Reforma

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
exemple de tèxte
Lo Cristianisme
Las tres grandas confessions:
Catolicisme
Ortodoxia
Protestantisme
Geneva Bible.jpg
Fondaments
Bíblia - Jèsus Crist
Fe - Gràcia
Reforma
Los Reformators
Wyclif - Hus
Luther - Calvin
Practicas
Bateg - Cena
Pregària
Doctrinas
Eveniments e fèstas
Nadal
Divendres Sant - Pascas
Ascension - Pentacosta
Denominacions
Luterians
Reformats
Anglicans
Evangelics
Pentacostistas
Lista de movements
Actors religioses
Teologian - Pastor
Evesque - Sinòde
Edificis
Catedrala
Glèisa - Temple
Projècte protestantisme

La Reforma, tanben dicha Reforma Protestanta, es un scisme de la religion crestiana qu'acomencèt vèrs la fin deis annadas 1510 e s'espandiguèt rapidàment dins lo rèsta d'Euròpa, especialament dins lo nòrd dau continent. Foguèt causada per l'angoissa de la populacion per lo sauvament de son arma, lei turpiduds e lo declin d'un clergat prefondament afeblit per lei crisis dei sègles XIV e XV e lo desvolopament d'unei movements de reformas de la Glèisa. Entraïnèt vèrs la mitat dau sègle XVI un redreiçament de la papautat e una reforma de la religion catolica, conegut sota lo nom de Còntra-Reforma, que s'opausèt a l'expansion dau protestantisme. Establiguèt un equilibri religiós novèu, e fòrça precari, sus lo continent europèu.

Crisi de la Glèisa Romana[modificar | modificar la font]

La Reforma es apareguda coma una respònsa a la crisi prefonda de la Glèisa e de sa comunautat de fidèus pendent lei sègles XIV-XV. Fòrça prefonda, aquela crisi regardava lei mors dau clergat, l'afebliment de l'autoritat papala e leis angoissas novèlas de la populacion en fàcia de la paur de l'Infèrn eternau après la mòrt. D'efèct, la dimension dau sauvament de l'arma dei fidèus aviá pres un aspèct novèu après leis eveniments tragics dei sègles XIV e XV (guèrras, epidemias...). Aquò va entraïnar l'aparicion de proposicions variadas per reformar la Glèisa e unei concilis foguèron reünits. Pasmens, van subretot mostrar lo blocatge deis institucions catolicas e ges de decisions sufisentas i foguèron adoptadas. Ansin, a partir de la mitat dau sègle XV, lei teologians partisans d'una reforma de la Glèisa se radicalizèron, formant un mitan favorable per l'emergéncia de dogmas novèus e opausats ais institucions romanas.

Lei factors de crisis e l'afebliment de la papautat[modificar | modificar la font]

Leis angoissas novèlas de la populacion[modificar | modificar la font]

Detalh de la dança macabra de la glèisa de La Ferté-Loupière.

Lei sègles XIV e XV foguèron caracterizats per lo debanament de crisis grèvas coma d'epidemias majoras (pèsta...) o de guèrras lòngas e acarnadas coma la Guèrra de Cent Ans (1337-1453). Lo nombre de mòrts e lei destruccions i foguèron fòrça importants ambé, per exemple, la disparicion d'un tèrç de la populacion europèa durant lei cinc annadas de l'epidemia de pèsta de 1347-1352. Aquò marquèt prefondament leis esperits dei subrevivents e va entraïnar l'aparicion d'angoissas novèlas pertocant lo sauvament de l'arma eternala dei fidèus. Lei tematicas artisticas de l'epòca mòstran aquela evolucion ambé la multiplicacion dei representacions de danças macabras o de libres millenaristas.

Òr, la Glèisa de Roma va mau s'ocupar d'aquelei questions. D'efèct, la paur de l'Infèrn e de la punicion après la mòrt causèt lo desvolopament d'una tièra de cultes eissits de la tradicion catolica mai generalament pas reconegut per la Bíblia coma lo culte de Maria, dei sants, dei relíquias o la crompa d'indulgéncias. L'objectiu èra de ganhar son intrada au Paradís durant sa vida terrèstra quand lo fidèu deguèsse passar per lo Purgatòri. Ajudat per la corrupcion dau clergat, aquò va pauc a pauc entraïnar una desacralizacion dau dògma catolic e encoratjar una generacion d'intellectuaus nascuts pendent lo desvolopament de l'Umanisme d'estudiar lo tèxte biblic per trobar de solucions novèlas.

Lo sègle XV veguèt donc la publicacion de trabalhs religiós prepausant de reformar l'organizacion intèrna de la Glèisa o formulant de visions novèlas dau crestianisme. Certanei foguèron condamnadas coma d'eresias e reprimidas (John Wyclif...) mai la Glèisa foguèt pas capabla d'arrestar aqueu movement de reflexion. De mai, certanei sobeirans èran tanben partisans d'una reforma per demenir fòrtament lo poder dau papa. Dins lo corrent dau sègle XV, l'expression de l'idèa d'una reforma mai o mens prefonda dau Catolicisme va donc venir relativament frequenta. Ansin, au sègle seguent, leis òbras de Luter o de Calvin èran ja inscrichas dins un corrent ancian e un public favorable existissiá dempuei lòngtemps.

La corrupcion dau clergat[modificar | modificar la font]

La corrupcion dau clergat se desvolopèt a partir de la mitat dau sègle XIV quand la màger part de sei membres foguèron tuats per l'epidemia de Pèsta Negra. La Glèisa aguèt de difficultats per trobar e formar de remplaçants competents e lo nivèu generau dau bas clergat demeniguèt fòrtament. Pauc a pauc, es l'ensemble de la ierarquía catolica que foguèt tocada e divèrsei comportaments contraris au dògma catolic apareguèron e venguèron fòrça frequents au sègle XV. Enfin, lo darrier ponch de corrupcion dau clergat foguèt la transformacion dau poder dau papa que s'ocupèt principalament d'afaires politics regardant l'agrandiment de sei territòris e abandonèt parcialament son autoritat morala de cap de la Crestianitat.

D'efèct, a partir dau sègle XV, la corrupcion dau clergat venguèt un element major de la Glèisa. Au nivèu dau bas clergat, un nombre fòrça important de prèires vivián en concubinatge e dins certanei vilatges, la carga de prèire venguèt ereditària. Lo nivèu de formacion d'aqueu clergat èra fòrça feble e de supersticions paganas ancianas eissidas dei pòbles germanics « barbars » foguèron restauradas[1]. De fenomèns èran tanben frequents dins la ierarquia auta de la Glèisa fins au papa pendent lei pontificats d'Innocent III (1484-1492) e d'Alexandre VI Borgia (1492-1503). De mai, lei papas d'aqueu periòde venguèron de poissanças temporalas fòrtament implicadas dins leis afaires politics e militars d'Itàlia. Aquò entraïnèt la desafeccion dau clergat per lei fidèus e renforçèt lei criticas formuladas per lei teologians e leis intellectuaus qu'estudièron lei tèxtes biblics que sa difusion aviá aumentat dempuei l'aparicion de l'estampariá.

L'afebliment de la papautat[modificar | modificar la font]

Batalha de Lipany durant la darriera crosada hussita.

L'afebliment de la papautat venguèt una realitat a partir dei sègles XIV-XV en causa de la corrupcion que se desvolopèt dins la Glèisa. Seis aspècts principaus regardèron la vida personala dau papa, sovent paire d'un o d'uneis enfants, e seis preocupacions politicas principalament centradas sus l'agrandiment deis Estats pontificaus. Per exemple, lo papa Innocent VIII utilizèt sei poders religiós per afeblir seis adversaris coma lo reiaume de Nàpols que son sobeiran foguèt excomunicat en 1489. Aquò entraïnèt l'afebliment de la dimension morala e universala de la politica papala e lei reiaumes pus poderós de l'epòca, especialament França, aprofichèron la situacion per prendre o renforçar lo contraròtle dei clergats nacionaus. Ansin, la papautat foguèt pas capabla d'arrestar lo desvolopament deis eresias qu'apareguèron au sègle XV en Euròpa Centrala. Per exemple, aquela de Jan Hus s'acabèt après un conflicte lòng e acarnat (Crosadas ussitas de 1420 a 1433) permetent ai Chècs de gardar de practicas religiosas diferentas dau catolicisme mostrant que, d'ara endavant, lo poder papau podiá èstre escomés victoriosament.

Lei dificultats d'una reforma intèrna de la Glèisa[modificar | modificar la font]

Durant lei sègles XIV e XV, una partida dau clergat e dei teologians europèus èra conscienta de la necessitat de reformar la Glèisa per resòuvre sa crisi intèrna. Pasmens, e mai se quauqueis etapas foguèron realizadas avans la Reforma, l'afebliment de la papautat empachèt d'evolucions importantas fins au concili de Trent. Ansin, au sègle XV, lo Concili de Constança (1414-1418) permetèt de reglar la question dau Grand Esquisma e desvolopèt l'idèa de la somission dau papa ai decisions dau concili reputat directament inspirat per Dieu. Aquò se turtèt a l'oposicion papala e lo concili seguent foguèt blocat per de debats sensa resultat. Au començament dau sègle XVI, leis institucions de la Glèisa èran donc en crisi e dins una situacion de paralisi que van favorizar l'emergéncia e l'expansion de visions novèlas e alternativas dau Crestianisme.

Lei Reformas protestantas[modificar | modificar la font]

Lei Reformas protestantas, car i aguèt unei movements còntra lo catolicisme roman, se debanèron a partir dau sègle XVI dempuei la Saxònia alemanda. Lo premier foguèt aqueu de Martin Luter que se desvolopèt lentament pendent leis annadas 1510 fins a sa rompedura ambé la papautat en 1517. Protegit per lo senhor de Saxònia, poguèt precisar seis idèas e establir una glèisa protestanta ben enracinada en Alemanha a sa mòrt en 1546 gràcias au sostèn de princes locaus.

Dins lo corrent dau desvolopament dau protestantisme luterian, dos movements conoguèron una creissença importanta. D'efèct, tre 1518, un teologian de Zuric, Ulrich Zwingli (1484-1531), prediquèt una concepcion novèla de l'Eucaristia e obtenguèt de partisans. Aquò entraïnèt una guèrra civila entre cantons catolics e protestants que s'acabèt per lo mantenement definitiu dau protestantisme dins tres cantons. Dins lo meme temps, lo rèi d'Anglatèrra decidiguèt de prendre lo contraròtle de la Glèisa anglesa. Inicialament, l'objectiu èra principalament de venir independent dau papa mai sota lei rèines de sei successors, aquela politica prenguèt un torn pus reformator e s'inspirèt deis idèas novèlas de Calvin.

Aqueu darrier venguèt lo centre dau segond vam de la Reforma en Euròpa dins leis annadas 1530. Son òbra principala, l'Institucion de la Religion crestiana, foguèt publicada en 1536. Calvin i desvolopava lei concepcions d'un sauvament basat sus la predestinacion e d'una glèisa destacada dei poders politics. Gràcias a de predicators ben formats, lo calvinisme conoguèt un succès rapide en França e ai País Bas. Inspirèt tanben fòrtament lo movement de reforma anglés e la Glèisa d'Escòcia.

La Reforma luteriana[modificar | modificar la font]

Retrach de Martin Luther en 1529.

La crisi luteriana[modificar | modificar la font]

La crisi luteriana foguèt la consequéncia dei trabalhs acomençats pendent leis annadas 1510 per Martin Luther. Va marcar lo començament oficiau de la Reforma. Son autor es un teologian alemand intrat dins l'òrdre deis Augustins en 1505 ont aquistèt rapidàment una reputacion solida per seis estudis biblics. En 1513, venguèt professor de l'Universitat de Wittenberg. Protegit per Frederic III de Saxònia, va criticar la politica papala de la venda d'indulgéncias. Ulteriorament, la rompedura entre Luter e la Glèisa catolica se debanèt pauc a pauc entre 1517 e 1521. Lo 31 d'octòbre de 1517, publiquèt sei 95 Tèsis que conoguèron un succès important en Alemanha e seis òbras seguentas i obtenguèron tanben un ressòn favorable. Après un assai de conciliacion, lo papa prononcièt donc son excomunicacion en 1521 mai poguèt pas arrestar Luter e sei partisans refugiats en Saxònia.

L'expansion dau luteranisme en Alemanha e dins lei país vesins[modificar | modificar la font]

La crisi luteriana trobèt una situacion sociala e religiosa fòrça favorabla dins l'Alemanha dau començament dau sègle XVI. E mai se Luter condamnèt lei revòutas socialas dirigidas per lei faccions pus radicalas dau Protestantisme, seis idèas foguèron aprofichadas per la societat per resòuvre la crisi religiosa de la Glèisa Romana au sègle XV. En particular, permetèt ais autoritats alemandas e dau nòrd d'Euròpa de formar de glèisas independentas de Roma e sota lor contraròtle. Ansin, a la mòrt de son fondator en 1546, lo luterianisme èra fòrça present dins lo nòrd d'Alemanha, au Danemarc, en Suècia e dins lo rèsta d'Escandinàvia.

La Reforma de Zwingli[modificar | modificar la font]

Lo movement de Zwingli acomencèt en 1518 quand aqueu teologian soís desvolopèt de teorias novèlas sus l'Eucaristia e sus la forma de la glèisa. Excommunicat en 1526, assaièt d'estendre son movement au rèsta de la Confederacion elvetica puei en direccion d'Alemanha e de França. Aquò entraïnèt una guèrra civila entre lei cantons soís onte Zwingli foguèt tuat en 1531. Seis idèas principalas foguèron la concepcion d'una glèisa totalament integrada dins la populacion e la vision de l'Eucaristia coma una commemoracion sensa preséncia divina.

La Reforma anglicana[modificar | modificar la font]

retrach dau rèi Enric VIII vèrs 1539-1540.

La rompedura entre lo rèi d'Anglatèrra e lo papa[modificar | modificar la font]

L'origina dau movement anglican foguèt inicialament principalament politica e non religiosa. Èra una decision dau rèi d'Anglatèrra Enric VIII de prendre lo contraròtle de la glèisa de son reiaume per obtenir un divòrci ambé sa frema refusat per lo papa. De mai, aquò permetiá tanben de prendre possession d'una partida dei ressorsas financieras que la Glèisa teniá sus l'illa. La rompedura oficiala aguèt luòc en 1534 per l'adopcion de l'Acte de Supremacia que proclamèt la separacion de la Glèisa anglesa de Roma. Lo rèi ne'n venguèt lo cap mai la forma teologica demorèt relativament similara au dògma fins ai rèines de sei successors.

L'evolucion de l'anglicanisme vèrs lo protestantisme[modificar | modificar la font]

Après la mòrt d'Enric VIII, l'evolucion de l'anglicanisme vèrs lo protestantisme foguèt realizada durant lei rèines de sei tres eiretiers de 1547 a 1603 :

  • Edoard VI (1547-1553) donèt una premiera orientacion vèrs lo protestantisme ambé la publicacion de sei dos Prayer Books en 1549 e 1552. D'efèct, se lo premier foguèt encara pròche de la liturgia catolica, lo segond foguèt fòrtament inspirat per lei tèsis de Calvin e lei sacraments elvetics.
  • Maria Tudor (1553-1558) assaièt de restaurar la religion catolica mai se turtèt a la resisténcia dei protestants, especialament dins lo sud dau país onte la repression foguèt relativament saunosa.
  • Elisabeta Ia (1558-1603) restabliguèt la politica de son paire e d'Edoard VI e acabèt l'evolucion vèrs lo protestantisme. En 1563, leis evesques anglés adoptèron lei 39 articles, fòrtament influenciats per lo calvinisme, entraïnant l'adopcion dau dògma anglican. Dins aquò, lei tensions religiosas demorèron importantas en causa de l'existéncia de minoritats catolicas o protestantas dissidentas dins lo reiaume.

Lo calvinisme[modificar | modificar la font]

Lo calvinisme foguèt lo darrier grand movement protestant qu'apareguèt durant lo periòde de la Reforma. Sa creacion foguèt l'òbra dau francés Joan Calvin que s'installèt a Genèva en 1541. I desvolopèt una teologia basada sus la predestinacion e una glèisa independenta dau poder politic. Aquela glèisa èra fondada sus d'assembladas frequentas au nivèu locau e de sinòdes per de nivèus pus importants. Son movement obtenguèt un succès rapide e se desvolopèt en França, ai País Bas e en Escòcia. En 1559, foguèt organizat lo premier Sinòde nacionau dei Glèisas reformadas de França. Ai País Bas, aquela religion se desvolopèt aisament en causa de la lucha per l'independéncia còntra Espanha.

La Còntra-Reforma[modificar | modificar la font]

Generalament presentada coma una reaccion au desvolopament dau protestantisme, la Còntra-Reforma foguèt tanben lo compliment deis esfòrç de reforma de la Glèisa Romana. Renovacion prefonda de la Glèisa Catolica, permetèt sa renovacion e la restauracion de son poder espirituau que va arrestar l'expansion dau protestantisme e donar naissença au catolicisme modèrne.

Lo Concili de Trent[modificar | modificar la font]

Exquisite-kfind.png Veire l'article: Concili de Trent.
Reünion dau Concili de Trent.

Lo Concili de Trent foguèt lo 19en concili de la Glèisa Catolica. Reünit après d'esitacions per lo papa Paul III en 1545, se debanèt segon tres periòdes :

  • de 1545 a 1547, foguèron discutidas e definidas lei basas novèlas de la Glèisa de Roma. La Vulgata foguèt adoptada tornarmai coma traduccion unica dau tèxte biblic, la tradicion obtenguèt l'estatut de fondament de la fe, lo nombre de sacraments foguèt fixat a sèt e lei tèsis de Luther foguèron condamnadas. Enfin, lo concili s'ocupèt de defendre ais evesques de cumular lei beneficis episcopaus e d'assaiar de leis obligar d'abitar dins lor diocèsi.
  • de 1551 a 1552, se tractava de l'Eucaristia e d'una condamnacion de totei lei tèsis protestantas.
  • de 1562 a 1563, lo papa Piu IV dirigiguèt leis òbras dau concili vèrs la definicion de la messa e la reforma dau clergat.

En 1564, lei conclusions dau concili foguèron publicadas e un esfòrç foguèt entreprés per leis escampar en Euròpa.

Lo redreiçament de la papautat e la difusion de la Còntra-Reforma[modificar | modificar la font]

Quauqueis annadas après lo Concili de Trent, lo papa Pie V foguèt l'artesan d'unei reformas que permetèron de restaurar l'autoritat morala de Roma e lo raionament de la Glèisa catolica sus lo continent europèu. D'en premier, s'ocupèt de metre tèrme ai defauts dau clergat roman puei de modernizar la vila ambé la construccion de carrieras e de fònts novèlas. Puei lo papa Sixte Quint organizèt un sistèma novèu de govèrn ambé la creacion de congregacions que certanei van venir de ministèris especializats dins leis afaires de la Glèisa. Aquelei reformas entraïnèron un cambiament e un renovelament dau clergat. Lei cardinaus venguèron lei pielons de l'administracion pontificala e d'òrdres religiós novèus apareguèron per predicar lei reformas eissidas de Trent coma lei capucins (1525), leis oratorians (1524) o lei jesuitas (1534).

Lo vam dei reformas adoptadas au Concili de Trent permetèt au catolicisme d'arrestar e de replegar la progression dau protestantisme. Quatre país majors (Espanha, Portugal, Polonha e Venècia) d'Euròpa adoptèron lei decrèts de Trent rapidàment. França, que lo rèi èra subretot ocupat per lei guèrras religiosas de la fin dau sègle XVI, leis adoptèt solament en 1615 mai lei practicas religiosas dau clergat francés èran ja fòrtament influenciadas per lei decisions dau concili. Enfin, lo movement de Trent encoratjèt l'aparicion de fogaus locaus d'espiritualitat catolica, especialament en Espanha e en França, que permetèron ai reformas catolicas d'intrar dins lei mitans intellectuaus.

L'equilibri novèu dei religions europèas a la fin dau sègle XVI[modificar | modificar la font]

Equilibri religiós en Euròpa a la fin dau sègle XVI.

Après leis expansions dei movements de la Reforma protestanta e de la Còntra-Reforma catolica, un equilibri religiós novèu apareguèt sus lo continent europèu. Lo protestantisme capitèt de s'establir dins lo nòrd dau continent, dins lo nòrd d'Alemanha, en Anglatèrra, en Escòcia e dins certanei zonas pus limitadas coma quauquei cantons soís o de pochas situadas dins lo sud de França. Lo catolicisme se mantenguèt dins lo sud d'Euròpa, especialament en Itàlia e dins la peninsula iberica, dins la màger part de França, dins l'oèst e lo sud d'Alemanha e dins lo centre d'Euròpa. Enfin, lei crestians ortodòxs contunièron de viure dins lei regions occidentalas de Russia o de l'ancian Empèri Bizantin. Pasmens, aqueu equilibri foguèt fòrça fragile e la question religiósa va venir un element major dei relacions diplomatics entre estats europèus e una fònt de tensions intèrna persistenta. Per exemple, foguèt lo cas en França tocada per lei guèrras de religion durant tota la segonda mitat dau sègle XVI e dau Sant Empèri Roman Germanic onte la reparticion dau poder va causar la Guèrra de Trenta Ans de 1618 a 1648.

Liames intèrnes[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

  • (fr) Pierre Chaunu, Le Temps des réformes : La crise de la chrétienté, l'éclatement (1250-1550), Fayard, 1977.
  • (en) William Estep, Renaissance and Reformation, Eerdmans Publishing, 1986.
  • (fr) Janine Garrisson, Guerre civile et compromis, 1559-1598.
  • (fr) Émile Léonard, Histoire générale du protestantisme, Presse universitaire de France, 1961.
  • (fr) Michel Péronnet, Le XVIen siècle, Hachette U, 1981.
  • (fr) Jean Séguy, Les Assemblées anabaptistes-mennonites de France, Mouton & Co, 1977
  • (fr) Annick Sibué, Luther et la réforme protestante, Eyrolles, 2011
  • (en) Leonard Verduin, The Reformers and their stepchildren, Eerdmans Publishing, 1964

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Per exemple, dins lo nòrd d'Alemanha, la populacion aviá pres la costuma de tocar cada aubre au retorn d'una ceremonia de funeralhas per empachar l'arma dau defunt de tornar au vilatge entre lei vivents.