Alemand

Alemand
{{{legenda}}}
Generalitats
VIAF	[1]
GND	[2]
ISNI	[3]
LCCN	[4]
ULAN
BNF	[5]
SUDOC	[6]
CALIS
CiNii
NDL
ISO standard
	Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Alemand.

Deutsch
Parlat en	Alemanha, Soïssa, Àustria e en comunautats dins 37 autres païses
Regions	Euròpa Centrala
Parlat per	123 527 178 (1èra e segonda lenga) personas
Classament pel nombre de locutors	9ena
Familha lingüistica	grop indoeuropèu  Lengas germanicas   Germanica occidental    Alemand
Grop	indoeuropèu
Estatut oficial
Lenga oficiala de	Alemanha, Soïssa, Àustria, Belgica, Liechtenstein, Luxemborg, region de Trentin-Aut Adige, l'Union Europèa
Acadèmia	(cap)
ISO 639-1	de (en)
ISO 639-2 (B)	ger (en)
ISO 639-2 (T)	deu (en)
ISO 639-3	deu (en)
ISO 639-6	deu (en)
Parent	emdg (en)
Mòstra	(Paire Nòstre en alemand): Vater unser im Himmel, geheiligt werde dein Name. Dein Reich komme. Dein Wille geschehe, wie im Himmel so auf Erden. Unser tägliches Brot gib uns heute. Und vergib uns unsere Schuld, wie auch wir vergeben unseren Schuldigern. Und führe uns nicht in Versuchung, sondern erlöse uns von dem Bösen. Denn dein ist das Reich und die Kraft und die Herrlichkeit in Ewigkeit. Amen.

L'alemand (nom autoctòn: Deutsch o Deutsche Sprache) es una lenga germanica del grop occidental. Es la lenga qu'a lo nombre pus grand de locutors natius de l'Union Europèa (120 milions), e ocupa la 9^ena plaça dins lo classament mondial de las lengas per nombre de locutors.

I a fòrça dialèctes locals, qui se despartisson en dos grops: Alemand bas (Niederdeutsch o Plattdeutsch), e Alemand naut (Hochdeutsch). L' Alemand naut es la basa por la lenga estandartizada d' Alemanha e d' Àustria.

L'alemand foguet tamben parlat en diversas colonias en America (p.e. en Pennsylvania) e Africa (p.e. Namibia). Uèi, existisson de communitats alemandas en Russia e Cazacstan.

Istòria

L'istòria de la lenga alemanda se despartartís en quatre periòdes:

• 750–1050: Althochdeutsch (Alemand ancian)
• 1050–1350: Mittelhochdeutsch (Alemand mejan)
• 1350–1650: Frühneuhochdeutsch (Alemand premodèrne)
• depuès 1650: Neuhochdeutsch (Alemand modèrne)

Dempuèi 1900, fòrças paraulas anglesas s'integrèron dins l' alemand.

Prononciacion

Vocalas

• a: [aː] en sillabas tonas, [a] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas
• ä, ae: [ɛː] en sillabas tonas; dins fòrça varietats alemandas i a pas de diferéncia amb e ([eː]): Käse ['kɛ:zə] o ['ke:zə]. [ɛ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas
• e: [eː] en sillabas tonas, [e], [ɛ] oder [ə] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas; [ɐ] dins la combinason -er finala, muda dins las combinasons -el, -em, -en finalas (prononciacion del mot Sattel coma Zatl).
• i: [i:] en sillabas tonas, [ɪ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas
• o: [o:] (coma lo francés bureau) en sillabas tonas, [ɔ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas
• ö, oe: [øː] (coma lo francés heureux) en sillabas tonas, [œ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas
• u: coma o occitana, [uː] en sillabas tonas, [ʊ] abans una consonanta dobla e en sollabas atonas
• ü, ue, y: coma u occitana, [yː] en sillabas tonas, [ʏ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas

Y pòt èsser [j] o coma i en anglés.

• äu, eu: [ɔɪ] coma òi, jamai eu
• ei, ey, ay, ai: [aɪ]
• ie: [i:] long, pas coma la -ie- occitana.

Una vocala + h es prononciada longa: -ah- [a:], -eh- [e:] etc.

Consonantas

• c: [k] abans a, o, u e consonantas, [ts] abans e, i
• ch: [ç] (coma una version fòrta de la j) après e, i o vocala + r (p.e. Kirche); [x] (coma j espanhòl) après a, o, u; [ç] o [k] en posicion iniciala.
• chs: veire x
• g: fort en tots cases.
• h: [h]
• j: [j] coma la i consonantica; [d͡ʒ] dins los mots d' origina francesa o anglesa (coma la j occitana, pas coma la j francesa!).
• k: [k]
• qu: [kv] o [kw], coma la combinason "qü" occitan e espanhòl.
• r: muda après una vocala, mas la vocala es prononciada obèrta e a la direccion de la [ɐ]: Mord ['mɔɐt].
• s: [z] iniciala e entre doas vocalas (levat de las varietats sudalemandas); [s] abans las consonantas e en posicion finala.
• sch: [ʃ], coma ch francés.
• sp, st en posicion iniciala: s es prononciat coma sch.
• v: coma f
• w: coma v occitana
• x: ks, la vocala abans -x e -chs es cort (Sex [sɛks]). la vocala abans -ks es longa (Keks [ke:ks])
• z: ts

b, d, g, son fòrts en posicion finala. k, p, t, son aspiradas (una pichona h après la letra).

Gramatica

Substantiu e Declinason

I a quatre cases: Nominativ, Genitiv, Dativ, Akkusativ.

Genres e articles

I a tres genres en alemand: feminin, masculin e neutre.

Singular	Masculin	Feminin	Neutre	Plural	m / w / s
Nominatiu	der	die	das	Nominatiu	die
Genitiu	des	der	des	Genitiu	der
Datiu	dem	der	dem	Datiu	den
Acusatiu	den	die	das	Acusatiu	die
Singular	masculin	feminin	neutre
Nominatiu	ein	eine	ein
Genitiu	eines	einer	eines
Datiu	einem	einer	einem
Acusatiu	einen	eine	ein

Vèrb

En alemand, i a de vèrbs fòrts (vèrbs irregulars) e de vèrbs febles (vèrbs regulars). D'importants Verbs forts son sein (èsser) e haben (aver).

Exemple d'un vèrb regular : Präsens (present):

-	Pronom	Verb
(Infinitiu)	-	winken
1sg	ich	winke
2sg	du	winkst
3sg	er, sie, es	winkt
1pl	wir	winken
2pl	ihr	winkt
3pl	sie (plural)	winken

Exemple per un verb regular en Präteritum (passat simple):

-	Pronom	Verb
(Infinitiu)	-	winken
1sg	ich	winkte
2sg	du	winktest
3sg	er, sie, es	winkte
1pl	wir	winkten
2pl	ihr	winktet
3pl	sie (plural)	winkten

En alguns cases, i a una mutacion de la arrel de la paraula: Winken canvis a gewunken en particip. schwimmen canvis a (ich) schwamm en Präteritum e a geschwommen en lo particip.

Aquest mutacion vocàlica es un sistema complex.