Istòria
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
 |
Istòria |
||
L'Istòria es la sciéncia qu'estúdia lo passat de las societats umanas. En general, se considèra que l'Istòria comença amb l'invencion de l'escritura e que los temps que la precedisson constituisson la Preïstòria. Longtemps los istorians s'interessèron sonque a l'istòria politica qu'es lo raconte dels eveniments, dels règnes, de las guèrras, etc... mas dempuèi lo sègle XIX e subretot lo XX recèrcan totes los aspèctes del passat : istòria economica, sociala, culturala, religiosa, de las mentalitats, de la vida correnta... Per istòria (amb minuscula) se designa tanben lo passat de l'òme e mai lo passat en general : l'istòria d'una familha, l'istòria d'un edifici... Lo tèrme d'istòria designa tanben l'informacion cientifica del passat: per exemple, l'Istòria Naturala, o l'Istòria Geologica de la Tèrra. L'Istòria, coma disciplina intellectuala, fa pas partida de las sciéncias exactas senon de las sciéncias socialas e umanas e mai de las sciéncias literàrias. L'istòria se diferéncia de l'Arqueologia per sa referéncia essenciala a l'escritura.
Somari |
[Modificar] Etimologia
Lo tèrme occitan "istòria" ven del latin historia, que significa 'narrativa', 'relat', e aquel del grèc antic ἱστορία 'historía', que significa "un aprendissatge o coneissença pa travèrs l'investigacion, l'istòria, los registres o la narrativa", del vèrb ἱστορεῖν historeîn 'recercar', e aqueste derivat de ἵστωρ hístor 'savi', 'testimòni' o 'jutge'.
[Modificar] Istoriografia
L'Istoriografia, literalament, es l'escritura de l'istòria, e l'istoriograf es aquel qu'escriu l'istòria. Lo nom Istoriografia designava originàriament l'ensems d'òbras istoricas. Fins a la segonda mitat del sègle XX, l'istoriografia preniá un caractèr nacional, pr'amor qu'ofrissiá un punt de vista politic dels eveniments. Per exemple, es possible de citar l'istoriografia bizantina de l'Edat Mejana e l'istoriografia franca, que ofrisson d'informacions desparièras sul problèma de la brega sus las imatges qu'opausèt la Glèisa romana e la Glèisa bizantina pendent l'epòca de Carlesmanh. Per extension, l'istoriografia designa l'istòria de l'escritura de l'istòria. Per sorgir coma especialitat de la disciplina istorica, los istorians fan de trabalhs sus personatges celèbres. La majoritat dels istorians del sègle XX publiquèron almens una òbra de caractèr istoriografic, generalament pendent la fasa finala de lors activitats. L'istoriografia tracta amb los meteis problèmas que la metodologia, mas l'enfocament de las questions es disparièr: se pòt dire esquematicament que la metodologia a coma fin l'estudi dels procediments de trabalh dels istorians, mentre que l'istoriografia s'enfoca dins lo trabalh final dels istorians. Fin finala, las conclusions dels estudis istoriografics son, generalament, l'origina dels cambiaments metodologics.
[Modificar] Classament de l'Istòria
Tèrmes cronològics
- epòca
- millenni
- sègle
- decenni
- annada
[Modificar] Classament per periòde
Encara que l'istòria de la Tèrra comence amb la formacion geologica del glòbe terrèstre e que l'istòria de l'umanitat comence amb l'aparicion del genre homo, l'emplec del mot "Istòria" s'es limitat als periòdes coneguts a travèrs de fònts escrichas. Los periòdes que n'avèm pas de registres escriches, son la Preïstòria e la Protoistòria. Los periòdes de l'istòria son, convencionalament:
- Abans l'Istòria
- Preïstòria: dempuèi l'aparicion de l'òme fins al sorgiment de las primièras civilizacions qu'utilizan l'escritura. Sonque n'avèm de donadas arqueologicas.
- Protoistòria: las civilizacions qu'an pas d'escritura, mas coïncidisson amb d'autras que n'an. Al delà de las donadas arqueologicas avèm de donadas escrichas per d'autres pòbles. Coïncidís cronologicament amb una partida de l'Istòria Antica.
- L'Istòria:
- Edat Antica o Antiquitat: dempuèi las primièras civilizacions fins a la desaparicion de l'Empèri Roman d'Occident, en 476.
- Edat Mejana: tre 476 fins a la descubèrta d'America, en 1492.
- Edat Modèrna: tre 1492 fins a la Revolucion Francesa, en 1789.
- Edat Contemporanèa: tre 1789 fins a avuèi.
