Trobador

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Bernat de Ventadorn, trobador medieval occitan - manuscrich de musica trobador del sègle XIII

Un trobador èra un poèta, e/o cantaire, durant l'Edat Mejana, en Occitània, e en Catalonha, en Aragon e en Itàlia. Lo tèrme de trobador s'utiliza per designar los artistas que s'exprimisson en occitan (lemosin, auvernhat, provençal...). L’omològ femenin del trobador es la trobairitz.

Etimologia[modificar | modificar la font]

Beatritz de Diá, trobairitz.

Lo tèrme "trobador" es atestat al sègle XII en çò de Pèire d'Auvèrnhe[1]. Lo mot se forma a partir del vèrb trobar que, en occitan ancian significava tanben "compausar", "inventar". Lo mot troubadour foguèt manlevat per lo francés al sègle XVI, d'efièch, es mencionat en 1575 al sens de « poèta liric cortés de lenga d'òc als sègles XII e XIII (J. de Nòstra Dama, Vies des anciens poetes provençaux, p. 14 ds Gdf. Compl.)[2].

Lo tèrme occitan "trobador" se superpausa exactament al francés trouveur[3]. Lo mot francés trouvère es atestat tanben al sègle XII, e representa l'ancian cas subjècte del mot de lenga d'oïl troveor (cas regim)[4]. Segon los lingüists l'occitan "trobar" e lo francés trouver remontan a un tèrme del latin popular non atestat *tropare « compausar, inventar un aire » d'ont « compausar un poèma », puèi « inventar, descobrir », derivat de tropus « figura de retorica »[5],[6],[7],[8] (cf. latin contropare)

Istoric e natura[modificar | modificar la font]

Es al sègle XII que nasquèt lo fin' amor, genre literari que l'invencion es atribuida a Guilhèm IX de Peiteus, dich lo Trobador (1071-1127).

Gnome-speakernotes.svg
Tannhäuser, Minnesänger (info) De problèmas per escotar lo fichièr ? Ajudatz-me

Aqueste amor cortés foguèt un modèl per de generacions de trobador e de trouvères (equivalent en lenga d'oïl), e Minnesänger (menestrel) en alemand). Emprentat de valors eroicas pròprias a la cavalariá, son fin amor es sovent realista e francament carnal, escarta pas l'adultèri, mas evòca tanben de sentiments delicats.

L'amor cortés se desvolopa per respondre a de règlas fòrt precisas, finalament codificadas per mantun arrèst pres a la cort d'Alienòr d'Aquitània.

Gnome-speakernotes.svg
A l'entrada del temps clar (info) De problèmas per escotar lo fichièr ? Ajudatz-me

L'amor cortés usa de mai d'un genre :

  • la canso (la cançon) es la forma mai correnta : cinc o sièis coblets bastits sus las meteissas rimas ;
  • l'auba (l'aubada) descriu amb brièvetat lo revelh dels dos amants per la crida d'un gacha e lor tristessa de se dever separar a la poncha del jorn;
  • la serena (serenada ), despinta las lamentacions del cavalièr amorós ;
  • los sirventeses son de satiras mai politicas e moralas ;
  • lo planh (literatura) es un cant de dòl ;
  • lo partiment o jòc partit e la tenso permeton a maites trobadors de debatre de las questions d'amor ;
  • la pastorèla despinta l'amor per una bergièra ;
  • la balada, destinada a èsser dançada.
  • La Cançon de la Crosada, representa un genre ibrid: relèva d'una part de l'ideologia de la crosada, exaltant la proesa guerrièra al servici de la fe; mas d'autra part, representa una requèsta d'amor desguisada, que lo dangièr de l'expedicion rend mai urgenta.


La reina Alienòr, felena de Guilhèm IX, fòrt cultivada, joguèt un ròtle considerable dins la difusion de l'ideologia de l'amor cortés.

Trobadors e trobairises celèbres[modificar | modificar la font]

Icòna de detalh Article detalhat : Lista de trobadors e trobairises.

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Wiktionary-logo.svg

Vejatz « trobador » sul Wikiccionari.

link=[1]

Vejatz sus Wikifont (fr) : de trobadors Trobadors .


Articles connèxes[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

Referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Site del CNRTL : etimologia de "troubadour"
  2. Site del CNRTL : etimologia de "troubadour"
  3. Albert Dauzat, Henri Mitterand, Jean Dubois, Nouveau dictionnaire étymologique Larousse, éditions Larousse 1980, p. 770a.
  4. Site du CNRTL : étymologie de "trouvère"
  5. veire los diccionaris Académie française, Larousse, Robert)
  6. Albert Dauzat, Henri Mitterand, Jean Dubois, Op. cité, p. 770a.
  7. Walther von Wartburg, Französisches Etymologisches Wörterbuch
  8. The etymology of “trouver” (anglais) pp. 13–18

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]