Frederic Mistral

Pels articles omonims, vejatz Mistral.

Frederic Mistral {{{Títol_politic}}}
200px
Biografia
Naissença	8 de setembre de 1830 Malhana
Decès	25 de març de 1914 Malhana
Luòc d'enterrament
País	França
|- style="display:none;"		Paire
Maire
Conjunt
Enfants
Mestressas	{{{mestressas}}}
Religion
Autres informacions
Profession	q36180 escrivan
Estudis
Títol	({{{començamentderenhe}}} - {{{finderenhe}}}) {{{títol2}}}
Dinastia	{{{dinastia}}}
Servici	de {{{començamentdecarrièra}}} a {{{findecarrièra}}}
Grad militar	{{{gradmilitar}}}
Arma	{{{arma}}}
Coronament	{{{coronament}}}
Investitura	{{{investitura}}}
Predecessor	{{{predecessor}}}
Successor	{{{successor}}}
Conflictes	{{{conflicte}}}
Comandament	{{{comandament}}}
Faches d’armas	{{{faitsdarmas}}}
Distincions	Prèmi Nobel de Literatura
Omenatge
Autras foncions
Periòde de govèrn:	{{{Periòde_govèrn1}}}
Predecessor:	{{{Predecessor1}}}
Successor:	{{{Successor1}}}
{{{Títol_politic2}}}
Periòde de govèrn:	{{{Periòde_govèrn2}}}
Predecessor:	{{{Predecessor2}}}
Successor:	{{{Successor2}}}
{{{Títol_politic3}}}
Periòde de govèrn:	{{{Periòde_govèrn3}}}
Predecessor:	{{{Predecessor3}}}
Successor:	{{{Successor3}}}
{{{Títol_politic4}}}
Periòde de govèrn:	{{{Periòde_govèrn4}}}
Predecessor:	{{{Predecessor4}}}
Successor:	{{{Successor4}}}
Partit politic:	{{{Partit}}}
Notícias d'autoritats
VIAF	39381417
GND	118734180
ISNI	0001 2100 755X 0000 0001 2100 755X
LCCN	n50000937
ULAN
BNF	11916301
SUDOC	027032078
CALIS
CiNii
NDL	00450192
ISO standard
	Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Frederic Mistral.

Josèp Estève Frederic Mistral o pus rar Frederic Mistrau (Malhana, 8 de setembre de 1830 - 25 de març de 1914) foguèt un escrivan e lexicograf occitan (provençau), un dei grands menaires istorics dau renaissentisme occitan. Per encausa de la riquesa e de la qualitat de son òbra recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1904 a l'encòp amb l'escrivan espanhòu José Echegaray. Mistral escriguèt lo Tresaur dau Felibritge, lo diccionari mai complet de la lenga occitana.

Biografia

Acte de naissença de Josèp Estève Frederic Mistral

Lo Mas dau Jutge (en 1914) ont nasquèt Mistral

Placa commemorativa dau centenari de la naissença de Mistral

Frederic Mistral nasquèt en 1830 dins una familha de proprietaris agricòlas amonedada que viviá au Mas dau Jutge, a Malhana. Son paire Francés Mistral, sortit d'una vièlha familha de Sant Romieg i possedissiá fòrça tèrras e quand faguèt sei 57 ans se maridèt amb Adelaïda Polinet, filha dau cònsol de Malhana, que venguèt sa segonda femna e que seriá la futura maire de Frederic.

Frederic anèt pas a l'escòla avans nòu ans e s'impregnèt de contunh per l'occitan que se parlava per la campanha. Lei sieus estudis foguèron malaisats au començament que quauqueis escolans se trufavan de son accent e de son biais pagés, pasmens s'interessèt puei ais estudis, mai que mai a la poesia e s'assagèt a la traduccion en provençau d'una eglòga de Virgili.

Anèt al Licèu Dupuy a Avinhon onte Josèp Romanilha èra mèste d'estudis; Romanilha agiriá puei coma una mena de mentor e d'amic en l'encoratjant a escriure e a estudiar l'occitan.

En 1847 recebèt lo Bachelierat a Nimes e tornèt a Malhana. Entamenèt un poèma de quatre cants que se sonava Lei Meissons <Li Meissoun> que se publiquèt pas alora (mai que foguèt représ pus tard dins Leis Isclas d'Aur <Lis Isclo d'Or>). Escriguèt tanben al mesme temps quauquei poèmas republicans en francés.

Faguèt puei d'estudis de drech a Ais de Provença (de 1848 a 1851) avans de s'avodar completament a l'escritura e a la lenga d'òc. Lei sieunei primierei poesias publicadas apareguèron en 1852 dins un recuelh de poèmas, Lei Provençalas <Li Prouvençalo>, editat per Romanilha.

A la mòrt de son paire, s'installèt amb sa maire a Malhana.

La creacion del felibritge

Creèt lo Felibritge (en grafia mistralenca: Felibrige) en 1854 a Fòntsegunha amb d'autrei poètas occitans: Teodòr Aubanèu, Josèp Romanilha, Ansèume Matieu, Pau Giera, Anfós Tavan e Joan Brunet. L'espelida de Mirèlha <Mirèio> en 1859 consacrèt Mistral coma un dei poètas màgers de la renaissença de la lenga d'òc, amb un ressòn que passèt lei frontieras dau país e se ganhèt ansin leis elògis dau poèta francés Lamartine.

Visita del President Poincaré al felibre de Malhana

Dins la capitala francesa lo recebèron amb estrambòrd e venguèt un dei personatges pus presats dei cercles literaris. Lo sieu cap d'òbra venguèt una opèra, mesa en musica per Gounod e la primiera representacion se faguèt a París en 1864. Tornèt puei en Occitània per i escriure Calendau que se publiquèt a Avinhon dos ans puei. Aquela òbra suscitèt de controvèrsias que quauquei critics, coma per exemple lo jornalista Eugèni Garcin, acusèron Mistral de crear de discòrdias entre lo nòrd e lo sud de França.

Aculhiguèt lo poèta catalan exiliat Víctor Balaguer que pus tard lo deviá mercejar d'aquel acuelh en li fasent present d'una copa d'argent, origina de l'imne provençau Copa Santa, escrich per lo quite Mistral. Fondèt lo Musèu Arlatenc (<Museon Arlaten>) an Arle (que s'inaugurèt en 1899), aconselhat per l'etnograf de tria lo doctor Marinhan, amb la tòca de bastir un musèu que podriá preservar lei tradicions provençalas e gràcias a l'argent que li portèt lo Prèmi Nobel de Literatura, posquèt crompar lo palais actuau per l'assostar.

Lo prestigi de Mistral cresquèt mai e mai fins a tau ponch qu'en octobre de 1913 lo president Poincaré venguèt visitar Mistral. Arribat amb lo tren, s'arrestèt en gara de Graveson e aqueu 14 d'octobre convidèt lo poeta e escrivan occitan a dinnar amb eu dins lo vagon deu president. Deviá morir l'an seguent, lo 25 de març de 1914 a Malhana.

Òbras literàrias

Son òbra capitala es Mirèlha (en grafia mistralenca: <Mirèio>), que li demandèt 8 ans d'esfòrç. Mirèlha cònta d'un biais epic l'amor d'un dròlle, Vincenç, e d'una dròlla, Mirèlha. Aquela istòria es comparabla a aquela de Romieu e Julieta, ça que la la lenga occitana baila una riquesa pus granda au tèxt, en mostrar la fòrça dei sentiments.

Estatua de Frederic Mistral a Arle

Mistral lexicograf: Lo Tresaur dau Felibritge

Mistral es l'autor de Lo Tresaur dau Felibritge <Lou Tresor dóu Felibrige> (1878-1886), que rèsta uei lo jorn lo diccionari mai ric de la lenga occitana, e un dei pus fisables per la precision dei sens, e en generau un dei pus rigorós en lexicografia. Es un diccionari bilingüe occitan-francés, en dos grands volums, englobant l'ensems dei dialèctes d'òc, e en grafia mistralenca.

Mistral e la grafia mistralenca

Contrariament a la grafia classica occitana, qu'auriá fach servir la forma Mirèlha, Mistral utilizèt, sota l'influéncia de son ainat Josèp Romanilha, una grafia pròcha deis abituds francesas, tanben coneguda sota lo nom de grafia mistralenca, que fa servir per exemple <Mirèio>.

Pasmens, avans de chausir definitivament la grafia mistralenca en 1854, liada a la creacion dau Felibritge, Mistral foguèt temptat durant leis ans precedents d'utilizar una grafia diferenta, pus pròcha de la grafia classica (aquela que lo provençau Simon Juda Onorat ja aviá utilizada dins son diccionari de 1846).

Bibliografia parciala

• 1854 Lei Meissons
• 1859 Mirèlha <Mirèio>
• 1867 Calendau <Calendau>
• 1876 Leis Isclas d'Aur <Lis Isclo d'Or>
• 1879-1886 Lo Tresaur dau Felibritge <Lou Tresor dóu Felibrige>, diccionari occitan-francés
• 1884 Nerta <Nerto>
• 1890 La Reina Joana <La Rèino Jano>
• 1899 Lo Poèma dau Ròse <Lou Pouèmo dóu Rose>
• 1906 Memòrias e racòntes <Memòri e Raconte>
• 1910 Traduccion de la Genèsi <la Genèsi>
• 1912 Leis Olivadas <Lis Óulivado>

Traduccions

Retrach de F. Mistral fach per J. B. Amy

La capitada de Mistral foguèt tant importanta que la sieuna òbra lèu passèt lei termieras de l'estat francés e se comenta qu'inspirèt d'autors fòrça celèbres coma Jacint Verdaguer. Ansin, aguèt quauqueis uns dei sieus libres traduchs dins d'autrei lengas.

En catalan:

• Una traduccion dau Poèma dau Ròse foguèt facha per Josep Soler i Miquel en 1897 e publicada per l'Avenç.
• Maria Antònia Salvà traduguèt Leis Isclas d'Aur e Mirèlha en catalan.

En anglés:

• Una traduccion dau Poèma dau Ròse se faguèt ais Estats Units per Maro Beath Jones sota lo títol Anglore, the song of the Rhone en 1937.
• Pus recentament, en 1987, sortiguèt Memoirs of Frédéric Mistral, traduch per lo professor de l'Universitat d'Oregon, George Wickes.

En italian:

• Diego Valeri foguèt un traductor important deis òbras de Mistral. Comencèt per Leis Isclas d'Aur e Calendau en 1912. Foguèt lo responsable de l'edicion en 1930 de Mirèlha, publicada sota lo títol Mirella (traduccion per Mario Chini). Recentament es Memòrias e Racontes qu'es estat traduch per Barbara Ferri e publicat en 1994 sota lo títol Racconti e leggende provenzali.

En espanhòu:

• Nerta foguèt traducha dins aquela lenga per B. Morales San Martín en 1911.
• Lo catalan Celestí Barallat i Falguera traduguèt Mirèlha (Mireya) en espanhòl en 1882.

En alemand:

• Mireille - Meine Welt publicat en 1903.

En ucraïnian:

• Мірейо publicat en 1980; traduch per M. Lytvynecj.

Liames extèrnes

• Nemausensis - L'escolan Mistral passa son Bachelierat a Nimes en 1847
• Mirèlha en grafia classica
• Mirèlha <Mirèio> en grafia dicha mistralenca
• Mireille (version francesa de Mirèlha)

Precedit per	Frederic Mistral	Seguit per
-	Capolier dau Felibritge de 1876 a 1888	Josèp Romanilha

• Portau de Provença
• Portau de la literatura occitana
• Portal de la literatura