sola illa de notar es la de Sazan.

Lo riu principal es Drini, qu'amb 282 km es lo sol a pas secar l'estiu, al contre de rius coma lo Semani e lo Vjosa.

Lo clima es mediterranèu sus la còsta (mejana de 7 °C d'ivèrn) e un pauc mai continental dins la montanha.

Albania es devesida en 12 prefecturas (qarku) e 36 districtes.

Véser l'article Divisions administrativas d'Albania.

Economia[modificar | modificar la font]

Exquisite-kfind.png Veire l'article: Economia d'Albania.

Albania es lo país ont persistiguèt lo mai lo regim comunista d'economia centralizada e estatizada d'Euròpa tota. L'economia i es basada mai que mai sus l'agricultura e las minas, amb de grandas centralas siderurgicas, un escàs comèrci exterior e d'infrastructuras absoludament insufisentas, e las timidas reformas iniciadas en 1985 desboquèron sus un reajustament economic dificil dins lo decenni de 1990.

Demografia[modificar | modificar la font]

Cultura[modificar | modificar la font]

Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]