Jèsus

Jèsus
{{{legenda}}}
Generalitats
Biografia
Naissença
a	q1003997
Decès
a	q170516
Luòc d'enterrament	q7818625
Paire	q128267
Maire	Maria
Autres informacions
Notícias d'autoritats
VIAF	38323081
GND	[1]
ISNI	0001 2037 0699 0000 0001 2037 0699
LCCN	n79084784
ULAN
BNF	[2]
SUDOC	[3]
CALIS
CiNii
NDL
ISO standard
	Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Jèsus.

Jèsus Crist

Jèsus (en ebrieu: יֵשׁוּעַ Yeshuah / ישו Yeshu) (?Nazaret, Galilèa, 9 aC/5 aC-Jerusalèm, Juda, 29/36 dC), apelat Jèsus de Nazaret, es la figura centrala del Cristianisme, que l'apèla Jèsus Crist (del grèc Ιησούς Χριστός). Crist es la traduccion grèga del mot ebrieu משיח mashiakh (Messias), que significa « onch ». D'après lo Judaïsme, Jèsus acompliguèt pas cap de profecia messianica. L'islam lo considèra un profèta. D'autras religions sostenon de ponches de vista diferents.

Introduccion

Las fònts escrichas mai ancianas sus sa vida son de dos tipes:

• Lo primièr correspond a las fonts independentas, redusidas a de citacions brèvas, coma las de Flavi Josèp, lo Talmud rabinic, Tacit e Suetòni, que lor autenticitat o sens son discutits.
• Lo segond tipe de testimònis correspondon als escriches del Cristianisme acorropats d'una banda dins los evangèlis canonics e oficialament acceptats pel Cristianisme (que se redigiguèron a partir de 40 ans de la mòrt de Jèsus) e los evangèlis apocrifs (los noms dels Reis mags (Melquiòr, Gaspar e Baltazar), o los dels paires de Maria (Joaquim e Anna), venon del Protoevangèli de Jaume (apocrif).

Vida e ensenhaments

Vida familhara

Sempre segon los evangèlis de Matieu e de Luc, Jèsus nasquèt a Betelèm filh d'una verge apelada Maria que concebèt per òbra de l'Esperit Sant. Luc a un relat de la visitacion de l'àngel Gabrièl a Maria per li anonciar qu'es estada causida per portar al mond lo filh de Dieu. Los catolics nomenan aqueste eveniment coma l'Anonciacion. Josèp, lo prometut de Maria, es mencionat dins las istòrias de la mainadesa de Jèsus e, a partir dels relats, moriguèt abans lo començament del ministèri de Jèsus. Marc 6:3 (e d'autres passatges de Matieu e Luc) ditz que Jèsus èra filh de Maria e fraire de Jaume, Josep, Judàs e Simon, e ditz tanben qu'aviá de sòrres. L'istorian josieu Flavi Josèp e l'istorian crestian Eusèbi menciona Jaume coma fraire de Jèsus. Jerònim argumentèt qu'èran cosins de Jèsus, per la traduccion del mot grèc per "fraire". Aquesta interpretacion es basada sus la tradicion catolica e ortodòxa de la virginitat perpetuala de Maria, qu'auriá pas agut cap d'autre filh biologic que Jèsus. L'evangèli de Luc ditz que Maria èra cosina d'Elisabèt, maire de Joan Baptista (Luc 1:36), mas ne menciona pas lo gra. La mainadesa de Jèsus transcorriguèt probablament dins lo vilatge de Nazaret dins la region de Galilèa.

Vida adulta

Jèsus, segon los evangèlis, desvolopèt son activitat publica principalament dins la region de Galilèa, subretot a Cafarnaom, après èsser batejat per Joan Baptista. Segon l'evangèli de Luc, aviá alavetz 30 ans d'edat. Jèsus ensenhava amb de parabòlas e de metafòras. Ensenhava sovent que « lo règne de Dieu s'apròcha ». Lo Sermon de la Montanha de l'evangèli de Matieu es tipicament josieu e s'i tròban las beatituds o benauranças e l'istòria del filh prodig. Jèsus aguèt de discípols, que dotze ne foguèron los seguidors mai importants e elegits dirèctament per el. Segon lo Novèl Testament Jèsus realizèt de miracles pendent son ministèri: expulsèt de demònis e gariguèt de malautiás e tanben tornèt a la vida una gojata e son amic Làzer. S'opausava sovent a las classas dirigentas religiosas, principalament lo legalisme e ipocrisia dels farisians (encara que Jèsus, per sa profession de fustièr e maçon de classa mejana n'èra proche e aviá mantun discípol farisian coma Nicodèm). Sa predicacion inclusiá lo perdon dels pecats, la vida après la mòrt e la resurreccion del còs, la fin dels temps e lo finimond. Segon la tradicion, Jèsus faguèt sa predicacion per un periòde de tres ans, mas se menciona pas la durada de son ministèri dins cap d'evangeli e mai d'una interpretacion suggerís un periòde pus brèu.

Arrestacion, crucifixion e resurreccion

Sa venguda a la tèrra, segon lo Cristianisme, aguèt un sol prepaus: morir sus la crotz pels pecats de l'umanitat, eveniment qu'es lo fondament e centre de la teologia crestiana, e que Jèsus anoncièt mantun còp a sos discípols. En fach, la màger part del contengut dels evangèlis son de relats suls darrièrs sèt jorns de sa vida, e principalament sus la traïson e crucifixion. Segon lo Novèl Testament Jèsus entrèt a Jerusalèm pendent la setmana de la celebracion de la Pasca josieva, que voliá celebrar amb sos dotze discipòls. Foguèt traït per un discipòl, Judàs Escariòt. Jèsus foguèt acusat de blasfèmi davant lo Sanedrin josieu, e puèi de rebellion davant lo prefècte de Juda Ponç Pilat, per s'èsser proclamat "rei dels josieus", que lo condemnèt a morir crucificat, mas, segon los evangèlis, determinèt que Jèsus èra pas colpable del crime e l'envièt a Eròdes Antipas, que tanben lo declarèt innocent. Ja que la costuma pendent la fèsta de la Pasca èra que lo governador desliurèsse un presonièr, Ponç Pilat ofriguèt a la multitud de liurar Jèsus o Barrabàs. La multitud demandèt la mòrt de Jèsus, e Ponç Pilat se rusquèt las mans, en declarant qu'èra innocent de l'injustícia de lor decision. Los quatre evangèlis dison que Ponç Pilat ordenèt que Jèsus foguèsse crucificat amb una pancarta sus la crotz (nomenat en latin: titulus crucis), que disiá "Jèsus de Nazaret, rei dels josieus" (Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum, que son acronim es INRI). Los evangèlis dison qu'après sa mòrt sus la crotz, sos seguidors prengueron son còs e l'enterrèron dintre d'un cavòt vuèg e que ressuscitèt dels mòrts al tresen jorn. Aqueste eveniment es considerat la doctrina pus importanta de la fe crestiana.

Interpretacion religiosa

D'après las religions crestianas, Jèsus es lo messias e lo filh de Dieu, e la segonda persona de la Santissima Trinitat, que portèt la salvacion a l'umanitat, a travèrs de sa mòrt e sa resurreccion.

Jèsus Barrabàs

Lo cercaire josieu britanic Hyam Maccoby, especializat dins l'estudi de la tradicion religiosa crestiana e josieva, prepausèt que Jèsus, que començava sempre sas pregàrias amb lo mot aramèu d'abba 'paire car', èra apelat Jèsus Bar Abba o Jèsus Barrabàs (Jesús filh del paire), la persona que sa libertat lo pòble demandava al prefècte de Juda Ponç Pilat.

Dobtes sus l'istoricitat de Jèsus

Se s'admet, entièrament o non, l'istoricitat dels relats dels Evangèlis canonics e del libre dels Faches dels Apòstols e d'autres tèxtes religioses e confessionals dels sègles I e II, s'afirma implicitament l'existéncia de Jèsus de Nazaret. Encara que la validacion consensuala sus una persona implica pas l'acceptacion de sa caracteristica divina o religiosa, mai d'un cercaire nèga la validacion istorica de las fonts crestianas, en considerar la figura de Jèsus de Nazaret coma lo resultat d'una invencion (e encara falsificacion) conscienta dins l'evolucion del cristianisme. D'après aquesta teoria, Pau de Tars e los primièrs crestians coneissián pas Jèsus de Nazaret, una entitat mitica venent del sincretisme future entre las religiositats ellenistica e josieva. Mantuna argumentacion que pausa aquesta postura es:

• La literatura crestiana del sègle I (levat los Evangèlis) e de la primièra mitat del sègle II enregistra pas los ensenhaments de Jèsus, ni sos miracles, ni lo procèssus que portèt a son execucion, ni sa biografia. Earl Doherty apèla tot aquò, ironicament, una conspiracion del silenci.
• Jèsus es pas mencionat per sos contemporanèus; los cronicaires josieus Matias, Just de Tiberiàs e Filon d'Alexàndria, los romans Seneca e Plutarc e cap de cronica del sègle I lo menciona pas. Las referéncias a Jèsus de l'istorian josieu Flavi Josèp semblan una interpolacion crestiana tardiva e lo sens de las referéncias a Crist per Tacit e per Suetòni (istorians romans del sègle II) es pas clar.
• Las epistòlas de Pau de Tars fan pas de referéncias sus la biografia de Jèsus de Nazaret: Pau se referís a Dieu e a son filh, lo Crist celestial o espiritual.
• Una partida granda dels eveniments de la vida de Jèsus narrats dins los Evangèlis an de parallèls clars dins l'Ancian Testament.
• Levat lo Novèl Testament, existisson pas de registres o de referéncias dirèctas sul vilatge de Nazaret anterioras al sègle IV; figura pas dins cap de partida de l'Ancian Testament; cap de geograf o cronicaire de l'Antiquitat nomena pas Nazaret; es pas mencionat per l'istorian minuciós Flavi Josèp, e apareis pas demest las 63 vilas citadas pel Talmud, e tanpauc Pau de Tars lo nomena.
• Lo relat de Matieu sus lo massacre dels innocents jols òrdres d'Eròdes lo Grand es un eveniment que se menciona pas dins cap de registre istoric, e sembla d'èsser una istòria basada sus un relat mitic tipic dins l'Antiquitat, que se pòt trobar dins d'epòcas anterioras.

Doherty atribuís l'invencion de la figura de Jèsus a l'autor de l'Evangèli de Marc. Los defendeires principals de la teoria dins los mitans academics son Earl Doherty, Alvar Ellegård, G. A. Wells, e Timothy Freke e Peter Gandy.