Continent

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
exemple de tèxte
Fairytale bookmark gold.png



Mapa animada mostrant los diferents continents.
La Tèrra coma un sol continent, per Buckminster Fuller.

Lo mot continent ven del latin continere per « tenir ensemble », o continens terra, las « tèrras continuas ». Al sens pròpri, aquel tèrme designa una vasta espandida contunha de tèrra a la superfícia del glòbe. Pasmens, aquela definicion estrictament geografica s'emplega sovent segon de critèris istorics e culturals. Se pòt veire atal de sistèmas de continents que considèran Euròpa e Asia coma dos continents alara qu'Eurasia forma una sola espandida de tèrra.

La definicion pauc clara d'un continent mena a l'existéncia de divèrses modèls de quatre a sèt continents. Mas foguèt pas totjorn lo cas, e aqueles modèls varièron segon l'Istòria e la descobèrta de territòris novèls.

Dins son accepcion comuna, la zona continentala inclutz tanben las pichonas illas a flaca distància de las còstas, mas pas aquelas separadas per de braces de mar significatius. D'un punt de vista scientific, los continents incluson tanben las illas estacadas a las placas continentalas, coma las illas Britanicas al respècte d'Eurasia.

Istòria del tèrme[modificar | modificar la font]

Las primièras definicions[modificar | modificar la font]

Lo geograf grèc Estrabon tenent un glòbe indicant Euròpa e Asia

La primièra distincion entre los continents se faguèt pels ancians marins grècs que donèron los noms d'Euròpa e d'Asia a las tèrras dels dos costats del cors d'aiga de la mar Egèa, l'estrech dels Dardanèls, la Mar de Marmara, l'estrech del Bosfòr e la mar Negra[1]. Los noms foguèron en primièr aplicats solament per designar las tèrras prèp de la còsta e pus tard las espandidas pus alunhadas[2]. Los pensaires de la Grècia antica discutiguèron per saber s'Africa (alara nomenada Libia) se deuriá considerar coma fasent partida d'Asia o coma tresena partida del monde. Una division en tres partidas s'impausèt fin finala[3]. Del punt de vista grèc, la mar Egèa, èra lo centre del monde, amb Asia a l'Èst, Euròpa a l'Oèst e al Nòrd e Africa al Sud[4].

Los limits entre los continents son pas fixats. Inicialament, la frontièra d'Euròpa amb Asia foguèt traçada dempuèi la mar Negra, lo long de la ribièra Rioni e Georgia. Pus tard, se considerèt coma anant de la mar Negra per l'estrech de Kerch, la mar d'Azov e lo long del flume Don[5].

Nil foguèt generalament considerat coma la frontièra entre Asia e Africa. Erodòt[6], al sègle V, pasmens s'opausèt a aquela situacion, que plaçava Egipte sus dos continents. Faguèt doncas coïncidir la rompedura entre Asia e Africa amb la frontièra occidentala d'Egipte, çò que situava aquel país en Asia. Contestèt tanben la division en tres de çò qu'es en fach una sola massa[7], lo debat continua...

Lo pus ancian exemple imprimit de la mapa en T-O, mostrant los tres continents coma los domenis dels filhs de Noé : Sem, Iafet e Cham

Eratostènes, al sègle III, notèt que qualques geografs dividissián los continents pels flumes (Nil e Don), los considerant atal coma d'« illas ». D'autres dividissián los continents per d'istmes, nomenant alara los continents « peninsulas ». Aqueles geografs fixèron la frontièra entre Euròpa e Asia a l'istme entre la mar Negra e la mar Caspiana, e la frontièra entre Asia e Africa a l'istme entre la mar Roja e l'embocadura del lac Bardawil sus la Mediterranèa[8].

Al periòde roman e a l'Edat Mejana, qualques autors prenguèron l'istme de Suèz coma frontièra entre Asia e Africa, mas gaireben totes los autors contunhan de considerar Nil o la frontièra occidentala d'Egipte coma frontièra. A l'Edat Mejana, lo monde èra representat sus la mapa en T-O, amb lo T representant las aigas de la division dels tres continents.

Arribada dels Europèus a las Americas[modificar | modificar la font]

Cristòl Colomb traversèt l'ocean Atlantic per aténher las Antilhas en 1492, dubrissent lo camin a l'exploracion e a la colonizacion europèa de las Americas. Mas malgrat sos quatre viatges cap a l'oèst, Colomb jamai pensèt d'aver atench un novèl continent e contunhèt de pensar qu'aviá atench Asia. En 1501, Amerigo Vespucci foguèt lo pilòt d'una expedicion que navigava lo long de la còsta de Brasil. Los membres de l'expedicion percorriguèron lo long camin cap al sud, lo long de la còsta de l'America del Sud, çò que confirma que las tèrras que perlongavan avián de proporcions continentalas[9],[10]. De retorn a Euròpa, Vespucci publiquèt un compte rendut de son viatge Mundus Novus (« Novèl Monde ») en 1502 o 1503[11], mas sembla que i auriá d'apondons o de modificacions d'un autre autor[12]. Quin que siá l'autor d'aquelas paraulas, se pòt legir dins Mundus Novus «  descobriguèt un continent dins aquelas regions del sud qu'es abitat per mai de personas e d'animals qu'en Euròpa, en Asia o en Africa »[13], primièra identificacion explicita de las Americas, un continent coma los tres autres.

Lo Planisfèri de Waldseemüller de 1507, foguèt la primièra mapa del monde que menciona l'« America ».

Aprèp qualques annadas, lo nom de « Novèl Monde » comença d'aparéisser coma un nom per l'America del Sud. Las mapas de l'epòca mòstran clarament l'America del Nòrd coma connectada a l'Asia e l'America del Sud coma una tèrra separada[14].

En 1507, Martin Waldseemüller publiquèt una mapa del monde, Cosmographia Universalis, qu'es la primièra a mostrar l'America del Nòrd e l'America del Sud distintas d'Asia e entornejadas d'aiga. Un pichon senhal en dessús de la mapa principala explica pel primièr còp que las Americas son a èst d'Asia e son separadas d'Asia per un ocean, perque las Americas son plaçadas a l'extremitat esquèrra de la mapa e Asia a l'extremitat drecha, çò que poiriá crear una confusion. Dins lo libre d'acompanhament, Cosmographiae Introductio, Waldseemüller nòta que la tèrra se dividís en quatre partidas, Euròpa, Asia, Africa e la quatrena partida que ne bastís lo nom a partir d'Amerigo Vespucci[15]. Sus la mapa, lo mot « America » se plaça sus una partida de l'America del Sud.

Lo mot continent[modificar | modificar la font]

Dempuèi lo sègle XVI, lo nom anglés continent surgís. Es un derivat del tèrme continent land, çò que significa « tèrra continua »[16] e tradusit del latin terra continens[17]. Lo nom foguèt utilizat per designar « una partida de tèrra connectada o continua »[18]. Lo mot continent s'utiliza dins la traduccion de tèxtes grècs e latins al subjècte de las tres « partidas » del monde[19].

Alara que lo mot continent foguèt utilizat per las zonas relativament pichonas de la continuitat de la tèrra, los geografs se tornèron pausar la question d'Erodòt sus las rasons perqué una sola granda massa deuriá èsser dividida en dos continents. A la mitat del sègle XVII, Peter Heylin escriguèt dins sa Cosmografia que « Un continent es una granda quantitat de tèrra, non separada per una mar en provenença de la rèsta del monde, coma l'ensemble del continent d'Euròpa, en Asia, en Africa. ». En 1727, Ephraïm Chambers escriguèt dins son Cyclopædia, « Lo monde es ordinàriament dividit en dos grands continents : l'ancian e lo novèl. ». E, dins son atlàs de 1752, Emanuel Bowen definís un continent coma « un grand espaci de la tèrra fèrma contenent fòrça païses, sens separacion d'aiga. Atal, Euròpa, Asia e Africa son un grand continent, America n'es un autre. »[20]. Pasmens, la vièlha idèa d'Euròpa, d'Asia et d'Africa coma partidas del monde persistís, e son uèi consideradas coma de continents.

Al delà dels quatre continents[modificar | modificar la font]

A partir de la fin del sègle XVIII, qualques geografs comencèron de considerar l'America del Nòrd e l'America del Sud coma doas partidas del monde, çò que fa en tot cinc partidas. Pasmens, la division en quatre foguèt globalament pus utilizada al sègle XIX[21]. Los Europèus descobriguèron Austràlia en 1606, mas per un certan temps, foguèt vista coma una partida d'Asia. A la fin del sègle XVIII, certans geografs considerèron que s'agissiá d'un continent d'esperel, çò que ne fa lo seisen (o lo cinquen per aqueles qu'America es encara un unic continent)[22]. En 1813, Samuel Butler escriguèt sus Austràlia que « [Nòva Olanda, una illa immensa, que qualques geografs designan del nom d'autre continent » e l'Oxford English Dictionary es pas clar de decènnis pus tard[23].

Antartida foguèt apercebuda en 1820 e foguèt descricha coma un continent par Charles Wilkes en 1838. Mas pauc d'atlàs la senhalan coma continent abans la Segonda Guèrra Mondiala[24].

La bandièra olimpica que sos cinc anèls representan los continents

La bandièra olimpica, concebuda en 1913, de cinc anèls representant las cinc tèrras abitadas, amb America coma un sol continent e sens comptar Antartida[25].

A partir de la mitat del sègle XIX, los atlàs dels Estats Units d'America an pus sovent tractat l'America del Nòrd e l'America del Sud coma dos continents, çò qu'es compatible amb la compreneson de la geologia e de la tectonica de las placas. Mas es totjorn pas escàs que los atlàs americans los tractan coma un sol continent, pasmens fins a la Segonda Guèrra Mondiala[26].

Pendent las darrièras annadas, i a una tendéncia per qu'Euròpa e Asia, tradicionalament consideradas coma dos continents, sián consideradas coma un sol continent, nomenat « Eurasia » — compatible amb la compreneson de la geologia e de la tectonica de las placas. Dins aquel modèl, lo monde se dividís en sièis continents (se l'America del Nòrd e l'America del Sud son consideradas coma de continents distints).

Definicions e aplicacions[modificar | modificar la font]

Existís pas de definicion unica d'un continent. Es per aquò que las culturas e las sciéncias an de listas diferentas de continents. En general, un continent deu èsser una granda espandida, compausada de tèrra fèrma amb de limits geologics significatius.

Lo critèri d'origina per designar un continent, lo critèri geografic, daissa lo pas al profit de critèris pus arbitraris, sovent istorics e culturals. Suls sèt continents pus correntament entenduts, sols Antartida e Oceania son separats dels autres continents.

Frontièras dels continents[modificar | modificar la font]

Coma la definicion d'un continent es sovent arbitrària, las separacions entre aqueles son pas totjorn clarament definidas.

L'estrech de Gibartar marca convencionalament lo limit entre Africa e Euròpa[27]. La separacion d'America del Nòrd e d'America del Sud correspond a l'istme de Panamà, una benda de tèrra estrecha.

La frontièra entre Asia e Africa generalament se fixa a l'istme de Suèz; aquò exclutz lo Sinai d'Africa[28]. Egipte se tròba a caval sus dos continents; qualques geografs prepausan pasmens de desplaçar lo limit entre aqueles dos continents a la frontièra israeloegipciana.

Per comoditat, la frontièra entre Asia e America se fixa a la frontièra russoamericana, a l'entorn de l'estrech de Bering. Las illas Komandorski son doncas asiaticas alara que las illas Aleutianas son americanas.

La separacion entre Oceania e Asia es encara uèi fòrça discutida. En 1831, l'explorator e geograf Jules Dumont d'Urville copèt Oceania en quatre regions : Polinesia, Micronesia, Melanesia e Insulíndia (alara nomenada Malàisia)[29]. Aquela darrièra partida serà apuèi estacada a Asia; aquò explica la frontièra actuala entre Asia e Oceania: l'ensemble de las illas indonesianas es asiatic alevat la Nòva Guinèa e d'illas prèpas. Mas de geografs pensan que seriá pus apropriat d'utilizar la linha Wallace[30], d'autres volrián inclure tota Indonesia en Asia salvat lo Timòr Èst.

Exemple de limits arbitraris de l’Euròpa modèrna en verd: Euròpa, en blau: Territòri asiatic dels païses europèus, en blau: geograficament en Asia/America, mas considerada en Euròpa per son istòria e sa cultura

La frontièra pus contestada es sens dobte aquela entre Asia e Euròpa[31],[32],[33], los limits d'Euròpa foguèron desplaçats segon los sègles e pauc clarament definits. Al sègle XVIII, lo Tsar Pèire Ièr desira de far de Russia una poténcia europèa. Son geograf Vasilii Tatishchev prepausa alara en 1703 que los monts Orals, lo flume d'Oral e Caucàs constituiscan la frontièra entre Euròpa e Asia a la plaça de Don qu'inclusiá alara Russia en Asia.

Amb l'espandiment recent de l'Union Europèa a las pòrtas d'Asia coma dins los Balcans e en Euròpa de l'Èst se pausa encara un còp lo problèma del traçat exacte del limit entre Euròpa e Asia. Qualques geografs, per comoditat, volrián repossar lo limit al delà de Caucàs per inclure Armenia e Georgia en Euròpa. D'autres, al contrari, volrián veire aquela frontièra fixada a la depression de Kouma-Manytch situada al nòrd de Caucàs per inclure los pòbles turcs de Caucàs en Asia[34].

L'estatut de las illas[modificar | modificar la font]

Las partidas del monde son de continents al sens larg. D'una part, tota illa es una partida del monde perque las partidas d'un monde contenon totas las tèrras emergidas, mas las illas fan pas partida dels continents (al sens comun, o al sens scientific) perque lor territòri es pas continú amb lo rèsta del continent[35],[36]. Son doncas abitualament consideradas coma apertenent al continent pus prèp. Per exemple, las Illas Canàrias — e mai espanhòlas — son restacadas a Africa, las Illas Balearas fan partida d'Euròpa e las illas del Pacific apartenon a Oceania. Es parièr per l'illa de la Reünion o l'illa Maurici que, malgrat la distància que las separan d'Africa, son consideradas coma d'illas africanas.

Nombre de continents[modificar | modificar la font]

Doas pus grandas oposicions pòrtan sus Euròpa e Asia que poirián èsser unificadas (Eurasia) e sus l'America del Nòrd e l'America del Sud que formarián America. Qualques geografs prepausan de gropar Euròpa, Asia e Africa en lo continent Afroeurasia.

Lo modèl de sèt continents s'utiliza sovent en Euròpa de l'Oèst. Lo modèl de sièis continents (Eurasia) es lo modèl causit per la comunautat scientifica. E lo modèl unissent America s'utiliza en Euròpa de l'Èst, en America del Sud.

Continents vide couleurs.png
7 continents[37],[38],[39],[40],[41],[42]     America del Nòrd     America del Sud     Antartida     Asia     Euròpa     Africa     Oceania
6 continents[43]     America del Nòrd     America del Sud     Antartida        Eurasia     Africa     Oceania
6 continents[44],[45]        America     Antartida     Asia     Euròpa     Africa     Oceania
5 continents[46],[47],[48]        America     Antartida        Eurasia     Africa     Oceania
5 continents        America       Asia     Euròpa     Africa     Oceania
Ancian modèl didactic prenent pas en compte l'Antarctic, continent inabitat.
5 continents     America del Nòrd     America del Sud     Antartida           Afroeurasia[49]     Oceania
4 continents[50],[51],[52]        America     Antartida           Afroeurasia     Oceania

Denominacion[modificar | modificar la font]

  • Africa, adoptat dempuèi l'Antiquitat coma nom de la Tunisia actuala.
  • America (du latin America), del nom d'Amerigo Vespucci, sus proposicion de Martin Waldseemüller[53].
  • Antartida del latin antarcticus, del grèc ancian antí, « contra », e arktikos (« Artic »), aquel darrièr mot format a partir de arktos (« ors ») [54]. L'Artic foguèt nomenat coma aquò perque es dins la mitat del glòbe del costat de la constellacion de la Granda Orsa.
  • Asia, o del nom de l'Oceanida Asia (pus comunament nomenada Climèda), o d'un derivat d'Assuwa, un Estat confederat situat a l'Oèst d'Anatolia e que son nom vendriá de l'Itita que significa « bon ».
  • Euròpa, composicion dels mots grecs eurýs (εὐρύς, « larg ») e ṓps (ὤψ, « visatge »)[55].
  • Oceania ven del latin oceanus, « ocean ».

Comparason[modificar | modificar la font]

Aira e populacion[modificar | modificar la font]

Lo tablèu seguent dona la superfícia, la populacion, la densitat de populacion e lo nombre de païses de cada continent, dins lo modèl de sèt continents.

Continent Superfícia (km²)[56] Populacion aproximada (2006) Percentatge de la populacion totala Densitat de populacion (ab./km²)[57] Nombre de païses
Asia 44 579 000 3 879 000 000 60 % 87,01 48
Africa 30 065 000 877 500 000 14 % 29,19 53
America del Nòrd 24 256 000 501 500 000 8 % 20,68 23
America del Sud 17 819 000 379 500 000 6 % 21,30 12
Antartida 13 209 000 1 000 0,00002 % 0,00007 0
Euròpa 9 938 000 727 000 000 11 % 73,15 43
Oceania 7 687 000 32 000 000 0,5 % 4,16 14

La superfícia totala dels continents es 148 647 000 km², o gaireben 29% de la superfícia de la Tèrra (510 065 600 km²).

Comparason de superfícia e de populacion
Reparticion de la populacion mondiala sus los diferents continents

Punt culminant[modificar | modificar la font]

Lo tablèu seguent balha la lista dels continents en foncion de lor punt culminant[58],[59].

Continent País Punt culminant Altitud (mètres)
Asia China/Nepal Mont Everest 8 848
America del Sud Argentina Aconcagua 6 960
America del Nòrd Estats Units d'America Mont McKinley 6 194
Africa Tanzania Kilimanjaro 5 895
Euròpa Russia Mont Elbroz 5 642
Antartida Territòri chilian d'Antartida Massiu Vinson 4 897
Oceania Indonesia Puncak Jaya 4 884

Asia a lo pus naut suc del monde, l'Everest, mas regropa de mai l'ensemble dels 10 primièrs sucs del monde, en tèrmes de nautor. Fòrça relèus son constituits en Asia, amb de massís montanhoses coma Tian Shan e Imalaia. Lo relèu sud-american es marcat per la Cordilhièra dels Andes que longa tota sa còsta èst. La disposicion del relèu nòrd-american es longitudinala : la region se descompausa en ensembles diferenciats que se succedisson de l'èst cap a l'oèst. Lo punt culminant d'America del Nòrd, lo mont McKinley, se tròba en Alaska.

Lo punt culminant d'Africa, Kilimanjaro (un volcan apagat), es partida de la valada del grand rift. Las principalas cadenas de las montanhas en Euròpa son los monts Orals, Caucàs e los Alps, aquelas darrièras abrigan lo mont Blanc, punt culminant d'Euròpa Occidentala. Antartida es, el, copat en doas partidas inegalas pels monts Transantartids, cadena de montanha de 3 500 km de long, formant una corba en « S » de la còsta de la mar de Weddell fins a la còsta de l'ocean Antartic. Oceania es un continent gaireben plan, marcat çaquelà amb de zonas montanhosas, coma l'illa de la Nòva Guinèa.

Esperança de vida[modificar | modificar la font]

Lo tablèu seguent dona l'esperança de vida dels abitants de cada continent, seguent un modèl de cinc continents.

Continent Esperança de vida (annadas)
Euròpa[60] 75
Oceania[61] 75
America[62] 74
Asia[63] 67,5
Africa[64] 52

Africa es marcada per una esperança de vida pro flaca, a causa d'un taus de mortalitat important, malgrat que siá inegal seguent las regions del territòri. Per exemple, Magrèb a un taus de mortalitat de 6 ‰ alara qu'aquel de l'Africa subsahariana arriba a 15 ‰[65].

Euròpa e Oceania son los continents qu'an la pus nauta esperança de vida, (75 ans). L'esperança de vida del continent american es baissada per aquela d'America del Sud, ont qualques païses en desvolopament an una esperança de vida pro flaca. Per exemple, en Bolívia es de solament 66,2 ans[66]. L'esperança de vida del continent asiatic es inegala, amb una esperança de 43,7 ans pels abitants d'Afganistan alara que los Chineses vivon en mejana fins a 72,9 ans.

Autras divisions[modificar | modificar la font]

Qualques partidas de continents son reconegudas coma de soscontinents, en particular aquestas sus las diferentas placas tectonicas que devesisson los continents. Los pus notables son lo soscontinent indian e la peninsula Arabica. Groenlàndia, sus la placa nòrd-americana, es a vegadas considerada coma un soscontinent. Quand America es percebuda coma un sol continent, se devesís en dos soscontinents (America del Nòrd e America del Sud)[67],[68],[69] o en divèrsas regions[70].

L'illa de Madagascar, al sud-èst d'Africa, es a vegadas comptada coma un « microcontinent »[71].

Qualques zonas de la crosta continentala son largament cobèrtas per la mar, mas pòdon èsser consideradas coma de continents submergits. Es lo cas de Zealandia, emergissent de la mar en Nòva Zelanda e en Nòva Caledònia, o gaireben tot submergit lo replan de Kerguelen, dins lo sud de l'ocean Indian.

Qualques illas se situan sus de seccions de la crosta continentala que se rompèron e derivèron fòra d'un dels principals continents. E que sián pas consideradas coma continents a causa de lor talha relativament pichona, pòdon èsser consideradas coma microcontinents. Madagascar, l'exemple pus tipic, generalament se considèra coma èssent partida d'Africa, mas foguèt ja descrit coma « l'ochen continent »[72].

En geologia[modificar | modificar la font]

Caracteristicas[modificar | modificar la font]

Pels geològs, existís a la superfícia de la Tèrra dos elements estructurals distints : la crosta continentala, formada subretot de granit e de ròcas associadas, e la crosta oceanica, de basalte e de gabbrò. Atal, lo limit entre domeni continental e domeni oceanic se tròba jos la superfícia de la mar : es alara lo « Plan continental » que se prolonga a vegadas a qualques quilomètres al delà de la còsta. Pendent la darrièra epòca glaciala (fa 20 000 ans), en Euròpa Occidentala, lo plan continental s'espandissiá a plusors desenas de quilomètres a l'oèst del litoral actual.

Esquèma simplificat de la crosta terrèstra. 1 : Crosta continentala ; 2 : Ocean ; 3 : Mantèl superior ; 4 : Crosta oceanica
Copa fòrça simplificada: los sediments, la Ròca}} e lo Mantèl

Deriva dels continents[modificar | modificar la font]

La deriva dels continents, a partir de la Pangèa.

Al començament del sègle XX, Alfred Wegener remarquèt qu'amb la disposicion dels continents, la còsta èst de l'America del Sud sembla de juntar aquela de l'oèst d'Africa. D'autres ben abans aquel o avián vist, mas foguèt lo primièr a prepausar, dempuèi aquela observacion, la teoria de la deriva dels continents : un supercontinent, la Pangèa, se seriá fragmentada al començament de l'edat segondària e, dempuèi aquela data, las massas continentalas eissidas d'aquela fragmentacion derivarián a la superfícia de la Tèrra.

Al sègle XX, foguèt acceptat pels geològs que los continents limpan sus la superfícia del planeta, a l'escala dels temps geologics. Aquel procèssus es conegut jos lo nom de « deriva dels continents » e s'explica par la tectonica de las placas.

La superfícia de la Tèrra se constituís de sèt placas tectonicas majoras (e fòrça d'autras menoras). Aquelas derivan, se separan e s'assemblan per formar amb lo temps los continents d'uèi[73].

Per consequéncia, existissiá d'autres continents dins lo passat geologic, los paleocontinents. Se descobriguèt que a qualques epòcas de l'istòria de la Tèrra ont i aviá un sol grand continent sus la superfícia. Lo pus recent, la Pangèa, remonta a 180 milions d'annadas. Lo seguent « continent unic » deuriá aparéisser dins 250 milions d'annadas amb lo raprochament d'Africa, d'Eurasia e de las Americas.[74].

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. (fr)Toynbee, Arnold J. (1954). A Study of History. London: Oxford University Press, v. 8, pp. 711-12.
  2. (en) H. F. Tozer; A History of Ancient Geography; 1897 University Press, Cambridge p. 69
  3. (en) H. F. Tozer; A History of Ancient Geography; 1897 University Press, Cambridge p. 67
  4. (en) Martin W. Lewis e Kären E. Wigen, The Myth of Continents: a Critique of Metageography, University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 pp. 21-22
  5. (en)H. F. Tozer A History of Ancient University Press 1897 p. 68
  6. (en) Erodòt. Tradusit per George Rawlinson (2000).The Histories of Herodotus of Halicarnassus[1]. Ames, Iowa: Omphaloskepsis, libre 2, p. 18.
  7. (fr)Erodòt. Tradusit per George Rawlinson (2000).The Histories of Herodotus of Halicarnassus[2]. Ames, Iowa: Omphaloskepsis, livre 4, p. 38.
  8. (en) Estrabon. Tradusit per Horace Leonard Jones (1917). Geography.[3] Harvard University Press, libre 1, ca. 4.[4]
  9. Edmundo O'Gorman, The Invention of America, Indiana University Press 1961 pp. 106-112
  10. (fr)Amerigo Vespucci : Un nom per lo Novèl Monde
  11. (en)Formisano, Luciano (Ed.) (1992). Letters from a New World: Amerigo Vespucci's Discovery of America. New York: Marsilio, pp. xx-xxi. ISBN 0-941419-62-2.
  12. Zerubavel, Eviatar (2003). Terra Cognita: The Mental Discovery of America. New Brunswick: Transaction Publishers, pp. 77–79. ISBN 0-7658-0987-7.
  13. (en)Formisano, Luciano (Ed.) (1992). Letters from a New World: Amerigo Vespucci's Discovery of America. New York: Marsilio, p. 45. ISBN 0-941419-62-2.
  14. Zerubavel, Eviatar (2003). Terra Cognita: The Mental Discovery of America. New Brunswick: Transaction Publishers, pp. 77–79. ISBN 0-7658-0987-7.
  15. (en)Zerubavel, Eviatar (2003). Terra Cognita: The Mental Discovery of America. New Brunswick: Transaction Publishers, pp. 80–82. ISBN 0-7658-0987-7.
  16. "continent n." (1989) Oxford English Dictionary, 2nd edition. Oxford University Press.
  17. (en) "continent1 n." (2006) The Concise Oxford English Dictionary, 11th edition revised. (Ed.) Catherine Soanes and Angus Stevenson. Oxford University Press.
  18. Oxford English Dictionary
  19. (en) Martin W. Lewis e Kären, The Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 p. 29
  20. (en) Bowen, Emanuel. (1752). A Complete Atlas, or Distinct View of the Known World. London, p. 3.
  21. Martin W. Lewis e Kären E. Wigen The Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 p. 30
  22. Martin W. Lewis e Kären E. Wigen The Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 p. 30
  23. (en) "continent n. 5. a." (1989) Oxford English Dictionary, 2nd edition. Oxford University Press. "the great island of Australia is sometimes reckoned as another [continent]"
  24. (en)Martin W. Lewis e Kären E. WigenThe Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 pp. 32, 220
  25. The Olympic symbols. Comitat Internacional Olimpic. 2002. Lausana: Olympic Museum and Studies Centre. Las cinc anèls d'una bandièra olimpica representan los cinc continents (Africa, America, Asia, Europe, and Oceania). Vejatz tanben Association of National Olympic Committees : [5] [6] [7] [8] [9]
  26. Martin W. Lewis e Kären E. Wigen The Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 p. 32
  27. En Africa, frontièras d'Euròpa
  28. http://www.encyclopediefrancaise.com/L'Asie.html (fr)L'Asie Encyclopédie Française
  29. (fr)Jules Dumont d'Urville, Bulletin de la Société de Géographie de Paris (Tome XVII, n°5, janvier 1832 http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k37615z)
  30. (en)Wallacea - a transition zone from Asia to Australia, specially rich in marine life and on land.
  31. (fr)http://www.cafe-geo.net/article.php3?id_article=625 Quelles frontières pour l’Europe ? 2005
  32. (fr)http://rh19.revues.org/document1062.html Gilles Pécout [dir.], Penser les frontières de l’Europe du XIXe au XXIe siècle. Élargissement et union : approches historiques, Paris, Éditions ENS rue d’Ulm et Presses Universitaires de France, 2004, 378 p. ISBN : 2130543014. 28 euros.]
  33. ifri
  34. (fr)Gérard Bacconnier, L'Asie en fiches, Ed Bréal 2007
  35. (fr)Los continents e las illas
  36. Encarta
  37. The World - Continents, Atlas of Canada
  38. (en)"Continent". Encyclopædia Britannica. 2006. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc.
  39. (en)World, National Geographic - Xpeditions Atlas. 2006. Washington, DC: National Geographic Society.
  40. (en)The New Oxford Dictionary of English. 2001. New York: Oxford University Press.
  41. (en)"Continent". MSN Encarta Online Encyclopedia 2006.
  42. (en)"Continent". McArthur, Tom, ed. 1992. The Oxford Companion to the English Language. New York: Oxford University Press; p. 260.
  43. "(en)Continent". The Columbia Encyclopedia. 2001. New York: Columbia University Press - Bartleby.
  44. (es)Océano Uno, Diccionario Enciclopédico y Atlas Mundial, "Continente", page 392, 1730. ISBN 84-494-0188-7
  45. (es)Los Cinco Continentes (The Five Continents), Planeta-De Agostini Editions, 1997. ISBN 84-395-6054-0
  46. "(fr)Continent". The Columbia Encyclopedia. 2001. New York: Columbia University Press - Bartleby.
  47. (es)Océano Uno, Diccionario Enciclopédico y Atlas Mundial, "Continente", page 392, 1730. ISBN 84-494-0188-7
  48. (es)Los Cinco Continentes (The Five Continents), Planeta-De Agostini Editions, 1997. ISBN 84-395-6054-0
  49. Andre Gunder Frank ReORIENT: Global Economy in the Asian Age, University of California, Press1998, ISBN 978-0-520-21474-3
  50. (en)"Continent". The Columbia Encyclopedia. 2001. New York: Columbia University Press - Bartleby.
  51. (es)Océano Uno, Diccionario Enciclopédico y Atlas Mundial, "Continente", page 392, 1730. ISBN 84-494-0188-7
  52. (fr)Los Cinco Continentes (The Five Continents), Planeta-De Agostini Editions, 1997. ISBN 84-395-6054-0
  53. (fr)http://fr.encarta.msn.com/encyclopedia_761560631/Amérique.html Amérique, Encarta
  54. (fr) http://logos.muthos.free.fr/etymologie/A.htmweb Étymologie, site Logos & Mûthos
  55. (fr)http://fr.encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761579286 Europe, Encarta
  56. (en)http://www.worldatlas.com/geoquiz/thelist.htm The List, WorldAtlas.com
  57. Valor obtenguda per division de la populacion per la superfícia.
  58. (fr)https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2020.html The World Factbook, Field Listing – Elevation, CIA
  59. (fr)http://www.liensutiles.org/montagnepc.htm Points culminants du monde
  60. (fr)http://www.populationdata.net/index2.php?option=continent&cid=5&nom=europe, PopulationData, L'Europe
  61. (fr)http://www.populationdata.net/index2.php?option=continent&cid=6&nom=oceanie, PopulationData, L'Océanie
  62. (fr)http://www.populationdata.net/index2.php?option=continent&cid=2&nom=ameriques, PopulationData, L'Amérique
  63. (fr)http://www.populationdata.net/index2.php?option=continent&cid=4&nom=asie, PopulationData, L'Asie
  64. (fr)http://www.populationdata.net/index2.php?option=continent&cid=1&nom=afrique, PopulationData, L'Afrique
  65. (fr)http://books.google.fr/books?id=iqXQKSBrNk4C&printsec=frontcover&dq=l'afrique+par+sylvie+brunel#PPA136,M1 Sylvie Brunel, L'Afrique, Ed Bréal 2003
  66. (en)https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2102.html The CIA World Factbook 2008 - Life expectancy at birth.
  67. Mapa anglesa de 1770 de Jonghe
  68. (es)DPD: América
  69. (pt)Dicionário da língua portuguesa: Contiente
  70. En America Latina, l'America del Nòrd designa en general una region de las Americas contenent Canadà, los Estats Units d'America e Mexic, e, sovent, Groenlàndia, Sant Pèire e Miquelon, e las Bermudas, lo pont terrèstre qu'es l'America Centrala es generalament considerat coma una sosregion de l'America del Nòrd. (es)Norteamérica (Mexican version)/(es)(Spaniard version). Encarta Online Encyclopedia..
  71. (fr)Contemporanèa de totas premièras plantas de flors, una espècia nos conta l'istòria de l'Ocean indian
  72. Voix en Provenance du Village
  73. (fr)http://www.geopedia.fr/plaques-terre.htm Les plaques océaniques et les plaques continentales, Geopedia
  74. (fr)http://www.cidehom.com/apod.php ?_date=070922 La Pangée Ultime site Ciel des Hommes

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Articles connèxes[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]


Continents e regions del mond
LocationNorthAmerica.png
America del Nòrd
LocationEurope.png
Euròpa
LocationEurasia.png
Eurasia
LocationAsia.png
Asia
LocationBothAmerica.png
Americas
Eurasiaafrica.jpg
Eurafrasia
LocationOceania.png
Oceania
LocationAustralia.png
Austràlia
LocationSouthAmerica.png
America del Sud
LocationAfrica.png
Africa
LocationAntarctica.png
Antartida
ancians supercontinents :
Gondwana • Laurasia • Pangèa • Rodinia