Commonwealth

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Salta a la navegació Salta a la cerca
Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.
Estats membres dau Commonwealth en 2020.

Lo Commonwealth of Nations, sovent dich Commonwealth, es una associacion internacionala que gropa d'estats eissits de l'Empèri Britanic. Aparegut durant l'entre doas guèrras, foguèt formalament creat en 1949 entre divèrseis estats units per l'usatge de l'anglés, per una istòria e una cultura comunas e per un ensemble de valors politicas (democracia, drechs umans, Estat de drech... etc.). Leis estats membres son pas liats per d'obligacions particularas mai dèvon acceptar de cooperar entre elei dins lei domenis comerciaus, culturaus ò diplomatics. En 2020, lo Commonwealth èra compausat de 54 país que sa populacion èra estimada a 2,6 miliards d'abitants.

Istòria[modificar | modificar la font]

L'idèa de crear una comunautat de país de cultura britanica apareguèt tre lo sègle XIX. Per exemple, en 1839, lord Durham (1792-1840), governador dei colonias canadencas, aviá prepausat un tau projècte per empedir la secession d'aquelei territòris. Lo tèrme « Commonwealth of Nations » foguèt probablament imaginat per lord Rosebery, Premier Ministre de la rèina Victòria (1837-1901). Foguèt modificat per lo manescau Jan Smuts (1870-1950) que preferiguèt l'apelacion « British Commonwealth of Nations ».

La premiera definicion de l'associacion data de la conferéncia imperiala de 1926 que venguèt oficiala cinc ans pus tard a la publicacion de l'Estatut de Westiminster. Aqueu tèxte marcava la fin de l'Empèri Britanic qu'èra remplaçat per una « comunautat de nacions » que compreniá lo Reiaume Unit, lei dominions venguts independents (Canadà, Austràlia, Nòva Zelanda e Sud-Africa), lei protectorats de Londres e sei colonias. Aqueleis entitats èran liats per un jurament de fidelitat a la corona britanica. Après la Segonda Guèrra Mondiala, aquelei principis foguèron modificats per la Declaracion de Londres que suprimiguèt l'obligacion de jurament e l'adjectiu British dau nom de l'associacion.

Aquelei cambiaments permetèron l'adesion de republicas au Commonwealth e lo nombre d'estats membres aumentèt durant la segonda mitat dau sègle XX amb l'independéncia progressiva dei colonias britanicas. Passèt ansin de 10 en 1956 a 54 en 2020 maugrat lo retirament de Sud-Africa de 1971 a 1994 e de Paquistan entre 1972 e 1989[1]. D'avantatges economics e diplomatics lièron lei membres mai l'organizacion s'estructurèt gaire per demorar una associacion liura entre país de cultura britanica. Pasmens, una carta dei valors comunas foguèt adoptada. Entraïnèt brèvament lei retiradas de Gàmbia e dei Maldivas en causa de violacions deis institucions democraticas per sei caps.

Estructura e foncionament[modificar | modificar la font]

Carta dau Commonwealth[modificar | modificar la font]

Adoptada en 2012 e signada per Elisabèt II en 2013, la Carta dau Commonwealth es un tèxte que definís lei valors comunas dei membres dau Commonwealth. Devesidas en 16 ensembles, regardan la democracia, lo respècte dei drechs de l'Òme, la proteccion de la patz, la defensa de l'Estat de drech, la defensa drechs fondamentaus (accès a la santat, a l'educacion...), la reconoissença dei besonhs deis estats pichons e lo ròtle de la societat civila. Sei violéncias son l'objècte de condamnacions que pòdon menar a la suspension ò a l'exclusion d'un membre.

Cap dau Commonwealth[modificar | modificar la font]

La posicion de cap dau Commonwealth foguèt creada en 1949 per la Declaracion de Londres. Es una foncion simbolica que representa l'union entre lei diferenteis estats membres. Sa designacion es l'objècte d'un consensus entre lei membres e dempuei sa mesa en plaça, lo ròtle foguèt unicament ocupat per lo rèi Jòrdi VI e la rèina Elisabèt II. En 2018, lo prince Carles de Galas foguèt designat coma successor de sa maire en cas de decès.

Reünion dei caps de govèrn[modificar | modificar la font]

La reünion dei caps de govèrn dau Commonwealth (Commonwealth Heads of Government Meeting ò CHOGM en anglés) es l'organ principau de decision de l'associacion. Eiretiera dei conferéncias imperialas, es organizada totei lei dos ans dins un país diferent[2]. Presidida per lo cap dau govèrn òste, estúdia dei questions politicas regardant lei membres. Sei resultats son l'objècte d'une publicacion comuna sota forma de declaracion. De reünions amb lei ministres dei finanças, de la justícia de la santat son tanben regularament organizadas.

Secretariat dau Commonwealth[modificar | modificar la font]

Creat en 1965, lo Secretariat dau Commonwealth es l'organ permanent principau de l'associacion. Es cargat de facilitar lei consultacions e lei cooperacions entre lei govèrns deis estats membres. Dins aqueu quadre, s'ocupa de l'organizacion dei reünions institucionalas, dei rescòntres entre ministres, dei discussions tecnicas e pòu provesir una ajuda tecnica ai govèrns membres dins lei domenis dau desvolopament sociau e economic e de la defensa dei valors dau Commonwealth. Representa tanben l'associacion a l'Assemblada Generala dei Nacions Unidas amb l'estatut d'observator.

Lo secretariat es dirigit per lo secretari generau dau Commonwealth qu'es elegit per lei caps de govèrn per un mandat de quatre renovelable un còp. Son sèti es installat dins lo palais de Marlborough House a Londres.

Adesion au Commonwealth[modificar | modificar la font]

Lei règlas d'adesion au Commonwealth son estadas precisadas en 2007 per leis estats membres :

Aquel ensemble limita l'adesion ais estats que foguèron totalament ò parcialament un protectorat ò una colonia britanica. Pasmens, leis estats membres accèptan egalament l'adesion d'un autre estat s'es possible de justificar d'una « circonstància excepcionala ». Ansin, Moçambic e Rwanda, de país sensa liame istoric amb l'Empèri Britanic, son venguts membres en 1995 e en 2009.

Diplomacia e ciutadanatge dau Commonwealth[modificar | modificar la font]

En causa de son istòria comuna, leis estats membres dau Commonwealth an més en plaça divèrsei mejans per facilitar sei relacions diplomaticas. Ansin, dins un país onte dispausa pas de representacion diplomatica oficiala, un ciutadan dau Commonwealth pòu demandar l'ajuda de l'ambaissada britanica locala. De mai, plusors membres dònan una preferéncia, de facilitats ò de drechs particulars ai ciutadan dau Commonwealth que vivon sus son territòri.

Au nivèu diplomatic, lei membres dau Commonwealth se consideran generalament pas coma « estrangiers ». Ansin, i a normalament ges de cambi d'ambaissadors entre país membres. En plaça, cada govèrn manda d'auts comissaris que son considerats coma lei representents de lor govèrn.

Cooperacion economica e culturala[modificar | modificar la font]

Leis estats membres dau Commonwealth an una politica de cooperacion dins lei domenis economicas e culturaus. Dins lei dos domenis, l'objectiu es de facilitar lei cambis entre membres. Ansin, lei cambis marchands entre membres son relativament importants gràcias a de discussions qu'an permés de redurre lei drechs de doana. Dins aquò, lo Commonwealth es pas un acòrdi economic e i a ges d'obligacion per lei membres de comerçar amb un autre membre. Dins lo domeni culturau, la cooperacion es facilitada per l'usatge comun de l'anglés. De Jòcs dau Commonwealth son egalament organizadas totei lei quatre ans.

Lista deis estats membres[modificar | modificar la font]

Estat Data d'adesion Remarcas
Flag of South Africa.svg Africa dau Sud 1926 Suspension de 1961 a 1994 en causa de l'apartheid
Flag of Antigua and Barbuda.svg Antigua e Barbuda 1981
Flag of Australia (converted).svg Austràlia 1926
Flag of the Bahamas.svg Bahamas 1973
Flag of Bangladesh.svg Bangladèsh 1972
Flag of the Bahamas.svg Barbados 1966
Flag of Belize.svg Belize 1981
Flag of Botswana.svg Botswana 1966
Flag of Brunei.svg Brunei 1984
Flag of Cameroon.svg Cameron 1995 Liame istoric amb l'Empèri Britanic gràcias a son union amb quauquei territòris anglofòns a son independéncia
Flag of Canada.svg Canadà 1926
Flag of Cyprus.svg Chipre 1961
Flag of Dominica.svg Dominica 1978
Flag of Eswatini.svg Eswatini 1968
Flag of Fiji.svg Fiji 1970 Quita lo Commonwealth de 1987 a 1997
Suspension de 2000 a 2001
Suspension de 2006 a 2014
Flag of The Gambia.svg Gàmbia 1965 Quita lo Commonwealth de 2013 a 2018
Flag of Ghana.svg Ghana 1957
Flag of Grenada.svg Grenada 1974
Flag of Guyana.svg Guyana 1966
Flag of India.svg Índia 1947
Flag of Jamaica.svg Jamaïca 1962
Flag of Kenya.svg Kenya 1963
Flag of Kiribati.svg Kiribati 1979
Flag of Lesotho.svg Lesotho 1966
Flag of Malawi.svg Malawi 1964
Flag of Malaysia.svg Malàisia 1957
Flag of Malta.svg Malta 1964
Flag of Mauritius.svg Maurici 1968
Flag of Mozambique.svg Moçambic 1995
Flag of Namibia.svg Namibia 1990
Flag of Nauru.svg Nauru 1968
Flag of New Zealand.svg Nòva Zelanda 1926
Flag of Nigeria.svg Nigèria 1960 Suspension de 1995 a 1999
Flag of Uganda.svg Oganda 1962
Flag of Pakistan.svg Paquistan 1947 Quita l'associacion de 1972 a 1989
Suspension de 1999 a 2004
Suspension de 2007 a 2008
Flag of Papua New Guinea.svg Papoa-Nòva Guinèa 1975
Flag of the United Kingdom.svg Reiaume Unit 1926
Flag of Rwanda.svg Rwanda 2009
Flag of Saint Kitts and Nevis.svg Sant Cristòl e Nevis 1983
Flag of Saint Lucia.svg Santa Lúcia 1979
Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg Sant Vincenç e las Grenadinas 1979
Flag of Samoa.svg Samoa 1970
Flag of Seychelles.svg Seichèlas 1976
Flag of Sierra Leone.svg Sierra Leone 1961
Flag of Singapore.svg Singapor 1966
Flag of the Solomon Islands.svg Salomon 1978
Flag of Sri Lanka.svg Sri Lanka 1948
Flag of Tanzania.svg Tanzania 1961
Flag of Tonga.svg Tonga 1970
Flag of Trinidad and Tobago.svg Trinitat e Tobago 1962
Flag of Tuvalu.svg Tuvalu 1978
Flag of Vanuatu.svg Vanuatu 1980
Flag of Zambia.svg Zambia 1964

Annèxs[modificar | modificar la font]

Liames intèrnes[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

  • (fr) C. Auplat, Les ONG du Commonwealth contemporain : rôles, bilans et perspectives, L'Harmattan, 2003.
  • (fr) Henri Grimal, De l'Empire britannique au Commonwealth, Armand Colin, 1971
  • (en) J. D. B. Miller, The Commonwealth in the World, Harvard University Press, 1965.
  • (en) R. J. Moore, Making the New Commonwealth, Clarendon Press, 1988.
  • (en) K. C. Wheare, The Constitutional Structure of the Commonwealth, Clarendon Press, 1960.

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Paquistan foguèt suspendut de l'associacion de 1999 a 2004 e de 2007 a 2008.
  2. En generau, la reünion correspond a un viatge dau sobeiran dau Reiaume Unit dins lo país òste.