Cuba

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
exemple de tèxte
Devisa nacionala : Patria y libertad
Lenga oficiala castelhan
Capitala
populacion (an)
L'Avana
2 350 000 (2006)
LocationCuba.svg
President Raúl Castro
Superfícia 110 860 km²
Populacion (2005)
Cens (2002)
Densitat
11 382 820
11 177 743
102 ab./km²
Independéncia
- Jorn
(dels Estats Units)
20 de mai, 1902
Moneda Peso cuban
Ora
Ora d'estiu
UTC-5
UTC-4
Imne nacional La Bayamesa
ISO-3166 (Internet) .cu
Còde telefonic +53

Cuba qu'ei un estat situat au còr de las Mar Cariba ; qu'ei constituit de la grana isla de Cuba, de l'Isla de la Joenessa (ancian Isla deus Pins, mei petita e situada au sud de la purmèra) e d'un ensemble de numerosa islas qui las entornejan.

Lo gentilici qu'ei cuban -a.

La Republica de Cuba qu'ei un estat socialista.

Istòria[modificar | modificar la font]

Los temps coloniaus[modificar | modificar la font]

L'isla de Cuba que ho descoberta peu monde europèu lo 27 d'octobre de 1492 a l'escadença deu purmèr viatge de Cristau Colomb qui la batejè Isla Juana en aunor de la hilha deus Reis Catolics d'Espanha. Qu'èra alavetz dejà poblada de Taínos e de Ciboneis, dus pòbles amerindians qui avèvan colonizats l'isla a partir deu continent american.

Enter 1509 e 1511, Sebastián Ocampo que he lo torn de Cuba en bèth provar atau la soa insularitat. En 1510 Diego Velásquez de Cuéllar que prengó en man la conquesta e la colonizacion de Cuba. Lo colons que fondèn Nuestra Señora de la Asunción de Baracoa (uei Baracoa) en 1512, Bayamo en 1513, la Santísima Trinidad (uei Trinidad), Sancti Spiritu, San Critóbal de La Havana (L'Avana) en 1514 e Camagüey en 1515. Chic a chic, la colonizacion, las mauladias importadas deu monde ancian e l'esplecha qu'esterminèn las populacions indigenas qui non suberviscón pas sonque dens lo mestissatge. La disparicion d'aquesta man d'òbra qu'encoratgè hèra lèu los colonizators a importar d'Africa ua man d'òbra esclava.

Dinc a la soa indepència d'Espanha, Cuba que demorè ua colonia d'aquesta nacion a despart d'ua brèva estona, en 1762 e 1763 qui ho envasida peus Anglés (qui prengón L'Avana) e puish tornada a la corona espanhòu. Aqueth periòde coloniau que ho tanben marcat peu monopòli comerciau de la Casa de Contratación de Sevilla (sola autorizada a comerciar dab l'Isla) e peus atacs deus piratas. Aqueths factors que limitèn hèra las possibilitats de desenvolopament per Cuba.

Las guèrras d'independéncia[modificar | modificar la font]

Cuba (amassa dab Puerto Rico e las Filipinas) que ho la darrèra colonia espanhòu d'otra mar a accedir a l'independéncia. Lo procès d'independéncia cuban que comença a la meitat de sègle XIX dab ua operacion mauescaduda digirida despuish lo sud deus Estats Units peu veneçolan Narciso López e que s'acaba en 1898 au mens per çò qui ei de la colonizacion espanhòu [1].

La purmèra fasa de las guèrras d'independéncia que comencè lo 10 d'octobre de 1868 quan Manuel de Céspedes, proprietari d'ua tèrra coneguda com La Demajuaga, be liberè los sons esclaus en los perpausar de har la guèrra au poder coloniau e en començant atau la Guèrra deus Dètz Ans on s'illustrèn dens lo camp cuban noms com los de : Ignacio Agramonte, Antonio Maceo, Máximo Gómez, José Maceo, Vicente García González e Calixto García. En 1878, la guèrra qu'èra indecisa, penibla e costosa peus dus camps qui acordèn lo Pacte deu Zanjón qui permetèva aus insurjats d'abandonar las armas contra ua soma d'argent. Totun, un generau revolucionari, Antonio Maceo, qu'arrefusè aqueth pacte e que'u responó per la Protesta de Baraguá. A maugrat d'aqueth tèxte, Cuba qu'entrè dens ua tempora de patz relativa coneguda com la Tregua Fecunda (la treva feconda).

En 1895 ua navèra guèrra que comencè, aqueth còp gavidada per José Martí. Que s'acabore dab l'intervencion militara deus Estats Units justificada per l'explosion deu lor vaishèths cuirassat Maine dens lo pòrt de L'Avana. En 1898, Espanha que ho des.hèita e que perdó Cuba, Puerto Rico e las Filipinas a l'escadença de la signatura deu Tractat de París.

Cuba que ho sancerament administrada peus Estats Units dinc au 20 de mai de 1902 quan los nòrdamericans be'u autregèn l'independéncia dab la condicion qu'incluessi l'Esmendament Platt dens la soa constitucion impausant atau lo dret peus Estats Units d'intervenir militarament dens los ahars politics de Cuba.

Politica[modificar | modificar la font]

Fidel Castro foguèt lo president de la Republica de Cuba (de 1959 dusca 2008). Dempuèi lo 24 de febrièr de 2008, son fraire Raúl Castro es lo president de la Republica de Cuba.

Geografia[modificar | modificar la font]

Evolucion de la populacion cubana entre 1961 e 2003 (informacions de la FAO de 2005). Populacion en milièrs d'abitants.

Segon lo Burèu Nacional d'Estatisticas de Cuba, en 2002 Cuba aviá una populacion de 11 117 743 abitants,[2] que 5 597 233 n'èran d'òmes e 5 580 510 de femnas. La populacion cubana s'es mantenuda establa al cors del sègle XX; malgrat que l'immigracion contribuiguèt a la siá creissença, a comptar del decènni de 1960, lo nombre d'emigrants a superat lo nombre de nauvenguts[3]. La majoritat dels emigrants se n'es anada als Estats Units, en Canadà, a las Bahamas, Jamaica, Espanha e en Mexic[3].

Principals indicadors demografics (2004)[4]
  • Taus de natalitat: 11 ‰ (per mil abitants)
  • Taus de mortalitat: 7 ‰
  • Taus de mortalitat infantila: 6 ‰[5]
  • Esperança de vida dels òmes: 75 ans
  • Esperança de vida de las femnas: 79 ans
  • Taus d'alfabetizacion dels òmes: 99,7 %[6]
  • Taus d'alfabetizacion de las femnas: 99,7 %[6]
  • Indèx de Desvolopament Uman (2007): 0,838 (51ena posicion mondiala)[5]

Economia[modificar | modificar la font]

De veire: Economia de Cuba

Cultura[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]

Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

  1. L'istoriografia oficiau cubana, d'inspiracion socialista, que considera totun qu'aquesta data be marca pas sonque la fin deu poder espanhòu e que lo colonizacion que ho perseguida peu poder nòrdamerican e que donc, la luta per l'independéncia que's perlonguè dinc a l'arrivada de Fidel Castro au poder. De segur, los detractors a l'ideologia socialista que consideran au contre que Fidel Castro qu'impausè ua mena de dominacion sovietica.
  2. Cuban Census, Government of Cuba, an 2002
  3. 3,0 3,1 Cuba, Encyclopedia Britannica
  4. [http://www.ined.fr/fichier/t_telechargement/3778/t%C3%A9l%C3%A9chargement_fichier_fr_414.pdf Population et sociétés, Bulletin annuel d'information de l'INED, n°414, julhet-agost 2005 (en francés
  5. 5,0 5,1 http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2007-2008
  6. 6,0 6,1 Bertrand Badie, Béatrice Didiot (dir.), L'état du monde 2007, Paris, La Découverte, 2006