Auvernhat

Auvernhat Lenga
Parlat en	França
Regions	Auvèrnha
Parlat per	1,5 milion de personas
Classament pel nombre de locutors	?ena
Tipologia	SVO Sillabica
Familha lingüistica	lengas indoeuropèas > lengas romanicas > occitanoromanic > occitan (auvernhat)
Grop	L (lenga viva)
Estatut oficial
Acadèmia	Conselh de la Lenga Occitana (nòrma classica), Cercle Tèrra d'Auvèrnha (nòrma bonaudiana)
ISO 639-1	oc (en)
ISO 639-2	oci (en)
ISO 639-3	oci (en)
ISO 639-6	auv (en)
Parent	oci (en)
Mòstra	Article primèir de la Declaracion daus Dreits de l'Òme Nòrma classica : Totas las personas naisson liuras e egalas en dignitat e en dreit. Son dotadas de rason e de consciéncia e lor chau agir entre elas amb un esperit de frairesa. Nòrma bonaudiana: Ta la proussouna neisson lieura moé parira pà dïnessà mai dret. Son charjada de razou moé de cousiensà mai lhu fau arjî entremeî lha bei n'eime de freiressà.

Definicions de l'auvernhat.
Segon P. Bonnaud, entre las linhas roge e iranja.
Segon R. Teulat, entre las linhas regas e verda (emai los puntejats).
Segon J. Roux, extension au Sud fins a la linha verda continua.

Variacion dialectrometrica de l'occitan segon Hans Goebl : l'auvernhat es associat a una part del vivaroaupenc (partida en jaune viu au nòrd e nòrd-èst)

L'auvernhat z-es lo dialècte occitan parlat dinc la màger part d'Auvèrnhe (fòra vèrs Orlhac), dinc la màger part de Velai (levat vèrs Sinjau) e dinc la mitat sud de Borbonés, 'quò-es dire lo departament entèir dau Puèi Domat e una part dau Cantau, dau Naut Léger, d'Alèir e de Cruesa. 'Quò-es un parlar nòrd-occitan, particularament evoluit sus lo plan fonetic dinc sas varietats dau nòrd (lo nòrd-auvernhat); pasmens l'auvernhat ten a l'encòp de recors expressius fòrça conservators dins lo lexic e la morfosintaxi.

Caracteristicas

Quauquas caracteristicas de l'auvernhat:

• Palatalizacion de las consonantas davant i e u: libre [ljibrə], nus [njy]. Aquela palatizacion mena a de realizacions variablas segon los luòcs.

• Lo diptòng "au" en posicion atòna baila [uw] vèrs lo mèijorn e [œ] vèrs la bisa (= lo nòrd)
• Lo diptòng "ai" en posicion atòna baila [ej] o [ij]

• Los grops "qu" e "cu" se pronóncian [tʝ]

• "an"/anh en posicion tonica se pronóncia [ɔ/ɔɲ]

• "gl" se pronóncia [ʎ]/[j], "la glèisa"; [la 'ʎejza]

• "gu" abotís a [dʝ]

• Lo "s" davant d'"i" e "u" abotís [ʃ], de còps [ʒ]

• Lo grop "ch" abotís a [ts] v-o [tʃ]

• Prononciacion de la "j" coma [dz]

• Prononciacion dau diptòng "eu" coma [ju]

• Prononciacion de l'"l" intervocalica coma [x] vèrs lo Chantau

Quauquas caracteristicas daus parlars nòrd-auvernhats;

• "cl" baila [kj]; Clarmont [kjaɾ'mun]

• "er(erre)/ern" beila [jaɾ/jaR]; "ivèrn" [i'vjaɾ], "fèr/fèrre" ['fjaɾ], "Auvèrnhe" [œ'vjaɾɲə]

• Chasuda de l'"s" intervocalica; "la chamisa" [la tsa'mjɔ]

• Chasuda de la "d" intervocalica vèrs Sinjau; "z-es arribaa" (es arribada)

• "és" baila [I]; "lo Barbonés" [lu baɾbu'njI]

• "es" a la debuta d'un mot baila "se"; escòla baila secòla, espòrt baila sepòrt

D'autras caracteristicas son comunas amb d'autres parlars nòrd-occitans;

• Palatalizacion daus grops ca e ga vèrs cha e ja/ia: lo jal chanta (per lo gal canta).

• Chasuda de las consonantas finalas : z-a chantat amb la -t finala muda.

• Utilizacion de l'z- eufonica davant vocala z-ai pas solaçat bei te" (per ai pas charrat amb tu)

• Coma en niçard e en montpelhierenc, l'a atòna finala se pronóncia [a]

Comparason de las nòrmas

En auvernhat, doas nòrmas se fan concurréncia: la nòrma classica e la nòrma bonaudiana.

Comparason entre las doas nòrmas existentas en occitan auvernhat (extrait de la Declaracion Universala daus Dreits Umans) Un tablèu mai complet de totas la nòrmas de l'occitan se pòt trobar a l'article occitan.
Nòrma classica	Nòrma bonaudiana
Totas las personas naisson liuras e egalas en dignitat e en dreit. Son dotadas de rason e de consciéncia e lhor chau (/fau) agir entre elas amb un esperit de frairesa.	Ta la proussouna neisson lieura moé parira pà dïnessà mai dret. Son charjada de razou moé de cousiensà mai lhu fau arjî entremeî lha bei n'eime de freiressà. (Touta la persouna naisson lieura e egala en dïnetàt e en dreit. Soun doutada de razou e de coussiensà e lour chau ajî entre ela am en esprî de freiressà.)

Variacion

Quauques isoglòssas utilizats per la delimitacion de l'auvernhat:
Variacion intèrna: 1 auvernhat bas 2 auvernhat mejan segon Bonaud 2a sud auvernhat segon Bonaud 2+2a naut auvernhat
Abreviacions: fr francés frp francoprovençal lg lengadocian lm lemosin m marchés va vivaroaupenc

Vejatz tanben

• Occitan
  • Creissent
• Lingüistica
  • Dialectologia

• Portal d'Auvèrnhe