Tolon

Vila d'Occitània

Tolon
Geografia fisica
Coordenadas	43° 07′ 20″ N 5° 55′ 48″ E
Superfícia	42,84 km²
Altituds  · Maximala  · Mejana  · Minimala	584 m 1 m 0 m
Geografia politica
País	Provença
Estat	França
Region	Provença-Aups-Còsta d'Azur
Departament	Var
Arrondiment	Tolon (capluòc)
Canton	Capluòc de 9 cantons
Intercom	Comunautat d'aglomeracion de Tolon Provença Mediterranèa
Cònsol	Ubèrt Falco (2001-2014)
Geografia umana
Populacion Populacion totala (Còde INSEE ?)	165 514 ab. 167813 ab.
Densitat	3 863,54 ab./km²
Autras informacions
Gentilici	tolonenc -a
Còde postal	83000,83100,83200,83800
Còde INSEE	83137
Sit web	http://www.toulon.com/

Plaça de la Libertat

Tolon (Toulon en francés) es una vila d'Occitània, en Provença, en riba de la mar Mediterranèa. Es au fons d'una baia, la Rada de Tolon, e aquela situacion n'a fach un pòrt militar fòrça important.

Es la prefectura dau departament de Var despuei 1973. Tolon a 167 400 estatjants e n'a 478 000 dins l'aglomeracion: es la cinquena aglomeracion occitana (tanben es la dotzena aglomeracion francesa e la quinzena comuna intra muros).

Lo pòrt es lo premier per lo trafic ambé Corsega.

Tolon possedís tanben una universitat e acampa quauqueis escòlas d'engenhaires e un conservatòri.

Se destacan tanben l'Estadi Mayol e l'Opèra.

Sa devisa es en latin : Concordia parva crescunt (« ambé la concòrdia, creisson lei pichonei causas »).

Lo gentilici es tolonenc -a.

Geografia

Mont Faron

Teleferic dau Mont Faron

La vila de Tolon se situa entre la rada de Tolon e lo Mont Faron. Una partida dau pòrt e de la vila es ocupada per l'arsenau militar. Tolon es lo premier pòrt militar de França.

Tolon es bordada per La Sanha de Mar, Oliulas, Evenos, Lo Revèst leis Aigas, La Valeta, La Garda, Lo Pradet e la mar.

Idrografia

I a dos riulets a Tolon : l'Aigotier (tanben sonat Rius deis amoriers, malinterpretat en francés coma lo "riu deis amorós") e lo Las.

Lo Mont Faron

Lo Mont Faron es un dei Monts Tolonencs ; domina la vila de Tolon en culminant a sei 514 m d'autor. L'i trobam un ensems de fortificacions, un musèu dau Desbarcament en Provença durant la Segonda Guèrra Mondiala e un Zòo de fèrum. Se pòt percórrer lo Mont Faron siá per una rota de sens unic (monta a l'oèst e devala a l'èst) siá ambé lo teleferic urban. S'i pòt tanben practicar l'escalada.

La Rada de Tolon

La Rada es separada de la mar dubèrta per la Lenga de Gienh e per la peninsula de Sant Mandrier de Mar.

Barri e quartiers

Opèra de Tolon

Lo plan de Tolon mòstra encara lei rèstas de doas encenchas de fortificacions : una pichona fortificacion medievala que delimita la vila vièlha (lo barri medievau) e que, vista de la mar semblava un castèu, e una fortificacion modèrna de Vauban que ne demòran que pauc de tròç, mai que mai la Pòrta d'Itàlia. La vila creissèt fòrça au sègle XIX ambé de projèctes dau baron Georges Eugène Haussmann que foguèt prefècte a Tolon en 1851.

A l'Edat Mejana la vila comptava donc ambé : lo barri uech borg (lei Borc del portalet, Borc del Predicados, Borc de Dona Borgna, Borc de la Lauze, Borc de Sancta Catarina, Borc de Sanct Lazer e Borc de Sanct Michael.

Tolon compta ansin ambé :

• Lo centre ambé la Vila Bassa (lo centre bastit mai que mai dedins l'ancian barri) e la Vila Auta (la partida haussmanniana bastida subre lei fortificacions de Vauban en defòra).
• A l'est :
  • Lo Morrilhon, ancian quartier de palunalhas e d'entrepaus a l'èst ambé sei tres fòrts, sei plajas.
  • Sant Joan de Var
  • La Ròda
• A l'oest :
  • Beucaire
  • Lo Pont nòu
  • Lo Pont de Làs
  • l'Escalhon
  • Quartièrs residenciaus e banlègas
• Brunet
  • Santa Mussa

Istòria

Flòta de Barbarossala representacion mai anciana de Tolon trobada a Istambol dins leis annadas 1960

Pòrt de Tolon au sègle XVIII

Sètge de Tolon en 1793

Lo fòrt Sant Loís en 1850

Sabòrd de la flòta francesa a Tolon, 1942

Lo pòrt au sègle XIX

• Ocupada tre l'epòca dei Ligurs, Telo Martius (de Telo, la divessa dei fònts — o dau latin tol, bas de còla — e Martius, en onor dau Dieu de la guèrra Mars), es una dei doas tenchurariás de porpra de l'Empèri Roman.

• Après lo restacament de Provença au reiaume de França, Tolon devèn un luòc de construccion navala e la rada es emmerçada per assostar de flòtas militaras.

• 1348 : chaple dei jusieus de la carriera de la jutariá, bocs emissaris dins lo contèxte de l'epidémia de pèsta.

• 1524: bastisson la Torre Reiala. En 1543, per gardar a sa disposicion la flòta otomana de Barbarossa, lo rei Francés I l'autoriza a ivernar a Tolon, vujat de seis abitants. Es un escàndol per l'Euròpa crestiana.

• 1707: Tolon resistís durant l'invasion de Provença per leis emperiaus menats per lo Duc de Savòia e lo Prince Eugèni pendent la Guèrra de Succession d'Espanha.

• 1720: a causa de la pèsta venguda de Marselha, 13 000 personas mòron, valent a dire, aperaquí la mitat de la populacion.

• 1790 : Tolon es lo capluòc dau departament de Var.

• 1793 : liurada ai Britanics, la vila es considerada coma traïdora a la Revolucion Francesa e pèrd lo títol de prefectura, que lo transferisson a Draguinhan. Napoleon Bonaparte se destria durant lo sètge.

• 1942 : sabòrd de la flòta francesa a Tolon.

• 1944 : liberacion de Tolon amb l'armada dau generau Jean de Lattre de Tassigny.

• Après 1945 : arribada de fòrça Pès Negres d'Argeria e desvolopament de quartiers novèus e en particular dau Pichon Chicago e rason dau creis de la delinquéncia.

• 1974 : Tolon recupèra la foncion e lo títol de prefectura.

• 1959-1985 : Maurici Arreckx premier cònsol amb una marrida reputacion dins leis afars e la corrupcion.

• 1995-2001 : gestion de la vila per lo Front Nacional, partit francés d'extrèma drecha.

• 2001 : desfacha dau premier cònsol frontista e eleccion de son successor Hubert Falco.

Administracion

Lista deus cònsols successius
Periòde		Identitat	Partit	Qualitat
2008	2014	Hubert Falco
març de 2001	2008
Las donadas anterioras son pas encara conegudas.

Monuments, musèus e luòcs toristics

Pòrta d'Itàlia

Pòrta de l'Arsenau entrada dau Musèu de la Marina

Edificis religiós

Glèisa de Sant Francés, au cap dau mercat provençau dau cors Lafaieta

• Catedrala de Nòstra Dòna de la Seds
• Glèisa de Sant Francés
• Glèisa de Sant Loís

Monuments

• Pòrta d'Itàlia (traversada per Napoleon en partent per lei campanhas d'Itàlia)
• Anciana Pòrta de l'Arsenau (uei pòrta dau Musèu de la Marina ; foguèt desplaçada subre de ralhs après la Segonda Guèrra Mondiala per èstre botada a son emplaçament actuau).
• Torre Reiala
• Estatua de l'engèni de la navigacion (escaissada Amiral de Cul-vers-ville)

Pargues

• Jardin Alexandre Ier
• Pargue deis Aucèus
• Pargue dei Liças

Puma dau zòo dau Mont Faron

Musèus e luòcs d'espaçament

Plajas dau Morrilhon

• Estadi Mayol
• Musèu de la Marina
• Musèu dau Vièlh Tolon (dins l'ancian evescat, subre lo Cors Lafaieta, ambé l'Escòla de la Targa)
• Musèu deis Arts Asiatics
• Opèra de Tolon
• Plajas dau Morrilhon
• Teatre Liberté
• Teleferic dau Mont Faron
• Zòo dau Mont Faron

Cultura

Escut de l'Escòla de la Targa

• Escòla de la Targa : mantenença felibrenca de Tolon.
• Ambassade de Provence : acamp culturau subre Provença deseparat de tota question linguistica.
• Centre Dramatic Occitan, fondat per Andrieu Neyton, rèsta dins lo Teatre Méditerranée, Espace Comédia.
• Lo Ceucle Occitan 83 : dins la mesma comunautat d'aglomeracion, mai centrat subre La Sanha de Mar.

Estève Pelabon

Cançon

• Lei filhetas de Tolon

Teatre

Lo Grolier Bel Esprit, ò Suseta e Tribòr es una pèça de teatre majora dins l'istòria de la literatura occitana, creada a Tolon en 1789 per Estève Pelabon.

Institucion academica a Tolon

• Universitat de Tolon : fondada en 1979 ambé sucursalas dins d'autrei vilas varesas.

Personalitats naissudas o liadas a Tolon

Félix Mayol

Vincent Cordoan, Combat dau Romulus

• Estève Pelabon : escrivan dramatic occitan.
• Barry : violonaire cec e cantaire de lengas occitana e francesa dau pòrt (mençonat per Pèire Letuaire).
• Pèire Letuaire : dessenhaire, professor e illustrator.
• Victor Quintius Toron : escrivan de lenga occitana.
• Vincent Cordoan : un dei majors pintres provençaus e dei subjèctes de Provença.
• Carles Poncy : poèta muraire e autodidacte.
• Joan Aicard : escrivan de lenga francesa.
• Félix Mayol : cantaire e mecènas de l'estadi que pòrta son nom a Tolon.
• Raimu : actor provençau.
• Pèire Fontan : escrivan provençau e Majorau dau Felibritge.
• Enric Espieux : escrivan occitan.
• Gui Denielou : oficier de marina, combatent dins lei fòrças liuras durant la Segonda Guèrra Mondiala e engenhaire, fondator de l'Universitat de Tecnologia de Compenha.
• Gilbert Bécaud, naissut Francés Silly (François Silly), cantaire de varietat qu'evoquèt dins una de sei cançons lo mercat provençau de Tolon.
• Mireille Darc : actritz provençala de lenga francesa.
• Marcèu Rufo : pedopsiquiatre.
• Camelia Jordana : cantaira.

Espòrt

Escut dau Rugby Club Tolonenc

Tolon es l'ostau d'una deis equipas majoras de rugbi d'Occitània : lo Rugby Club Tolonenc qu'a son estadi (l'Estadi Mayol) dins lo quartièr que pòrta son nom.

Premsa

Lei 2 principaus jornaus de Tolon son Var-Matin (edicion locala de Nice-Matin) e La Marseillaise.

Premsa en occitan provençau

• La Targo (la "targa") - sotatitolat Revisto prouvençalo, "revista provençala" - es la publicacion bisannuala de l'Escòla de la Targa e dau Felibritge.
• Lo Cebier / Lou Cebié - sotatitolat La Letra Occitanista - : publicacion politica mensuala ligada ambé lo Partit Occitan gavidat per Girard Tautil.

Gastronomia

La cada

Coma ciutat provençala,Tolon es una tèrra onte se manja d'alhòli, onte se fa de castanhada e onte se manja lei Tretze dessèrts de Calenda. Un plat fòrça tipic de Tolon (e partejat ambé la Mediterranèa fins a Gènoa e tanben amb Argentina e Uruguai per l'immigracion) es la cada : se tracta d'una mena de galeta cauda de farina de céser.

Embessonatges

• La Spezia  Itàlia dempuei lo 25 d'octobre de 1958.
• Mannheim  Alemanha dempuei lo 25 d'octobre de 1958.
• Norfolk  Estats Units dempuei lo 21 de decembre de 1988.
• Kronstadt  Russia dempuei lo 26 de setembre de 1996.
• Khemisset  Marròc dempuei 2005.

Galariá

• 

  La rada de Tolon

• 

  Calabrun

• 

  Lo Mont Faron, darrier la vila

• 

  La rada de Tolon vista per satellit

• 

  La rada de Tolon vista per satellit

• 

  L'estatua de l'Engèni de la navigacion, sus lei cais dau Pòrt Vièlh. Lei tolonencs l'escaissan "L'Amiralh de Cuverville" ("cuou vèrs vila, cul vers ville"), perque agacha la mar e vira son tafanari nus vèrs la vila.

• 

  Lei cariatidas de l'escultor Pèire Puget

• 

  De vaissèus dau pòrt militar

Nòtas

• Portau de Provença