Occitània
Proprietat P107 (tipe principal (GND)) de botar dens WIKIDATA
|
||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Occitània. | |||||||||||||
|
||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||||||||
| Nom | Occitània  |
|||||||||||
| Devisas : Larguesa, Convivéncia, Paratge / Volèm viure al País |
||||||||||||
| Religions principalas | cristianisme (catolicisme, calvinisme), islam, judaïsme | |||||||||||
| Vilas mai grandas | Marselha, Tolosa, Bordèu, Tolon, Niça, Montpelhièr, Limòtges, Nimes, Clarmont, Ais de Provença, Avinhon, Pau, Baiona, Valença, Besièrs, Tarba, Montalban, Montluçon, Agen | |||||||||||
| Gentilici | occitan, occitana | |||||||||||
.svg)
Occitània es lo país del sud-oèst d'Euròpa que correspond al domeni lingüistic contemporanèu de la lenga occitana. Segon d'unes Occitània forma una nacion[1] (e los occitans son un pòble), segon d'autres es solament un espaci lingüistic e cultural.
La mapa d'Occitània se religa dirèctament amb la definicion de la lenga e de la cultura occitanas.
Segond los dialèctes, Occitània se pòt prononciar [utsiˈtanjɔ, utsiˈtanja, uksiˈtanjɔ, usi'tanjɔ, ukʃiˈtanjɔ, uksiˈtanja, owsi'tani].
Somari |
Nom
- Article principal: Nom d'Occitània
Occitània ven del latin medieval Occitania. La primièra part del mot, Occ-, ven de l'occitan òc e de l'expression lenga d'òc, en italian lingua d'oc, un nom que Dante donèt a l'occitan segon lo sieu biais de dire de "òc" (per oposicion a la lenga de si qu'es l'italian e a la lenga d'oïl qu'es lo francés). La terminason -itània es probable una imitacion del vièlh nom [Aqu]itània. La primièra atestacion de l'emplec d’Occitanie (en francés) data de 1644[2][3]. La primièra atestacion de l'emplec d’Occitania (en italian) data de 1658[4].
Geografia
- Article principal : Geografia d'Occitània
Occitània es un espaci situat entre mar Grana (l'ocean Atlantic tanben apelat peugue en gascon) e mar Nòstra (la mar Mediterranèa), dels Aups e del Massís Central als Pirenèus, en Euròpa Occidentala.
Son clima es temperat.
Sa populacion es de 16,3 milions d'abitants :
| Contrada | Populacion | Annada |
|---|---|---|
| Occitània granda (França) | 16 138 410 | 2010 (INSEE) |
| Valadas e la Gàrdia (Itàlia) | 178 386 | Julhet de 2011 (ISTAT) |
| Val d'Aran (Espanha) | 10 192 | 2011 (INE) |
| Mónegue | 35 881 | 2010 (IMSEE) |
| Total | 16 362 869 |
Sa superfícia es d'aproximativament 190 000 o 200 000 km2.
Lo gentilici es occitan -a.
La capitala d'Occitània es pas definida clarament (vejatz Geografia d'Occitània#Capitala).
Lengas
- Articles principals : Lenga occitana, Lengas d'Occitània.
La lenga que definís Occitània es l'occitan, qu'es en situacion minorizada tant en França (la reconeissença de las lengas regionalas dins la Constitucion après la refòrma de 2008 càmbia pas res concrètament), qu'en Itàlia e dins la Val d'Aran, ont a pasmens l'estatut de lenga cooficiala (dempuèi 2006 aquela cooficialitat es valedoira dins tota la Generalitat de Catalonha).
A despart de las lengas dels estats e de las regions (espanhòl e catalan, francés, italian e piemontés), se parla tanben un fum de lengas d'immigracion economica o toristica. Ges d'entre elas a pas cap d'estatut oficial ça que la.
Istòria
- Article principal : Istòria d'Occitània
Occitània, amor de la siá posicion geografica, s'es totjorn trobat a un caireforc estrategic entre tota mena de corrents (essencialament grècs e latins, orientals, nordics e evidentament mediterranèus). Eiretava de la cultura latina e d'una part d'elements cèltas, arribèt a se convertir en un dels centres neuralgics de la cultura romanica a comptar del sègle IX. Foguèt l'occitan una de las lengas mai primairencas a substituir lo latin en fòrça actes, documents, pèças literàrias e òbras scientificas. Aital las primièras gramaticas anterioras a la de Nebrija son occitanas (coma per exemple las Leys d'Amors del sègle XIV).
Los sègles XI, XII e XIII foguèron l'epòca de màger esplendor de la cultura e la politica occitana. Lo modèl d'occitan escrit, mercé a la siá cultura refinada e brilhanta, se situèt coma una sòrta de lenga veïculara en Euròpa tota, culturalament amb los trobadors e tanben politica a travèrs l'elaboracion dels Furs dels territòris aragoneses e navarreses, sens desbrembar evidentament l'influéncia qu'exerciguèt sus l'escrit de las tèrras de lenga catalana fins a Ausiàs March.
Foguèron aqueles sègles l'epòca d'aur de la literatura occitana, amb la naissença de la literatura trobadoresca e la siá estenduda per la màger part de l'Euròpa Occidentala. Politicament per l'independéncia en fach e la prosperitat de fòrça dels territòris occitans (vejatz Comtat de Tolosa, Comtat de Fois, Vescomtat de Carcassona, Ducat d'Aquitània e Comtat de Provença). Ça que la, aquela epòca daurada s'anava interrompre rapidament e doncas l'unitat dels territòris occitans foguèt de fach una unitat culturala e lingüistica mas pas politica.
L'invasion francesa
.png)
Amb la desencusa de lucha contra l'eretgia catara, lo rei de França Felip II, aligat al papa Innocenci III, encetèt la Crosada dels Albigeses, contra los senhors occitans. L'armada francesa, menada per Simon IV de Montfòrt, ataquèt e saquegèt las principalas vilas d'Occitània, en ocupant aital las tèrras del comte de Tolosa Raimon VI de Tolosa. Lo comte recebèt l'ajuda de Pèire II d'Aragon, per lutar contra las tropas francesas. La Batalha de Murèth (13 de setembre de 1213) signifiquèt la fin de l'edat d'aur de la cultura occitana amb la mòrt del rei catalan d'un latz e subretot la desfacha de las tropas occitano-catalano-aragonesas, amb la fin de l'expansion catalana e aragonesa. Lo Lengadòc passava aital a venir una dependéncia de la corona francesa. Entre la mitat del sègle XIII e lo començament del sègle XVII gaireben totes los territòris occitans foguèron incorporats a la corona francesa.
Arts
- Per mai de detalhs, vejatz : Lista de las arts en Occitània.
Personatges occitans
- Per mai de detalhs, vejatz : Lista de personatges occitans.
Economia
Movements politics occitanistas
- Per mai de detalhs, vejatz occitanisme politic.
Vejatz tanben
Ligams intèrnes
- Lenga occitana
- Movement occitanista
- Geografia d'Occitània
- Istòria d'Occitània
- Mèdias en occitan
- Lista de las arts en Occitània
Ligams extèrnes
- Las Paginas Occitanas, l'art del bon trobarAnnuari Internet dels actors de la cultura
- Associacion Occitana de Fotbòl
- IEO LengadòcSeccion Regionala de Lengadòc-Rosselhon de l'Institut d'Estudis Occitans
- Conselh Generau d'Aran
- L'ensenhament de l'occitan e del basc en Aquitània
- Lo Cap'òc : Unitat d'animacion pedagogica en occitan, basada a Pau
- Comitat d'Afrairament Occitano-Catalan
- Sit aranés independent
- (en) (fr) (oc) Danças e músicas tradicionali dau País Niçard e dau Miegjorn
- Grop de fotografia per l'afrairament occitanocatalan
- (ca) La inspiració occitana (Simone Weil, 1942)
Referéncias
- ↑ Per exemple los estatuts de 1911 del Felibritge dison, a l'article 2 : Lou Felibrige es establi pèr garda longo-mai à la nacioun óucitano, sa lengo, sis us, soun gàubi e tout ço que coutituïs soun èime naciounau. Sa dóutrino es caupudo dins lis obro de Frederi Mistral e de si disciple. Citacion sul blòg Prouvencou
- ↑ "Arade, genti-homme de ceste Prouince Occitanie...", in Les récits historiques ou histoires divertissantes, entremeslées de plusieurs agreables rencontres & belles reparties. Par Iean-Pierre Camus, Evesque de Belley. A Paris, chez Gervais Clousier, au Palais, sur les degrez de la Saincte Chapelle. MDCXLIV en linha
- ↑ Jean Pierre Camus, Les récits historiques ou histoires divertissantes entremeslées de plusieurs agréables rencontres & belles réparties, Edicions Talvera, 2010, ISBN 979-1-09-069605-1
- ↑ "Tralascio qui Simone Monfortio, capo della crociata, chi mediante l'autorità del Legato Apostolico, resto vincitore d'Alby in Occitania...", in Bizzarie politiche, over, raccolta, delle piu notabili prattiche di stato, nella chistianita... de Laurens Banck, Giovanni d'Archerio, alla Franechera, 1658 en linha
1.JL.jpg)
