Canis lupus familiaris

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.
Canis lupus familiaris
Descripcion d'aqueste imatge, tanben comentat çaiaprèp

Apercebut d'utilizacions del can
Amont : un can de granda corsa
A esquèrra : un can militar
Amont a dreita : un can d'assisténcia
Aval a dreita : de cans de lisa

Classificacion segon MSW
Règne Animalia
Embrancament Chordata
Classa Mammalia
Òrdre Carnivora
Sosòrdre Caniformia
Familha Canidae
Genre Canis
Espècia Canis lupus

Sosespècia

Canis lupus familiaris
(Linnaeus, 1758)

Sinonims

  • C. familiaris Linnaeus, 1758
  • C. f. domesticus Linnaeus, 1758
  • C. canis

Lo can (var. chan, chen) o gos o chin es un mamifèr de l'òrdre dels carnivòrs e de la familha dels Canidae, coma tanben los lops, las mandras e los coiòts. Se pensa que foguèt d'en primièr la resulta de la domesticacion de lops que se seriá facha fa aperaquí 15 000 ans. La femèla es la canha o la gossa e los pichòts (cadèls) son de canhòts o gossets. Lo fach d'aver de gossets se pòt dire canhotar o gossetar. De scientifics pensan que lo gos domestic es una sosespècia de lop, Canis lupus familiaris.

La societat canina se caracteriza per una ierarquia de companhoniá, ont cada membre ten un reng dins la societat, e cadun a una leialtat de las grandas envèrs lo grope. Los cans creisson en societat umana perqué las sieunas relacions ambe d'umans imitan los sieus esquèmas socials naturals. Lo gos es totjorn conscient de son reng de cara a sa posicion dins lo grope, e cal remarcar qu'un gos sovent se considèra el meteis l'animal màger, mentre considèra que lo sieu proprietari uman li es subordenat.

Etimologia e taxonomia[modificar | modificar la font]

L'espècia foguèt originalament classificada coma "Canis familiarus domesticus" per Linnaeus al 1758 [2]. En 1993, los cans foguèron reclassificats coma una sosespècia del lop gris, Canis lupus, per la "Smithsonian Institution" e la "Societat Americana de Mamiferofils". Lo mot can pòt far referéncia a d'animals que son pas de cans. Un exemple pòt èsser lo can de la prada, qu'es pas mai qu'un tipe d'esquiròl o rat. Lo mot can ven de la raiç indoeuropèa kwon, qu'es l'etimòn del mot grèc κυων (kuōn) e del mot alemand Hund, e que donèt una forma kani en latin. D'aquí provenon totas las formas romanicas coma can, ca, cão, chien, cane, câine...


Latin: Canis familiaris, Canis lupus familiaris, Canis domesticus, Canis canis

Provèrbis[modificar | modificar la font]

  • "Totis los gosses que jaupan mossegan pas".
  • "Cal totjorn donar un òs al can fòl".
  • "Lo can pel pan mòu la coa".

Referéncias[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]