Occitània

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar


Còde QRpedia d'estampar per un accès dirècte a aquèth article
Donadas
d · m
Occitània Ltspkr.png
Bandièra occitana amb l'estela
Bandièra occitana sens l'estela
Nom Occitània Ltspkr.png
Devisas :
Larguesa, Convivéncia, Paratge / Volèm viure al País
Religions principalas cristianisme (catolicisme, calvinisme), islam, judaïsme
Vilas mai grandas Marselha, Tolosa, Bordèu, Tolon, Niça, Montpelhièr, Limòtges, Nimes, Clarmont, Ais de Provença, Avinhon, Pau, Baiona, Valença, Besièrs, Tarba, Montalban, Montluçon, Agen
Gentilici occitan, occitana


Identificants
ULAN


DOI
RKDimages
Rijksmonument
KGS
Historic Places identifier
ID d'artista de MusicBrainz
ID album de MusicBrainz
ID d'òbra de MusicBrainz


Legislator
Identificant BHL
Identificant ITIS
Identificant IUCN
Identificant NCBI
Identificant TPDB
Identificant GBIF
Identificant WoRMS
Numèro EE
Indicatiu
Còde AITA
Còde OACI
Còde mnemonic
Identificant JPL Small-Body Database
Còde de l'observatòri Minor Planet Center
Identificant Structurae
Identificant Emporis
Numèro CAS
numèro EINECS
SMILES
InChI
InChIKey
Còde ATC
Numèro E
Identificant UNII
Numèro RTECS
Identificant ChemSpider
Identificant PubChem (CID)
Numèro ZVG
Identificant ChEBI
Numèro ONU
Còde Kemler
Identificant Drangbank
Mencion de dangièr SGH
Identificant Wine AppDB
Identificant d'un satellit NSSDC
SCN
Commons-logo.svg Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Occitània.

Occitània es lo país del sud-oèst d'Euròpa que correspond al domeni lingüistic contemporanèu de la lenga occitana. Segon d'unes Occitània forma una nacion[1] (e los occitans son un pòble), segon d'autres es solament un espaci lingüistic e cultural.

La mapa d'Occitània se religa dirèctament amb la definicion de la lenga e de la cultura occitanas.

Segond los dialèctes, Occitània se pòt prononciar [utsiˈtanjɔ, utsiˈtanja, uksiˈtanjɔ, usi'tanjɔ, ukʃiˈtanjɔ, uksiˈtanja, owsi'tani].

Nom

Article principal: Nom d'Occitània

Occitània ven del latin medieval Occitania. La primièra part del mot, Occ-, ven de l'occitan òc e de l'expression lenga d'òc, en italian lingua d'oc, un nom que Dante donèt a l'occitan segon lo sieu biais de dire de "òc" (per oposicion a la lenga de si qu'es l'italian e a la lenga d'oïl qu'es lo francés). La terminason -itània es probable una imitacion del vièlh nom [Aqu]itània. La primièra atestacion de l'emplec d’Occitanie (en francés) data de 1644[2][3]. La primièra atestacion de l'emplec d’Occitania (en italian) data de 1658[4].

Geografia

Parçans d'Occitania
Article principal : Geografia d'Occitània

Occitània es un espaci situat entre mar Grana (l'ocean Atlantic tanben apelat peugue en gascon) e mar Nòstra (la mar Mediterranèa), dels Aups e del Massís Central als Pirenèus, en Euròpa Occidentala.

Vilas d'Occitània

Son clima es temperat.

Sa populacion es de 16,3 milions d'abitants :

Contrada Populacion Annada
Occitània granda (França) 16 262 136 2010 (INSEE)
Valadas e la Gàrdia (Itàlia) 176 399 07/2013 (ISTAT)
Val d'Aran (Espanha) 10 090 2013 (INE)
Mónegue 36 950 2013 (IMSEE)
Total 16 485 575

Sa superfícia es d'aproximativament 190 000 o 200 000 km2.

Lo gentilici es occitan -a.

La capitala d'Occitània es pas definida clarament (vejatz Geografia d'Occitània#Capitala).

Lengas

Articles principals : Lenga occitana, Lengas d'Occitània.

La lenga que definís Occitània es l'occitan, qu'es en situacion minorizada tant en França (la reconeissença de las lengas regionalas dins la Constitucion après la refòrma de 2008 càmbia pas res concrètament), qu'en Itàlia e dins la Val d'Aran, ont a pasmens l'estatut de lenga cooficiala (dempuèi 2006 aquela cooficialitat es valedoira dins tota la Generalitat de Catalonha).

A despart de las lengas dels estats e de las regions (espanhòl e catalan, francés, italian e piemontés), se parla tanben un fum de lengas d'immigracion economica o toristica. Ges d'entre elas a pas cap d'estatut oficial ça que la.

Istòria

Article principal : Istòria d'Occitània

Occitània, amor de la siá posicion geografica, s'es totjorn trobat a un caireforc estrategic entre tota mena de corrents (essencialament grècs e latins, orientals, nordics e evidentament mediterranèus). Eiretava de la cultura latina e d'una part d'elements cèltas, arribèt a se convertir en un dels centres neuralgics de la cultura romanica a comptar del sègle IX. Foguèt l'occitan una de las lengas mai primairencas a substituir lo latin en fòrça actes, documents, pèças literàrias e òbras scientificas. Aital las primièras gramaticas anterioras a la de Nebrija son occitanas (coma per exemple las Leys d'Amors del sègle XIV).

Los sègles XI, XII e XIII foguèron l'epòca de màger esplendor de la cultura e la politica occitana. Lo modèl d'occitan escrit, mercé a la siá cultura refinada e brilhanta, se situèt coma una sòrta de lenga veïculara en Euròpa tota, culturalament amb los trobadors e tanben politica a travèrs l'elaboracion dels Furs dels territòris aragoneses e navarreses, sens desbrembar evidentament l'influéncia qu'exerciguèt sus l'escrit de las tèrras de lenga catalana fins a Ausiàs March.

Foguèron aqueles sègles l'epòca d'aur de la literatura occitana, amb la naissença de la literatura trobadoresca e la siá estenduda per la màger part de l'Euròpa Occidentala. Politicament per l'independéncia en fach e la prosperitat de fòrça dels territòris occitans (vejatz Comtat de Tolosa, Comtat de Fois, Vescomtat de Carcassona, Ducat d'Aquitània e Comtat de Provença). Ça que la, aquela epòca daurada s'anava interrompre rapidament e doncas l'unitat dels territòris occitans foguèt de fach una unitat culturala e lingüistica mas pas politica.

L'invasion francesa

Testament de Lancelot d'Orgemont, 1286. Primièr president del Parlament de Langue de Oc, fa son testament segon la costuma d'Occitània, mores patriae occitanae.

Amb la desencusa de lucha contra l'eretgia catara, lo rei de França Felip II, aligat al papa Innocenci III, encetèt la Crosada dels Albigeses, contra los senhors occitans. L'armada francesa, menada per Simon IV de Montfòrt, ataquèt e saquegèt las principalas vilas d'Occitània, en ocupant aital las tèrras del comte de Tolosa Raimon VI de Tolosa. Lo comte recebèt l'ajuda de Pèire II d'Aragon, per lutar contra las tropas francesas. La Batalha de Murèth (13 de setembre de 1213) signifiquèt la fin de l'edat d'aur de la cultura occitana amb la mòrt del rei catalan d'un latz e subretot la desfacha de las tropas occitano-catalano-aragonesas, amb la fin de l'expansion catalana e aragonesa. Lo Lengadòc passava aital a venir una dependéncia de la corona francesa. Entre la mitat del sègle XIII e lo començament del sègle XVII gaireben totes los territòris occitans foguèron incorporats a la corona francesa.

Arts

Per mai de detalhs, vejatz : Lista de las arts en Occitània.

Personatges occitans

Per mai de detalhs, vejatz : Lista de personatges occitans.

Economia

Movements politics occitanistas

Per mai de detalhs, vejatz occitanisme politic.

Vejatz tanben

Ligams intèrnes

Ligams extèrnes

Referéncias

  1. Per exemple los estatuts de 1911 del Felibritge dison, a l'article 2 : Lou Felibrige es establi pèr garda longo-mai à la nacioun óucitano, sa lengo, sis us, soun gàubi e tout ço que coutituïs soun èime naciounau. Sa dóutrino es caupudo dins lis obro de Frederi Mistral e de si disciple. Citacion sul blòg Prouvencou
  2. "Arade, genti-homme de ceste Prouince Occitanie...", in Les récits historiques ou histoires divertissantes, entremeslées de plusieurs agreables rencontres & belles reparties. Par Iean-Pierre Camus, Evesque de Belley. A Paris, chez Gervais Clousier, au Palais, sur les degrez de la Saincte Chapelle. MDCXLIV en linha
  3. Jean Pierre Camus, Les récits historiques ou histoires divertissantes entremeslées de plusieurs agréables rencontres & belles réparties, Edicions Talvera, 2010, ISBN 979-1-09-069605-1
  4. "Tralascio qui Simone Monfortio, capo della crociata, chi mediante l'autorità del Legato Apostolico, restò vincitore d'Alby in Occitania...", in Bizzarie politiche. Over, raccolta, delle più notabili prattiche di Stato, nella Christianità. de Laurens Banck, Giovanni d'Archerio, alla Franechera, 1658 en linha
Occitània : ua vath deths Pirenèus, en Gasconha (Bigòrra)
Occitània : Montpelhièr, en Lengadòc
Occitània : Tula, en Lemosin
Occitània : Caors, en Guiana (Carcin) e lo sieu pont medieval
Occitània : Lo Puèi de Velai
Occitània : olivas au mercat de Tolon, en Provença
Occitània : Sarlat, en Guiana (Peiregòrd), de nuèch, dins la vila medievala
Occitània : champ de lavanda dins la region de Diá, en Daufinat
Occitània : Vichèi, en Borbonés, es celèbre per sas tèrmas, aicí lo Palais de las Fonts