Montpelhièr

Pels articles omonims, vejatz Montpelhièr (omonimia).

Vila d'Occitània

Montpelhièr Montpellier
Geografia fisica
Coordenadas	43° 36′ 43″ N 3° 52′ 38″ E
Superfícia	56,88 km²
Altituds  · Maximala  · Mejana  · Minimala	m 35 m m
Geografia politica
Region istorica	Lengadòc
Parçan	Montpelhierenc
Estat	França
Region 91	Lengadòc-Rosselhon
Departament 34	Erau (prefectura)
Arrondiment	Arrondiment de Montpelhièr (capluòc)
Canton	Montpelhièr (Capluòc)
Intercom 243400017	Comunautat d'aglomeracion de Montpelhièr Aglomeracion
Cònsol	Hélène Mandroux (2008-2014)
Geografia umana
Populacion Populacion totala (2010)	257 351 ab. 260 572 ab.
Densitat	4 524,45 ab./km²
Autras informacions
Escais	Lo Clapàs
Gentilici	monpelhierenc -a escais: los clapassièrs
Còde INSEE	34172
VIAF	[1]
GND	[2]
ISNI	[3]
LCCN	[4]
ULAN
BNF	[5]
SUDOC	[6]
CALIS
CiNii
NDL
ISO standard
	Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Montpelhièr.

Montpelhièr [mumpeˈʎɛ] (Montpellier en francés) es una comuna lengadociana Lengadòc capluòc del Montpelhierenc situada dins lo departament Erau e la region Lengadòc-Rosselhon, en Occitània. Es la capitala del departament d'Erau e a l'encòp de la region de Lengadòc-Rosselhon.

Lo gentilici es montpelhierenc, -a.

L'escais de Montpelhièr es Lo Clapàs. L'escais de sos abitants es los clapassièrs. Foguèt la capitala de la Senhoriá de Montpelhièr que fasiá partida de la Corona d'Aragon.

Geografia

Messatge de benvenguda en italian e occitan.

La vila es situada a 10 km de la mar Mediterranèa al sud e a 75 km del Mont Augal al nòrd, a 54 km de Nimes, 168 km de Marselha a l'èst, 248 km de Tolosa a l'oèst, e 347 km de Barcelona al sud-oèst. Localament, la vila es confrontada per dos rius : Les a l'èst, e la Mauçon a l'oèst. Son païsatge es mercat pel Puòg de Sant Lop, situat a 25 km al nòrd de la vila e visible de la passejada del Peiron e de la terrassa del teit del Corum.

Istòria

Per mai de detalhs, vejatz : Senhoriá de Montpelhièr.

Montpelhièr es una de las escassas ciutats de la part occitana de l'estat francés qu'aja pas una origina romana. Pendent la nauta Edat Mejana, la ciutat episcopala vesina de Magalona èra la localitat principala de la zòna, mas las atacas dels piratas favoriguèt probablament una installacion de la populacion mai a l'interior. La ciutat foguèt fondada al sègle VIII (a partir d'una proprietat agricòla nomenada monspeslelarius, citada dins un tèxt de l'annada 985), mas foguèt pas abans lo sègle X qu'aqueriguèt una cèrta importància coma centre comercial al poder dels comtes de Tolosa). Foguèt un temps territòri de la Corona d'Aragon gràcia al maridatge de Pèire II d'Aragon amb Maria de Montpelhièr en 1204. Foguèt la vila ont nasquèt Jacme I d'Aragon, lo futur rei d'Aragon e comte catalan, qu'eiretèt la ciutat de sa maire, Maria de Montpelhièr, e la daissèt a sa mòrt a son filh, Jacme II de Malhòrca. En 1349, Jacme III de Malhòrca vendèt la senhoriá de Montpelhièr al rei de França Felip lo Bèl per percebre de fons dins sa lucha contra Pèire IV d'Aragon.

Durant l'epòca de la Reforma, un grand nombre d'abitants se faguèron protestants (o uganauds, escais-nom dels protestants) e Montpelhièr venguèt un fèu de la resisténcia protestanta encontra de la Corona francesa, que son domeni èra majoritàriament catolic. En 1622, lo rei Loís XIII prenguèt la vila aprèp un sètge de uèch meses. Durant lo sègle XIX, la ciutat se desvolopèt en centre industrial. Dins lo decenni de las 1960, sa populacion coneguèt una fòrta creissença en causa de l'arribada dels pènegres.

Ensenhament superior

Montpelhièr es una anciana vila universitària. Uèi, sa populacion estudianta (universitats e escòlas) es estimada a 60 000 personas. La vila amassa tres universitats:

• Universitat Montpelhièr 1
• Universitat Montpelhièr 2
• Universitat Montpelhièr 3

Administracion

Lista dei cònsols successius
Periòde		Identitat	Partit	Qualitat
1959	1977	Francés Delmàs	UDF
1977	2004	Georges Frêche	PS
2004		Elena Mandroux	PS
Las donadas anterioras son pas encara conegudas.

Demografia

Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2010): 257351, totala: 260572
1962	1968	1975	1982	1990	1999	2006	2007	2008
				Cercar	Cercar	251 634	253 712	252 998 256 344
2009	2010
255 080 258 366	257 351 260 572
Fonts
Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE

Toponims

Basat en documents d'archius e en los barris actuaus.

• Als Mases (actualament Les Mazes)
• Antigòna (Antigone)
• Las Aubetas (Mas des Aubes. = actual quartièr de "Les Aubes" ?) http://ia600208.us.archive.org/15/items/revuedeslanguesr1314univuoft/revuedeslanguesr1314univuoft.pdf
• Bonièiras (actualament Bonnier!)
• Candilhargues
• Carrièira de l'Agulhariá
• Carrièira de las Femenas (las putas!)
• Carrièira dels Olius (rue des oliviers)
• Castel Moton (rue Castel-mouton)
• Ega Lònga (actualament Aigaslòngas o Aigalonga?/Aiguelongue, i a pas de riu que sapiam, doncas l'etimologia seria "èga lònga" !)
• Escudon ?? (Ecusson)
• Figairòlas (Figuerolles)
• Glèisa de Sant Paul
• Glèisa Sant Fermin
• Grandmont (Grammont)
• L'Esplanada (L'Esplanade)
• La Balma (actualament Les Baumes!)
• La Mauçon o La Mausson (riu) (La Mosson)
• La Mauçon La Mausson o tradicionalment La Palhada (barri) (La Mosson ou La Paillade)
• La Torre de la Babòta
• La Tor dels Pins (La Tour des pins)
• La Pompinhana (La Pompignane)
• Lantissargues (Lantiçargues?)
• Las Aigarèlas (Les Aiguerelles)
• Las Casas (Las Cazes)
• Las Figuairèlas (qualque ligam amb lo barri de Figairòlas?)
• Las Matèlas (Les Matelles)
• Lo canton sobre lo Forn de las Flamas (le coin du Four des Flammes)
• Lo Corral (actualament Le Coureau/Courr(e)au)
• Lo Peiron (Le Peyrou)
• Lo Pichon Bard ?? (Le Petit Bard)
• Lo Pònt Jovenau (Le Pont Juvénal)
• Lo portal de la Saunariá (Porte de la Saunerie)
• Los Arcèus (Les Arceaux)
• Maubòsc (pron. Maubòs) Malbosc
• Merdanson/Merdançon? (Verdanson sic)
• Monestièr de las dònas Nòstra Dòna de Sant Gili
• Nòstra Dòna de Taulas (ND des Tables)
• Odisseum (Odysseum)
• Pilar Sant Gili (rue et porte du Pila Saint-Gély)
• Plan de l'Om
• Portal de la Blancariá
• Puèg Rodièr (meteis que l'actual "Pech Radier?")
• Richter
• Riu Colom (actualament Rieucolon)
• Salanòva (Celleneuve. Deformacion populara de Cèlanòva?) http://archive.org/stream/revuedeslangues06romagoog#page/n356/mode/2up
• Salicatas (actualament Salicate (moulin de) sens S)
• Sant Joan de Vedats (Saint Jean de Védas)
• Sant Alòi (Eglise de Saint Eloy)
• Sant Daunisi (Saint Denis)
• Sant Estève de Bejargues
• Sant Jolian de Buèjas (Saint-Julien de Buèges)
• Sant Martin de Prunet (Nòstra Dòna de)
• Sant Martin de Sussargues (Suçargues?)
• Tor de Serven(t?) (Tour de Serven(t)
• Truòlhet (Triolet)
• Vaufèra (pron. Bèufèra) : Valfère

http://archive.org/stream/revuedeslangues06romagoog#page/n270/mode/2up Un poema amb mouts toponims de la vila

Personalitats nascudas o ligadas a Montpelhièr

• Lo comte-rei En Jacme I d'Aragon (1208-1276), sobeiran catalan
• Arnaut de Vilanòva (1238-1311), mètge
• Sant Ròc
• Guilhèm Rondelet (1507-1566), mètge e naturalista occitan

Ligams extèrnes

• Montpelhièr l'occitana Sit consagrat a la ciutat de Montpelhièr e sa region environanta e a sa lenga occitana e sa literatura

Nòtas

• Portal de Lengadòc