Literatura occitana

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Guilhèm de Peitieus, lo primièr trobador conegut

La literatura occitana qu'amassa las òbras escrivudas en lenga d'oc, dens totas las soas variantas e sus mei de mila ans d'istòria. Aqueth corpus que capera tots los genres literaris dens totas las epòcas e tots los estils. A ras deus autors d'origina occitana o aventescrit en terra d'òc, d'autes autors estragier qu'adoptèn aquesta lengas e quauques autor occitans qu'editèn las loas òbras dens país sensa preséncia originala de la lenga d'òc.

Fin finala, que cau mentàver que dab los trobadors la literatua occitana qu'aubrí l'istòria literària modèrna d'Euròpa occidentau e que s'autregè atau la purmèra academia (lo Consistòri del Gai Saber) lo purmèr conconrs literari (Los Jòcs Floraus) e la purmèra gramatica (las Leis d'Amor) enter las lengas modèrnas. Après la soa renavida aviada peu Felibritge, l'escrivan e pialar de las letras d'òc Frederic Mistral qu'obtiengó lo Prèmi Nobel de literatura.

Istòria[modificar | modificar la font]

L'istòria de la literatura occitana que ns'a legadas òbras sus mei de mila ans. Un deus purmèrs grans tèxtes qu'ei la Cançon de Santa Fe, deu sègle XI.

A partir deu sègle XII, Guilhèm IX qu'aubrí lo temps deus trobadors e de las trobairitz qui vedó la lenga occitana a brilhar dens tota Euròpa e dinc au comtat de Trípol. L'Etat Mejana que ho tanben lo temps qui, per l'occitan, e's creè dilhèu la purmèra acadèmia modèrna (lo Consistòri del Gai Saber) amassa dab la competicion literària deus Jòcs Floraus e la purmèra gramatica occitana (las Leis d'Amor). L'occitan que ho tanben lenga administartiva (e aquò quitament dens país practicant d'autas lengas com per exemple dens lo Reiaume de Navarra) e de sciéncia (com per exemple aquò e ho lo cas dab la traduccion deu tractat de çurgeria d'Albucassis). Totun, l'Etat Mejana que's clavè dab la conquesta d'ua grana partida d'Occitània per las òsts septentrionaus (aquesta hèita qu'ei condada dehens la Cançon de la Crosada) e l'emplèc la lenga que mermè au prohèit deu francés.

Lo purmèr libre estampat en occitan que ho un tractat de matematicas, lo Compendion de l'Abaco (Turin, 1492). Que ho seguit, gaireben un sègle après, per la Cisterna fulconicra, lo tractat d'aritmetica de Joan Francés Fulcònis (estampat a Lion).

Lo sègle XVI que portè ua renavida literària. En Gasconha Pèir de Garròs que dè la mission de restaurar la dignitat de sa lenga e deu son país dab sas Eglògas, sas Poesias gasconas, e sustot, com uganaut e erudit, dab los sons Psaumes de David, comandats per la regina Joana de Labrit. Aquesta que demandè a Arnaut de Saleta de'n har ua auta version en bearnés, constituint atau çò qu'ei entau critic Robèrt Lafont lo purmèr tèxte literari revidicant la lenga de Bearn. En Lengadòc, lo nom màger associat dab aquesta renavida qu'ei de segur Pèire Godolin. Provença que vedó ad espelir, enter autas, las òbras de Loís Bellaud de la Bellaudièra, de Glaudi Brueis, de Miquèu Tronc e de Robèrt Rufi.

Totun, lo sègle seguent que tornè confirmar la caduda de las letras occitanas a maugrat d'òbras màgers com l'opera lenguedocian Dafnís e Alcimadura e la pèça tolonenca Manicla e, d'autors com Ciprian Desporrins en Bearn, sustot, l'abat Fabre a Montpelhièr, lo gran autor de las Lutz occitanas.

Au sègle XIX, se la lenga e èra cada còp mei miaçada per l'avançada deu francés, mantuns autors que preparèn ua navèra espelida. Enter eth, Jansemin que conegó ua renomada de las granas per delà las mars.

Durant de la segonda meitat d'aqueste sègle, Frederic Mistral qu'aubrí la renavida felibrenca qui balhore un Prèmi Nobel de Literatura e ua reconeishença internacionau a las letras d'òc.

Lo sègle XX que muishè paradoxaument ua accentuacion deu recul de l'occitan e ua ogmentacion de la produccion literària e ua multiplicacion deus ostaus d'edicion. Tres autors que's destacan enter tots : lo roergat Joan Bodon, lo montpelhierenc Max Roqueta e lo gascon, Bernat Manciet.

Epòcas[modificar | modificar la font]

Autors[modificar | modificar la font]

Òbras[modificar | modificar la font]

Movements literaris[modificar | modificar la font]