Bordèu

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar


Còde QRpedia d'estampar per un accès dirècte a aquèth article
Flag of Occitania.png Vila d'Occitània Blason Languedoc.svg
Donadas
d · m
Bordèu
Bordeaux
comuna francesa
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coat of Arms of Bordeaux (Chief of France Moderne).svg
Bordeaux quais 04.jpg
Cais de Bordèu - la Garona e la plaça de la Borsa
Geografia fisica
Occitania map.png
geolocalizacion
Coordenadas 44° 50′ 16″ N 0° 34′ 46″ O / 44.837912, -0.579541 / 44.837912; -0.579541


Superfícia | 49,36 km²
Altituds
 · Maximala
 · Mejana
 · Minimala |
 
42 m
16 m
1 m
Geografia politica


Region istorica Gasconha Armas de Gasconha
Parçan La grava (Guiana Armas de Guiana (Caplòc)
Estat Flag of France.svg França
Region
72
Aquitània Escut d'Aquitània
Departament
33
Gironda Escut de la Gironda
Arrondiment
Bordèu
Canton
Bordèu-1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 e 8
Intercom
243300316
Comunautat Urbana de Bordèu (CUB)
Cònsol

(2014-2020)

Geografia umana
Populacion
Populacion totala
(2010)
239 157 ab.
Evolucion de la populacion

242 945 ab.
Densitat 4 845,16 ab./km²
Autras informacions
Gentilici bordalés, bordalesas
Bordelais en francés
Còde INSEE 33063
Sit web http://www.bordeaux.fr


Identificants
GND 4088072-2
VIAF 141427398
ULAN


DOI
RKDimages
Rijksmonument
KGS
Historic Places identifier
ID d'artista de MusicBrainz
ID album de MusicBrainz
ID d'òbra de MusicBrainz


Legislator
Identificant BHL
Identificant ITIS
Identificant IUCN
Identificant NCBI
Identificant TPDB
Identificant GBIF
Identificant WoRMS
Numèro EE
Indicatiu
Còde AITA
Còde OACI
Còde mnemonic
Identificant JPL Small-Body Database
Còde de l'observatòri Minor Planet Center
Identificant Structurae
Identificant Emporis
Numèro CAS
numèro EINECS
SMILES
InChI
InChIKey
Còde ATC
Numèro E
Identificant UNII
Numèro RTECS
Identificant ChemSpider
Identificant PubChem (CID)
Numèro ZVG
Identificant ChEBI
Numèro ONU
Còde Kemler
Identificant Drangbank
Mencion de dangièr SGH
Identificant Wine AppDB
Identificant d'un satellit NSSDC
SCN
Commons-logo.svg Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Bordèu.


Bordèu (Bordeaux en francés) es una de las vilas principaus de Gasconha, Occitània. Administrativament aperten al departament francés de Gironda e a la region d'Aquitània. A 236 725 estatjants. La devisa de la comuna es Lilia sola regunt lunam, undas, castra, leonem. La vila es coneishuda dens lo monde tot entà son vinhau, sustot dumpuei lo sègle XVIII, que fut per era un vertadèir atge d'aur. Capitau de l'anciana Guiana (lo nòrd d'Aquitània actuau), Bordèu hèi partida de Gasconha e es situat au ras de las Lanas de Gasconha.

Geografia[modificar | modificar la font]

Bordèu es situada a l'oèst d'Occitània e es adaigada per Garona. I a 236 725 abitants dens la ciutat de Bordèu, e mèi de 809 562 dens l'aglomeracion.

Demografia[modificar | modificar la font]

Populacion de Bordèu de 1350 à 2007
1350 1375 1420 1660 1750 1790 1801 1936 1946
30 000 10 000 20 000 40 000 60 000 111 000 91 000 258 000 280 000
1954 1962 1968 1975 1982 1990 1999 2005 2007
284 494 278 000 266 000 223 000 208 159 210 336 215 363 230 600 235178

 Donadas
d · m
 
Evolucion demografica
Populacion comunala actuala (2010): 239157, totala: 242945
Picto infobox character.png
1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851
104 676 91 652 92 219 89 202 99 062 98 705 104 686 125 520 130 927
1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896
149 928 162 750 194 241 194 055 215 140 221 305 240 582 252 415 256 906
1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954
256 638 251 947 261 678 267 409 256 026 262 990 258 348 253 751 257 946
1962 1968 1975 1982 1990 1999 2006 2007 2008
249 688
266 662
223 131
208 159
210 336
215 374
232 260
235 178
235 891
239 642
2009 2010
236 725
240 522
239 157
242 945

Fonts
Picto infobox character.png
Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE
Evolucion de la populacion 1962-2008

d'aiga e 150 jorns plojós per annada.

Urbanisme[modificar | modificar la font]

Bordèu es una vila espandida, bassa e clara. Es caracterizada per las faciadas classicas de sos cais e per sas botigas que son ostalòts de pèira de un o dus nivèus comportant un casau.

Plan Bx urb.jpg

Sus lo plan, pòden véser encara la ciutat romana. Los ostaus esturen remplaçats per bastiments mèi nèus. Es un rectangle orientat nòrd-sud que l'ais màger, l'antic cardo, es l'actuau carrièra Santa Catarina dinc au cors Victor Hugo. Dens lo sens èst-oèst, los decumani son istoriats per las carrièras daus Tres Conilhs, Porta Dijeus e lo Cors de l'Intendéncia. Aquela vila s'estamplèva, abans la bastison dau premèirs barris, dinc au mons Judaïc. Devath lo grand teatre son las roinas daus Pilars de Tutela, un edifici ubèrt compausat d'una auta colomnada que n'era vesedoira dempuei la ribèira e dont la foncion es desconeishuda. Lo darrèir vestigi d'aquera epòca es lo Palais Galian, qu'es çò que demòra d'un anfiteatre de 15 000 espectators. representats A l'edat Mejana, tres edificis religiós son bastits a l'entorn de la vila : un site paleocrestian a l'oèst, on es adara la basilica de Sent Saurin, una glèisa au sud, probèt de la futura catedrala de Sent Andriu, lo tresau qu'es una comunautat benedictina au sud-èst, site de l'abadiala de Senta Crotz.

Au sègle XIII la vila s'esten a l'entorn dau pòrt antic e entre los actuaus cors Victor Hugo e Alsace Lorraine. Una novèra murralha es bastida, qu'ensarra una trama urbana densa e tòrta. Au sègle XIV, una segonda cintura de barris tempta d'enserrar los bastiments qu'an desbordat dinc a l'actuau plaça de la Victòria e a l'abadiá benedictina de Senta Crotz. Los cors Pasteur e de la Marne soslinhan aquera avançada.

Au sègle XV, Carles VII de França ensarra la vila entre duas fortaressas, lo Fòrt dau Har e lo Castèth Tropeita. Aquel serà destruisut per venir la Plaça de las Quinconças.

Au sègle XVI, cap au nòrd, un quartèir de vinatariás es bastit per de negociants sus d'ancians terrenhs monastics : los Chartrons.

Aus sègles XVII e XVIII, se bastit la vila de faciadas classicas que vesem encara auèi. Las faciadas daus cais bastidas suus ancians barris, Gran Teâtre, Andanas de Tourny, Jardin Public.

Lo sègle XIX vei l'arribada dau tren, lo desvolopament dau quartèir de La Bastida sus la riba dreita, lo passatge de Garona per dus ponts, e l'espandida de la vila a l'oèst cap aus baloards.

Au sègle XX, lo lac es cavat au nòrd on es bastida la fèira internacionau. Au sud, son dus ponts de mei que travèrsan la ribèira. Quartèirs nèus sortissen de tèrra : lo Gran Parc, Meriadeck au centre, las facultats dèishan la vila per lo domeni universitari de Talença, e la populacion aumenta dens las comunas a l'entorn.

Au sègle XXI, la comuna a profitat dau tram per unificar la vila, favorizar la circulacion. Los batèus aniràn pas mei per los cais, aqueths son tornats aus peishonèirs. L'arribada dau TGV estut l'ocasion de reviscolar lo quartèir au sud de la gara Sent Jan, barrejant burèus e abitacions.

Transpòrts[modificar | modificar la font]

Estradas[modificar | modificar la font]

La vila es desservida per las autorotas :

Aquelas autorotas son ligadas a la rocada A630, que contorna Bordèu, aquò pòt explicar qu'aquera es sovent encombrada.

Vias ferradas[modificar | modificar la font]

Las grandas linhas de camin de fèrre arriban a l'estacion de Sent Joan. La ligason de TGV permetrà de religar París en 2 h a la fin de 2016. Nantas es a 4 h de tren, Tolosa e Pau a 2 h 10, Biarritz a 2 h. La ret de TER liga las vilas de la region.

Franquiments de Garona[modificar | modificar la font]

Ponts rotèrs[modificar | modificar la font]

Ponts ferroviaris[modificar | modificar la font]

  • Palanca Sent-Joan
  • Pont ferroviari de Bordèu

Ligasons aerianas[modificar | modificar la font]

L'aeropòrt internacional de Bordèu Merinhac acuèlha lo trafec de passatgièrs e de merças.

Tram e bus[modificar | modificar la font]

Tram de Bordèu

La ret TBC (Tram e Bus de la Commmunautat) es compausat de :

  • 3 linhas de tram (A, B e C)
  • 65 linhas de bus.

Aquel ret percanta las 27 comunas de la CUB de 5H a 1H del matin.

Bicicleta[modificar | modificar la font]

Un sistèma de bicicletas en liure-servici, lo VCUB, es embiaissat? sus lo conjunt de la CUB.

Istòria[modificar | modificar la font]

Sus la riba esquèrra de Garona, a 100 km de la boca dau flume, una terrassa de grava de la plana lanesa susplomba los palús e davala sus la boca d'un riu, la Devesa.

Lo site es lo crosament de duas vias comerciaus fluviau e terrèstre.

Daus permèirs estatjants n'avem pas gardat nada traça.

Una aglomeracion existís au mens dempui lo sègle V abC en riba de Devesa. L'arribada daus Bituriges Vivisques, una tribú cèlta, sembla mei tardiva, au sègle III abC, senon passat la conquista romana, au sègle I abC.

Apuei Burdigala estut envasida per mantun pòples (vandals, visigòts, francs e normands).

A l'Edat Mejana (sègle XII) Bordèu tornèt trobar son esplendor, Alienòr d'Aquitània esposèt Enric II Plantagenèst que n'èra pas encara, lavetz, rei d'Anglatèrra, mès solament comte d'Anjau e dau Maine, çò que fèi que Bordèu n'estut pas jamèi anglesa. La ciutat vengut una partida dau maine daus Plantagenèst. Pendent aquesta tempsada, la lenga d'òc estut totjamèi practicada a Bordèu, on damorèt la lenga oficiau. A la Guèrra de Cent Ans, Bordèu estut de fòrça restacada a França e vengut francesa. Los reis de França remplacèren l'occitan prau francés, dau mens oficiaument.

Lengas[modificar | modificar la font]

Article principal : Bordalés (parlar).

Bordèu es una vila on se rencontran lo parlar gascon de las lanas damb lo parlar lengadocian de Guiana. A l'entrada dau sègle XIX, lo gascon dominava dens la lenga dau pòple.

Administracion[modificar | modificar la font]

Cantons[modificar | modificar la font]

En 1965, la comuna de Cauderan foguèt restacada a Bordèu, que n'es ara lo 8en canton.

Bordèu es devesida en 8 cantons[1] :

  • Lo 1er canton (Bordèu maritime) compta 28 678 estatjants.
  • Lo 2nd canton (Grand Parc - Paul Doumer) compta 26 543 estatjants.
  • Lo 3en canton (Centre) compta 35 491 estatjants.
  • Lo 4en canton (Victor Hugo - Sent Augustin) compta 34 371 estatjants.
  • Lo 5en canton (Sent Miquèu - Nansouty - Sent Genés) compta 28 770 estatjants.
  • Lo 6en canton (Bordèu Sud) compta 29 838 estatjants.
  • Lo 7en canton (la Bastida) compta 14 636 estatjants.
  • Lo 8en canton (Cauderan ) compta 40 594 estatjants.

Per un total de 238 921 estatjants en 2007 segon l'INSEE.

Lista deus cònsols[modificar | modificar la font]

Ensenhament superior e recèrca[modificar | modificar la font]

Bordèu es lo sèti de l'academia de Bordèu que compren cinc departaments.

Bordèu es la 6a vila universitària francesa après París, Lion, Tolosa, Lilla e Marselha[2]. La vila aculhís 77 216 estudiants dens sas universitats e grandas escòlas. La màger part daus ensenhaments se fan sus lo domeni universitari de Pessac Talença Gradinhan, lo màger campus d'Euròpa, levat los estudis medicaus a costat dau CHU, las sciéncias de l'òmi plaça de la Victòria e los estudis de gestion.

A Bordèu i a quate universitats dins quate domenis de competéncias :

  • l'Universitat de Bordèu I : sciéncias e tecnologias.
  • l'Universitat de Bordèu II : medecina, sciéncias de l'òmi, espòrt e enologiá.
  • l'Universitat de Bordèu III : sciéncias umanas, letras en lengas.
  • l'Universitat de Bordèu IV : dreit, sciéncias politicas, sciéncias economicas, sciéncias socialas, sciéncias de gestion e management.

I a tanben d'establiments publics d'ensenhament superior :

Economia[modificar | modificar la font]

L'economia màger de Bordèu es la viticultura, Bordèu es la capitala dau vin emb d'una chifra d'afar de 14,5 miliards d'èuros. L'industria emplega 28 000 personas a Bordèu, que 16 000 trabalhan dens lo sector de la fusta e dau papèir.

Lo caumatge a Bordèu es de 8,8 %.


Cultura[modificar | modificar la font]

Patrimòni Mondial de l'UNESCO

Lo Pòrt de la Luna que fèi partida de la lista del Patrimòni Mondial de l'umanitat.

Teatre[modificar | modificar la font]

Las salas[modificar | modificar la font]

  • Opéra National de Bordeaux, Grand-Théâtre -> Tram A/Grand Théâtre.
  • Théâtre Trianon, 6 carrièra Franklin
  • Théâtre Femina, 10 carrièra de Grassi
  • Comédie Gallien, 20 carrièra Rolland
  • Théâtre national de Bordeaux en Aquitaine (TNBA), 3 plaça Pierre Renaudel -> Tram C/Sainte Croix.
  • Café Théâtre des Beaux Arts, 2 carrièra Beaux Arts
  • Théâtre Onyx, 13 carrièra Fernand Philippart -> Tram C/Place de la Bourse.
  • Théâtre des Salinières, 4 carrièra Buhan -> Tram B/Place du Palais.
  • Enchântier Théâtre, 37 carrièra de la Fusteria (Fusterie) -> Tram C/Saint Michel.
  • Glob théâtre,
  • La Lucarne, 49 carrièra Carpentèira (Carpenteyre) -> Tram C/Saint Michel.
  • Théâtre du Pont Tournant
  • Espace Médoquine

Monuments e luòcs toristics[modificar | modificar la font]

Bastiments e luòcs publics remarcables[modificar | modificar la font]

  • Plaça de la Borsa
  • Plaça de las Quinconças
  • Colona daus Girondins
  • Grand Teatre
  • Palais Rohan
  • Plaça de la Victòria (ancianament d'Aquitània)
  • Pòrta Calhau
  • Tor Sent Ilègi (Grosse Cloche)
  • Pòrtas Dijaus, de la Moneda, d'Aquitània
  • Gara Sent Joan
  • Alèias de Tourny
  • Anciana gara d'Orleans
  • Bassins a flòt
  • Anciana basa sos-marina
  • Jardin public
  • Parc bordalés

Bastiments religiós[modificar | modificar la font]

  • Catedrala Sent Andriu
  • Tor Pèir Berland
  • Basilica Sent Miquèu (e la Flècha)
  • Basilica Sent Saurin
  • Abaciala Senta Crotz
  • Glèisa Nòsta Dama : edifici barròc
  • Glèisa Senta Eulalia[3]
  • Glèisa Sent Brunò
  • Glèisa Sent Pèir
  • Glèisa Sent Pau-Sent Francés Xavièr (Dominicans)
  • Glèisa Sent Loís
  • Capèra de la Magdalena (cors Pasteur)
  • Glèisa Senta Maria de la Bastida
  • Glèisa Nòsta Dama dau Cipressat
  • Glèisa Sent Marçau
  • Glèisa Sent Nicolàs
  • Glèisa Sent Amand de Cauderan
  • Glèisa dau Còr Sacrat
  • Ancianas glèisas Sent Remèdi e Sent Progèit
  • Granda Sinagòga de Bordèu

Musèus[modificar | modificar la font]

  • Musèu d'Aquitània (Musée d'Aquitaine)
  • Musèu de las Bèras Arts (Musée des Beaux Arts)
  • Musèu d'Art Contemporan (Musée d'Art Contemporain)
  • Musèu d'Art Decoratiu (Musée d'Art Décoratif)
  • Musèu de las Doanas (Musée des Douanes)
  • Musèu Goupil
  • Centre Jean Moulin
  • Cap Sciences

Espòrt[modificar | modificar la font]

Còlas de nivèl nacional[modificar | modificar la font]


Personas celèbras ligadas a Bordèu[modificar | modificar la font]

Personas celèbras nascudas a Bordèu[modificar | modificar la font]

Personas celèbras ligadas a Bordèu[modificar | modificar la font]

Embessonatges[modificar | modificar la font]



Referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Site Internet Mairie de Bordeaux, « Cantons et bureaux de vote de Bordeaux ». Consultat lo 17 janvier 2011
  2. Document-pdf.svg [pdf] Atlas 2007-2008 de l'enseignement supérieur en France
  3. I tròban una placa damb inscripcions en gascon medievau.