França
|
|||
| Devisa nacionala : Liberté, Égalité, Fraternité | |||
| Lenga oficiala | francés | ||
| Capitala | París | ||
 |
|||
| President | Nicolas Sarkozy | ||
| Primièr ministre | François Fillon | ||
| Superfícia | 674 843 km2 | ||
| Populacion | 64 667 000 (2010[1]) | ||
| Moneda | èuro | ||
| Zòna orària | UTC + 1 | ||
| Imne nacional | La Marselhesa | ||
| Còde de país ISO-3166 | FR | ||
| Domeni d'Internet | .fr | ||
| Còde telefonic | 33 | ||
França 
(en francés France [fʀɑ̃s]) es un país de l'Euròpa Occidentala. Forma un estat ont lo pòble francés e la lenga francesa an una posicion preeminenta.
La sua capitala qu'es París.
Lo gentilici es francés, -esa.
Somari |
[modificar] Natura de l'estat francés
La constitucion actuala de França data de 1958 e establís la Vena Republica. Es lo regim d'una republica que fonciona amb un mescladís entre lo tipe parlamentari e lo tipe presidencial. Lo Parlament es bicameral (Assemblada Nacionala e Senat). L'organizacion territoriala es fòrça centralizada a l'entorn de la capitala París, malgrat d'assages timids de "descentralizacion". L'estat francés foguèt un reialme de sa fondacion en 843 (Tractat de Verdun) fins a la Revolucion Francesa començada en 1789, qu'establiguèt lo regim de la republica en 1792. Fòrça cambiaments de regims se produguèron al sègle XIX, entre 1799 e 1870 (empèri, reialme, republica), abans lo veritable estabilizacion del regim republican en 1875.
L'estat francés s'es bastit a l'entorn d'un domeni reial inicialament centrat sus l'Illa de França, que sa capitala istorica e culturala es uèi París. Es membre del Conselh d'Euròpa, un dels païses fondadors de l'Union Europèa, de la zona èuro et de l'espaci Schengen. Es tanben un dels cinc membres permanents del Conselh de Seguretat de las Nacions Unidas e fa part de l'Union Latina, de l'OCDE, de la Francofonia e del G8.
França se pensa d'èsser, demest los estats europèus, un dels pus ancianament constituits, mas i a d'estats pus ancians que França, coma Anglatèrra (nuclèu del Reialme Unit) o Danemarc e d'estats almens tant ancians coma Alemanha.
Las valors que l'estat francés revendica son la democracia e los Dreches Umans. Mas certans sectors, tant interiors coma exteriors, critican aquela ideologia francesa oficiala perque met pas totjorn en acòrdi sos principis revendicats amb sos actes reals, especialament tocant lo drech de las minoritats etnicas e lingüisticas, que son pas reconegudas en França, contrariament a çò que se passa dins la màger part dels autres estats europèus. Aital lo francés es la sola lenga oficiala dins l'estat e aquela situacion s'es refortida amb un emendament a la constitucion en 1992, qu'estipula que "lo francés es la lenga de la Republica", çò que s'interprèta dins lo sens d'un refús de reconeissença de las autras lengas del territòri estatal (occitan, catalan, basco, còrs, breton, francoprovençal, alemand, neerlandés e lengas d'otramar nombrosas...).
Culturalament, França se presenta coma lo país del cartesianisme e lo brèç del Sègle de las Luses que catalisèt las revolucions francesas e americanas. Son art de viure es legendari e sa gastronomia es de reputacion mondiala. Aquí encara, cal precisar pasmens que las Luses son pas un monopòli francés e que de constitucions democraticas modèrnas apareguèron precoçament al sègle XVIII en Corsega e als Estats Units, netament abans la Revolucion Francesa de 1789.
França es un membre de l'OTAN (se retirèt en 1966 de l'organizacion militara integrada per i tornar parcialament en 2002) e dispausa de la dissuasion nucleara.
Son economia es de tipe capitalista amb una intervencion estatala qu'es pas negligibla dempuèi la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, çò que li a permés de constituir una ret d'entrepresas industrialas de nivèl internacional. Pasmens las reformas successivas an resultat en un desengatjament progressiu de l'Estat aquestas trenta darrièras annadas.
[modificar] Istòria
[modificar] Politica
La Constitucion francesa actuala (aquela de la 5ena republica) foguèt aprovada lo 28 de setembre de 1958.
Vejatz tanben: lista dels presidents de França.
[modificar] Geografia
De veire:
[modificar] Demografia
França compta 64 milions d'abitants en 2010. Un recensament nacional general èra organizat a intervals regulars dempuèi 1801; en 2004 lo recensament venguèt permanent.
La creissença demografica francesa es una de las mai dinamicas d'Euròpa, amb un taus de natalitat superior a la mejana europèa e un saldo migratòri positiu.
La piramida de las edats evoluciona dempuèi lo començament del sègle XXI dins son estructura amb una aumentacion progressiva de la populacion mai vièlha, en rason a l'encòp de la progression de l'esperança de vida e de la generacion del baby boom qu'arriba al tresen atge (aquel fenomèn se ditz de còps lo papy boom).
Vaicí la tiera de las dètz pus grandas unitats urbanas de France dins la nòva delimitacion de 2010, a partir de la basi de donada publicada per l'Insee lo 10 de mai 2011[2].
| N° | Nom en occitan | Region | Populacion | intra-muros |
|---|---|---|---|---|
| 1 | París | Illa de França | 10 413 386 | 2 234 105 |
| 2 | Marselha-Ais | Provença-Aups-Còsta d'Azur | 1 557 950 | 850 602 (Marselha), 142 743 (Ais) |
| 3 | Lion | Ròse-Aups | 1 536 974 | 479 803 |
| 4 | Lilla | Nòrd-Pas de Calais | 1 015 744 | 226 827 |
| 5 | Niça | Provença-Aups-Còsta d'Azur | 941 940 | 340 735 |
| 6 | Tolosa | Miègjorn-Pirenèus | 871 961 | 440 204 |
| 7 | Bordèu | Aquitània | 836 162 | 236 725 |
| 8 | Nantas | Païses de Léger | 586 078 | 282 047 |
| 9 | Tolon | Provença-Aups-Còsta d'Azur | 559 246 | 165 514 |
| 10 | Douai-Lens | Nòrd-Pas de Calais | 509 093 | 42 461 (Douai), 35 830 (Lens) |
[modificar] Economia
De veire: Economia de França.
[modificar] Defensa
Lei fòrças armadas francesas son, ambé lei fòrças britanicas, lei pus importantas e pus modèrnas d'Euròpa Occidentala. Son devesidas en fòrças terrèstras, aerianas, navalas e una fòrça de polícia dicha Gendarmerie. En 2009, an 313 400 òmes, que 242 000 militars, e un buget egau a 64,74 miliards de dolars. Aqueu budget es lo tresen mondiau après Estats Units e Russia. Sei equipaments son :
- per lei fòrças terrèstras : mai de 7 000 veïculs blindats, que 406 carris de combat AMX-56 Leclerc, mai de 700 pèças d'artilharia e aperaquí 660 elicoptèrs, que 80 elicoptèrs d'ataca Tigre.
- per lei fòrças aerianas : 874 avions, que 306 de combat e 64 d'atacas nuclearas.
- per lei fòrças navalas : 115 naviris de superficia, qu'un portavion nuclears, 10 sota-marins nuclears e 147 avions.
D'autra part, França tèn l'arma nucleara dempuei 1960.
[modificar] Cultura
Totas las culturas regionalas de França son en dangièr, que la politica oficiala es contra la reconeissença d'autras culturas e lengas que la francesa. Aquela politica es un pauc diferenta en Corsega e dins los DROMs.
[modificar] Bibliografia
- (fr) André Alba, L'âge classique, 1492-1789, Hachette, 1959.
- (fr) Alain Decaux raconte l'Histoire de France aux enfants, Perrin, 1995.
- (fr) Georges Duby, Histoire de la France des origines à nos jours, Larousse, 2007.
- (fr) Pierre Gros, La France gallo-romaine, Nathan, 1991.
- (fr) Pierre Goubert e Daniel Roche, Les Français et l'Ancien Régime, Armand Colin, 1984.
- (fr) Marcel Marion, Dictionnaire des institutions de France XVIIe ‑ XVIIIe siècle, Picard, 1923.
- (fr) Hubert Méthivier, Le Siècle de Louis XIV, PUF, 1988.
- (fr) Jean-Luc Parodi (dir), Institutions et vie politique, la documentation française, 2003.
- (fr) Albert Soboul, Histoire de la Révolution française, idées/Gallimard, 1962.
