Alemand

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
exemple de tèxte
Còde QRpedia d'estampar per un accès dirècte a aquèth article
Donadas
d · m
Deutsch
Q26721Indoeuropèu e  lengas germanicasQ26721


Q26721
Nuvola apps gaim.png
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
ISO 4217
Descripcion
Nom scientific
Autor
Taxon superior
Domeni
Règne
Embrancament
Classa
Òrdre
Familha
Genre
Espècias
Reng taxonomic
Estatut de conservacion (IUCN)
Regula
Interagís amb
Endemic a
Taxon tipe
Abreviacion d'autor en botanica
Basionim
Incertae sedis
Sinonim remplaçat
Ancian autor del taxon
Simbòl quimic
Formula quimica
Estat de la matèria
Metòde de determinacion
Sistèma cristalin
Familha de lengas
Dialècte Q4624
ISO 639-1 de
ISO 639-2 deu e ger
ISO 639-3 deu
ISO 639-6
ISO 15924
alfabet alfabet latin
còde de lenga IETF de
còde de lenga Wikimedia de
Fabricant
Desvolopaire
Lengatge de programacion
Conceptor
Domeni d'aqueste mestièr
Version establa
Sistèma operatiu
Plataforma
Mòde de jòc
Motor
Seria
Licéncia
Lançador
Site de lançament
Data de lançament
Tipe d'orbita
Bus satellit
Imatriculacion de l'aeronau
Armament
Primièr vòl
Alimentat per


Parlat en Alemanha, Soïssa, Àustria e en comunautats dins 37 autres païses
Regions Euròpa Centrala
Parlat per 123 527 178 (1èra e segonda lenga) personas
Classament pel nombre de locutors 9ena
Familha lingüistica grop indoeuropèu

 Lengas germanicas
  Germanica occidental
   Alemand

Grop indoeuropèu
Estatut oficial
Nuvola apps gaim.png
Lenga oficiala de Alemanha, Soïssa, Àustria, Belgica, Liechtenstein, Luxemborg, region de Trentin-Aut Adige, l'Union Europèa
Acadèmia (cap)
ISO 639-1 de (en)
ISO 639-2 (B) ger (en)
ISO 639-2 (T) deu (en)
ISO 639-3 deu (en)
ISO 639-6 deu (en)
Parent emdg (en)
Mòstra (Paire Nòstre en alemand):
Vater unser im Himmel, geheiligt werde dein Name.
Dein Reich komme. Dein Wille geschehe, wie im Himmel so auf Erden.
Unser tägliches Brot gib uns heute.
Und vergib uns unsere Schuld, wie auch wir vergeben unseren Schuldigern.
Und führe uns nicht in Versuchung, sondern erlöse uns von dem Bösen. Denn dein ist das Reich und die Kraft und die Herrlichkeit in Ewigkeit.
Amen.

L'alemand (nom autoctòn: Deutsch o Deutsche Sprache) es una lenga germanica del grop occidental. Es la lenga qu'a lo nombre pus grand de locutors natius de l'Union Europèa (120 milions), e ocupa la 9ena plaça dins lo classament mondial de las lengas per nombre de locutors.

I a fòrça dialèctes locals, qui se despartisson en dos grops: Alemand bas (Niederdeutsch o Plattdeutsch), e Alemand naut (Hochdeutsch). L' Alemand naut es la basa por la lenga estandartizada d' Alemanha e d' Àustria.

L'alemand foguet tamben parlat en diversas colonias en America (p.e. en Pennsylvania) e Africa (p.e. Namibia). Uèi, existisson de communitats alemandas en Russia e Cazacstan.

Istòria[modificar | modificar la font]

L'istòria de la lenga alemanda se despartartís en quatre periòdes:

  • 750–1050: Althochdeutsch (Alemand ancian)
  • 1050–1350: Mittelhochdeutsch (Alemand mejan)
  • 1350–1650: Frühneuhochdeutsch (Alemand premodèrne)
  • depuès 1650: Neuhochdeutsch (Alemand modèrne)

Dempuèi 1900, fòrças paraulas anglesas s'integrèron dins l' alemand.

Prononciacion[modificar | modificar la font]

Vocalas[modificar | modificar la font]

  • a: [] en sillabas tonas, [a] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas
  • ä, ae: [ɛː] en sillabas tonas; dins fòrça varietats alemandas i a pas de diferéncia amb e ([]): Käse ['kɛ:zə] o ['ke:zə]. [ɛ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas
  • e: [] en sillabas tonas, [e], [ɛ] oder [ə] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas; [ɐ] dins la combinason -er finala, muda dins las combinasons -el, -em, -en finalas (prononciacion del mot Sattel coma Zatl).
  • i: [i:] en sillabas tonas, [ɪ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas
  • o: [o:] (coma lo francés bureau) en sillabas tonas, [ɔ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas
  • ö, oe: [øː] (coma lo francés heureux) en sillabas tonas, [œ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas
  • u: coma o occitana, [uː] en sillabas tonas, [ʊ] abans una consonanta dobla e en sollabas atonas
  • ü, ue, y: coma u occitana, [yː] en sillabas tonas, [ʏ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas

Y pòt èsser [j] o coma i en anglés.

  • äu, eu: [ɔɪ] coma òi, jamai eu
  • ei, ey, ay, ai: [aɪ]
  • ie: [i:] long, pas coma la -ie- occitana.

Una vocala + h es prononciada longa: -ah- [a:], -eh- [e:] etc.

Consonantas[modificar | modificar la font]

  • c: [k] abans a, o, u e consonantas, [ts] abans e, i
  • ch: [ç] (coma una version fòrta de la j) après e, i o vocala + r (p.e. Kirche); [x] (coma j espanhòl) après a, o, u; [ç] o [k] en posicion iniciala.
  • chs: veire x
  • g: fort en tots cases.
  • h: [h]
  • j: [j] coma la i consonantica; [d͡ʒ] dins los mots d' origina francesa o anglesa (coma la j occitana, pas coma la j francesa!).
  • k: [k]
  • qu: [kv] o [kw], coma la combinason "qü" occitan e espanhòl.
  • r: muda après una vocala, mas la vocala es prononciada obèrta e a la direccion de la [ɐ]: Mord ['mɔɐt].
  • s: [z] iniciala e entre doas vocalas (levat de las varietats sudalemandas); [s] abans las consonantas e en posicion finala.
  • sch: [ʃ], coma ch francés.
  • sp, st en posicion iniciala: s es prononciat coma sch.
  • v: coma f
  • w: coma v occitana
  • x: ks, la vocala abans -x e -chs es cort (Sex [sɛks]). la vocala abans -ks es longa (Keks [ke:ks])
  • z: ts

b, d, g, son fòrts en posicion finala. k, p, t, son aspiradas (una pichona h après la letra).

Tension sillabica[modificar | modificar la font]

Gramatica[modificar | modificar la font]

Substantiu e Declinason[modificar | modificar la font]

I a quatre cases: Nominativ, Genitiv, Dativ, Akkusativ.

Genres e articles[modificar | modificar la font]

I a tres genres en alemand: feminin, masculin e neutre.

Singular Masculin Feminin Neutre Plural m / w / s
Nominatiu der die das Nominatiu die
Genitiu des der des Genitiu der
Datiu dem der dem Datiu den
Acusatiu den die das Acusatiu die
Singular masculin feminin neutre
Nominatiu ein eine ein
Genitiu eines einer eines
Datiu einem einer einem
Acusatiu einen eine ein

Adjectiu[modificar | modificar la font]

Vèrb[modificar | modificar la font]

En alemand, i a de vèrbs fòrts (vèrbs irregulars) e de vèrbs febles (vèrbs regulars). D'importants Verbs forts son sein (èsser) e haben (aver).

Exemple d'un vèrb regular : Präsens (present):

- Pronom Verb
(Infinitiu) - winken
1sg ich winke
2sg du winkst
3sg er, sie, es winkt
1pl wir winken
2pl ihr winkt
3pl sie (plural) winken

Exemple per un verb regular en Präteritum (passat simple):

- Pronom Verb
(Infinitiu) - winken
1sg ich winkte
2sg du winktest
3sg er, sie, es winkte
1pl wir winkten
2pl ihr winktet
3pl sie (plural) winkten

En alguns cases, i a una mutacion de la arrel de la paraula: Winken canvis a gewunken en particip. schwimmen canvis a (ich) schwamm en Präteritum e a geschwommen en lo particip.

Aquest mutacion vocàlica es un sistema complex.

Advèrb[modificar | modificar la font]

Sintaxi[modificar | modificar la font]

Dialèctes e varietats[modificar | modificar la font]

Distribucion dins lo mond e situacion juridica[modificar | modificar la font]