Colonialisme

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
exemple de tèxte

Lo Colonialisme es una doctrina d'extension de la sobeiranetat d'un Estat sus de territòris en defòra de sei frontieras e implicant l'explecha economica e la dominacion politica d'aquelei territòris. Conegut tre l'Antiquitat, aqueu sistèma se desvolopèt fòrtament a partir de la descubèrta dau continent american per leis Europèus e l'expansion dau comèrci. Conoguèt son apogèu au començament de la Segonda Guèrra Mondiala quand lo monde èra devesit entre leis empèris coloniaus dei poissanças europèas, principalament França e Reiaume Unit. Après 1945, l'afebliment d'Euròpa entraïnèt l'independéncia de la màger part dei colonias e lo colonialisme es d'ara endavant vengut fòrça rar.

La situacion coloniala[modificar | modificar la font]

Causas[modificar | modificar la font]

Tres causas principalas, que son generalament mai o mens conjugadas, pòdon participar a l'establiment d'una politica e d'un ligam de colonizacion. Lo premier es l'ensems deis accions dirigidas militaras o administrativas còntra un territòri per assegurar son contraròtle. Lo segond es l'ensems de mesuras economicas que son presas per assegurar l'explecha d'un territòri. Enfin, lo tresen es l'ensems de missions mandadas amb un objectiu religiós per convertir de populacions.

D'efèct, lei dimensions militara e administrativa permeton d'unificar e de pacificar de territòris. Son generalament motivadas per d'aspècts estrategics coma lo contraròtle de ponchs militars o d'avitalhament importants. Per exemple, foguèt lo cas de la colonizacion francesa en America dau Nòrd que son objectiu foguèt de blocar l'expansion anglesa vèrs lo centre dau continent. Pòdon èsser tanben causadas per de motivacions economicas car la pacificacion d'un territòri es generalament una condicion necessària per l'explechar economicament per la seguida. La politica d'expansion economica venguèt generalament l'objectiu major de la colonizacion e permetèt sa justificacion. Ansin, foguèt una fònt de ressorsas, especialament minieras (aur dins lei territòris aztecs per exemple) o umanas (trafic d'esclaus), o un desbocament per lei produccions economicas de la metropòli. Enfin, la dimension religiosa es fòrtament ligada ambé lei doas autrei causas de la colonizacion. D'efèct, foguèt un objectiu important per de societats fòrça religiosa e permetèt d'assegurar la dominacion coloniala per l'eliminacion d'una partida dei tradicions dei populacions colonizadas. Per exemple, la propagacion dau crestianisme aguèt un ròtle decisiu dins l'expansion espanhòula en America dau Nòrd ambé lo mandadís de centenaus de missionaris catolics.

Tipes de colonizacion[modificar | modificar la font]

De tipes diferents de colonizacion existisson. Lo premier tipe principau es la colonizacion de pòblament. Entraïnèt la migracion d'un grop de populacion dempuei la metropòli vèrs lo territòri colonizat. Per exemple, foguèt lo cas de la colonizacion britanica en America dau Nòrd au sègle XVII o de la colonizacion francesa en Argièra. Lo segond tipe principau es la colonizacion d'explecha. Necessita un nombre pus feble de personnas car se concentra solament sus lo desvolopament de produccion de ressorsas que son generalament exportadas vèrs la metropòli. Foguèt lo cas de la màger part dei formas de colonizacion coma aquela dei conquistadors espanhòus en America.

Istòria[modificar | modificar la font]

Antiquitat[modificar | modificar la font]

Durant l'Antiquitat, una politica de colonizacion foguèt desvolopada per divèrsei civilizacions, especialament per aquelei situadas a l'entorn de la Mar Mediterranèa. Lei principalas foguèron lei ciutats-estats punicas e grègas puei l'Empèri Roman. Lei formas e lei rasons de la colonizacion foguèron variadas. Lei Fenicians aprofichèron l'ocasion per crear de ponchs d'avitalhament per sei marchands e son comèrci. De lor caire, lei Grècs creèron de colonias de pòblament que podián dispausar d'una autonomia fòrça importanta coma Marselha a respèct de sa metropòli Focèa. La colonizacion romana èra generalament de pòblament mai son ròtle èra diferent. D'efèct, deviá permetre l'installacion de Romans dins lei territòris conquists per assegurar lor contraròtle. De mai, permetián l'assimilacion dei populacions conquistas que podián generalament participar a la vida politica d'aquelei ciutats.

Edat Mejana[modificar | modificar la font]

L'Edat Mejana veguèt lo desvolopament coma un biais d'assegurar la conquista de territòris gràcias au poblament. Foguèt lo cas deis estats musulmans e crestians durant lei luchas entre país de religions diferentas durant lei conquistas aràbias dau sègle VII o, ulteriorament, pendent lo periòde dei Crosadas. En Euròpa, un movement similar aguèt luòc a l'iniciativa dei senhors de l'Empèri Roman Germanic que colonizèron de regions d'Euròpa Orientala, especialament en Polonha.

L'expansion mercantilista[modificar | modificar la font]

Empèris coloniaus en 1800.

La Descubèrta per leis Europèus dau continent american en 1492 foguèt l'element decisiu au desvolopament de la colonizacion sus totei lei continents per lei país d'Euròpa. Lei dos premiers foguèron Espanha e Portugal que conquistèron la màger part d'America e divèrsei posicions de lòng de la costat africana e en Asia per assegurar lo contraròtle dau comèrci dei metaus preciós e d'espécias. A partir dau sègle XVII, Anglatèrra, França e Províncias Unidas acomencèron tanben de participar au movement de colonizacion en America dau Nòrd, en Africa e en Índia. L'empèri francés, fòrça important vèrs la mitat dau sègle XVIII, foguèt conquist per leis Anglés en 1763 a l'eissida de la Guèrra de Sèt Ans. Pasmens, leis Anglés perdeguèron una partida de sei colonias après la Guèrra d'Independéncia deis Estats Units (1776-1783). Enfin, la Revolucion Francesa amb sei guèrras entraïnèron un afebliment important d'Espanha que sei colonias se revoutèron e obtenguèron seis independéncias entre 1811 e 1825.

L'expansion de la Revolucion Industriala[modificar | modificar la font]

Empèris coloniaus en 1914.

La Revolucion Industriala donèt una impulsion novèla a la colonizacion, especialament sus lo continent african. D'efèct, se lo movement de la colonizacion conoguèt una pausa provisòria après l'independéncia deis Estats Units e de l'Empèri Espanhòu, recomencèt après la mitat dau sègle XIX. Principalament dirigida per França e Anglatèrra, la colonizacion se partejèt lo continent african e una partida d'Asia. Ansin, en 1914, l'Empèri Francés contrarotlava 13 000 000 km² enterin que l'Empèri Britanic aviá una superficia d'aperaquí 34 000 000 km².

La colonizacion conoguèt son apogèu entre lei doas guèrras mondialas. Itàlia conquistèt Etiopia entre 1935 e 1936 e Japon comencèt de colonizar de territòris sus lo continent asiatic. Pasmens, lo periòde veguèt tanben la formacion dei premiers movements independentistas dins lei colonias e quauqueis insurreccions aguèron luòc coma au Marròc espanhòu entre 1921 e 1926.

La descolonizacion dau sègle XX[modificar | modificar la font]

Empèris coloniaus en 1945.
Descolonizacion d'Africa de 1945 a 1991.

La Segonda Guèrra Mondiala portèt un còp decisiu a la poissança deis empèris coloniaus e va entraïnar la descolonizacion a partir deis annadas 1950. De mai, lo còst de l'ocupacion dei colonias èra vengut tròp important per lei país europèus que seis economias èran fòrças feblas après lei destruccions deis annadas 1940. Enfin, lei dos poissanças majoras de l'après-guèrra, Estats Units e subretòt URSS, èran opausadas au colonialisme. Ansin, lei dos empèris coloniaus pus poderós, francés e britanic, foguèron rapidament destruchs per de moments d'insurreccion coma durant la Guèrra d'Indochina (1946-1954) o per de politicas d'autonomia que permetèron pauc a pauc ai territòris colonizats de venir independents coma lei dominions britanics. Puei, dins leis annadas 1970 e 1980, lei darrierei colonias importantas, coma aquelei de Portugal, obtenguèron seis independéncias causant la fin deis empèris coloniaus europèus.

Lo neocolonialisme[modificar | modificar la font]

APrès la fin deis empèris coloniaus, lo tèrme neocolonialisme designa lei politicas realizadas per leis ancians país coloniaus per conservar lor influéncia dins sei colonias ancianas. Aquò es generalament caracterizada per una preséncia economica fòrça importanta e, de còps, per la preséncia de basas militaras. Es magerament lo cas de França que tèn tojorn un ròtle major en Africa dempuei un ensems de basas militaras e que foguèt capabla de rebutar unei govèrns africans durant leis annadas 1970 e 1980.

Referéncias[modificar | modificar la font]


Bibliografia[modificar | modificar la font]

  • (fr) Sidi Mohammed Barkat, Le Corps d'exception - Les artifices du pouvoir colonial et la destruction de la vie, Paris, Editions Amsterdam, 2005 (sur l'indigénat et les massacres coloniaux).
  • (fr) Yves Benot, Massacres coloniaux : 1944-1950 : la IVe République et la mise au pas des colonies françaises, La Découverte, 1995.
  • (fr) Carmen Bernand e Serge Gruzinski, Histoire du Nouveau Monde, Fayard, 1991.
  • (fr) Aimé Césaire, Discours sur le colonialisme, 1950.
  • (fr) Félicien Challaye, Souvenirs sur la colonisation, Les nuits rouges (rééd.), 1935.
  • (fr) Marc Ferro, Le Livre noir du colonialisme, Hachette, 2004.
  • (fr) Claude Liauzu (dir.), Colonisation:droit d'inventaire, Armand Colin, 2004.
  • (fr) Claude Liauzu, Violence et colonisation, Syllepse, 2003.
  • (fr) Gilles Manceron, Marianne et les colonies : une introduction à l'histoire coloniale de la France, La Découverte, 2003
  • (fr) Albert Memmi, Portrait du colonisé précédé du portrait du colonisateur, 1957.
  • (fr) Arnaud Raffard de Brienne, La Désinformation autour de la colonisation, Éditions Fol Fer, 2007.
  • (fr) Ruggiero Romano, Les Conquistadores, les mécanismes de la conquête coloniale, Flammarion, 1972.
  • (fr) Pierre Singaravélou, L'École française d'Extrême-Orient ou l'institution des marges. Essai d'histoire sociale et politique de la science coloniale (1898-1956), Paris, L'Harmattan, 1999, 382 paginas.
  • (fr) Olivier Le Cour Grandmaison, Coloniser, exterminer, Fayard, 2005.
  • (fr) Robert Louzon, Cent ans de capitalisme, Algérie 1830-1930 Acratie.