Vietnam

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
exemple de tèxte


Còde QRpedia d'estampar per un accès dirècte a aquèth article
Donadas
d · m
Vietnam
'Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam'
'
'
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Devisa nacionala : Ðộc lập, tự do, hạnh phúc


Naissença
N. a
Decès
D. a
Causa de decès
Assassinat/ada per
Luòc d'enterrament
Lenga mairala
Fogal ancestral
País de nacionalitat
Paire
Maire
Oncle
Tanta
Grands
Bèlamaire
Bèlpaire
Fraire
Sòrre
Conjunt
Companh/a
Filh/a
Religion
Membre de
Familha nòbla
Membre de
l'equipa esportiva
posicion de jòc
tir (esquèrra/drecha)
grad dan/kyu
Grop etnic
Orientacion sexuala
Profession
Emplegaire
Domeni d'activitat
Escolaritat
Diplòma
Director de tèsi
Estudiant de tèsi
Foncion politica
Residéncia oficiala
Predecessor
Successor
Partit
Tessitura
Label discografic
Lista de cançons
Discografia
Mission de l'astronauta
Distincions e prèmis
Branca militara
Grad militar
Etapa de canonizacion
Familha nòbla
Títol de noblesa
Títol onorific
Comandament
Conflicte
Jorn de la fèsta


Direccion relativa a la posicion
Continent
Situacion
Designacion provisòria
Constellacion
Tipe d'objècte
Còs astronomic parent
Còs astronomic filh
Luòc de descobèrta
Grop d'objèctes menors
Sequéncia de Hubble
Sul còrs astronomic
Companhon de
Tipe espectral
Tipe espectral
Fus orari
Situat sus una isla
Embocadura
Tipe de lac
Lacs sus lo riu
Grop de lacs
Situat sul lac
Afluents del lac
Emissari del lac
Bacin idrografic
Massís de montanhas
Tipe de montanha
Coordenadas
Arquitècte
Remplaçat per
Tipe de bastiment
Material
Mèstre d'òbra
Sistèma d'autorotas
Societat de mantenança
Pòl d'escambis
Linha ferroviària
Operator
Aligança ferroviària
Gara
Pista
Travèrsa
País
Compausanta de
Tipe de division administrativa
Exclava de
Enclava
Capitala
Cap d'estat
Regim politic
Cap de l'executiu
Representant del partit
Cap del govèrn
Assemblada
Moneda
Lenga oficiala
Imne
Frontalièr de
Embessonatge
Subdivisions
Membre de
Sant patron
Domeni internet
Còde ISO 3166-1 alfa-2
Còde ISO 3166-1 alfa-3
Còde ISO 3166-1
Còde ISO 3166-2
Còde AITA
Còde OACI
Còde FAA
Còde INSEE
Còde de comuna
Còde del catalòg
Còde CBS
Còde GNIS
Còde GNIS Antarctica
Còde NUTS
Còde dantai
Còde de comuna alemanda
Còde de districte alemand
Còde administratiu
Còde administratiu
Còde ISTAT
Còde de gara
Còde OKATO
Còde cadastral
Còde postal
Còde telefonic internacional
Prefix telefonic nacional
Còde d'imatriculacion
Estats membres
Luòc
Lenga oficiala
País
President
Director executiu
Data de fondacion
Data de dissolucion
Sèti social
Divisions comercialas
Divisions industrialas
Compren
Branca militara
Plaça de cotacion
Afiliacion
Industria
Tèxte fondator
Filialas
Separat de
Plataforma de correspondéncia
aeroportuària
Aligança aeriana
Avion de la flòta
estadi
liga
entrenaire principal
director general
capitani
mascòta
branca militara
plaça de quotacion
D'après
Genre
Movement
Seria
Fabricant
Conceptor
Propulsion
Licéncia
Títol original
Subtítol original
Lenga originala
Lenga
Presentator
Distribucion per
Nòta de la critica
Notada per
Autor
Actor/a
Illustrator
Editor
Numèro d'edicion
País d'origina
Maison d'edicion
Luòc de publicacion
Interprèt musical
Compositor
Libretista
Productor
Label musical
Discografia
Director
Scenarist
Director de fotografia
Societat de produccion
Filmaffinity
Album de la banda sonòra
Format de ràdio
Lengatge de programacion
ISO 4217
Descripcion
Nom scientific
Autor
Taxon superior
Domeni
Règne
Embrancament
Classa
Òrdre
Familha
Genre
Espècias
Reng taxonomic
Estatut de conservacion (IUCN)
Regula
Interagís amb
Endemic a
Taxon tipe
Abreviacion d'autor en botanica
Basionim
Incertae sedis
Sinonim remplaçat
Ancian autor del taxon
Simbòl quimic
Formula quimica
Estat de la matèria
Metòde de determinacion
Sistèma cristalin
Familha de lengas
Dialècte
ISO 639-1
ISO 639-2
ISO 639-3
ISO 639-6
ISO 15924
alfabet
còde de lenga IETF
còde de lenga Wikimedia
Fabricant
Desvolopaire
Lengatge de programacion
Conceptor
Domeni d'aqueste mestièr
Version establa
Sistèma operatiu
Plataforma
Mòde de jòc
Motor
Seria
Licéncia
Lançador
Site de lançament
Data de lançament
Tipe d'orbita
Bus satellit
Imatriculacion de l'aeronau
Armament
Primièr vòl
Alimentat per


Organizator
Participant
Luòc
Festivitat
Tipe d'eleccion
Candidat



Identificants
ULAN


DOI
RKDimages
Rijksmonument
KGS
Historic Places identifier
ID d'artista de MusicBrainz
ID album de MusicBrainz
ID d'òbra de MusicBrainz


Legislator
Identificant BHL
Identificant ITIS
Identificant IUCN
Identificant NCBI
Identificant TPDB
Identificant GBIF
Identificant WoRMS
Numèro EE
Indicatiu
Còde AITA
Còde OACI
Còde mnemonic
Identificant JPL Small-Body Database
Còde de l'observatòri Minor Planet Center
Identificant Structurae
Identificant Emporis
Numèro CAS
numèro EINECS
SMILES
InChI
InChIKey
Còde ATC
Numèro E
Identificant UNII
Numèro RTECS
Identificant ChemSpider
Identificant PubChem (CID)
Numèro ZVG
Identificant ChEBI
Numèro ONU
Còde Kemler
Identificant Drangbank
Mencion de dangièr SGH
Identificant Wine AppDB
Identificant d'un satellit NSSDC
SCN
Commons-logo.svg Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Vietnam.
Autres informacions


capitala
populacion (an)
Hanòi
3 977 202 abitants (2003)
Vila mai granda
populacion (an)
Ho Chi Minh
4 850 717 (2003)
Superfícia 331 690 km²
Populacion
Densitat
86 116 559 (2008)
253 ab./km²
Independéncia
- Jorn
- Reconeguda
(de la França)
2 de setembre de 1945
1954
Fus orari UTC+7
Còde telefonic 84

Vietnam (en vietnamian Việt Nam) es un país d'Asia del Sud-Èst. Confronta la Republica Populara de China al nòrd, e Laos e Cambòtja a l'oèst.

La siá capitala es Hanòi.

Lo gentilici es vietnamian -a.

Istòria[modificar | modificar la font]

Cap a la fin de la Dinastia Lê en 1788, Vietnam sofriguèt de conflictes civils, primièr amb lo supòrt que los chineses donèron a la Dinastia Mạc e la que desafièt lo poder de la Dinastia Lê, e après la Dinastia Mạc foguèt mesa en derota e l'anteriora restaurada mas perdèt fòrça poder. Alavetz lo poder foguèt dividit entre los Senhors Trịnh al nòrd e los Senhors Nguyễn al sud, çò que provoquèt dins lo país un nòu conflicte: la Guèrra Civila Trịnh-Nguyễn que durèt mai d'un sègle. La guèrra s'acabèt quand los fraires Tây Sơn foguèron vençuts ambedós e establiguèron una nòva dinastia. Malgrat aiçò, lo sieu govèrn durèt pas e en 1802 foguèron vençuts pels senhors Nguyễn amb l'ajuda dels franceses, los qu'establiguèron la Dinastia Nguyễn. Dempuèi aqueste an la dinastia Nguyễn se convertiguèt en dinastia imperiala e durèt fins a 1954 quand los comunistas ganhèron la guèrra amb França.

Èra coloniala[modificar | modificar la font]

Lo Vietnam independent s'acabèt a la mitat del sègle XIX quand lo país foguèt colonizat per l'Empèri Francés. L'administracion francesa impausèt de cambiaments politics e culturals significatius dins la societat vietnamiana. S'impausèt un sistèma d'educacion modèrna occidentala, lo cristianisme, se desvolopèron la cultura del tabac, de l'indigo, del e del cafè. Los franceses ignorèron las constantas nomenadas per l'independéncia e los dreches civils, çò que causèt l'aparicion rapida de movements politics nacionalistas entre los quals sorgiguèron de lidèrs coma Phan Boi Chau, Phan Chu Trinh, l'emperaire Ham Nghi e Hồ Chí Minh. Mas los franceses mantenguèron lo domeni de las siás colonias fins a la Segonda Guèrra Mondiala quand los japoneses ocupèron la Peninsula d'Indochina.

Durant la Segonda Guèrra Mondiala, en 1941, Vietnam foguèt ocupat per de tropas japonesas, abans l'implantacion del regim de Pétain en França. Las ressorsas naturalas de Vietnam foguèron utilizadas per Japon per las siás campanhas militaras en Birmania, Malàisia e Índia. L'ocupacion japonesa durèt fins a 1945. Abans la rendicion, los japoneses creèron dins lo país un govèrn mariòta, l'Empèri de Vietnam, que foguèt al poder de l'11 de març fins al 23 d'agost de 1945. Lo sieu cap foguèt l'emperaire Bao Dai.

Aprèp la fin de la guèrra, lo Vietminh ocupèt la vila de Hanòi e proclamèt un govèrn provisòri, que declarèt l'independéncia lo 2 de setembre de 1945. Hồ Chí Minh venguèt lo primièr president del país.

Guèrra d'Indochina[modificar | modificar la font]

Fòrças paracasudistas francesas pel dèlta del Vietnam del Nòrd (1952)
Article principal: Guèrra d'Indochina

En 1945 lo Govèrn Provisòri de la Republica Francesa mandèt lo Còs expedicionari d'Orient Extrèm, qu'èra estat creat a l'origina per combatre las fòrças japonesas, per tal de pacificar lo movement de liberacion e de restaurar lo poder francés. Lo 20 de novembre de 1946, se produguèt l'Incident d'Haiphong, e se'n seguiguèt la primièra Guèrra d'Indochina entre lo Viet Minh e las fòrças francesas, que durèt fins a la signatura dels Acòrdis de Genèva, lo 20 de Julhet de 1954 après la desfacha francesa de Diên Biên Phu.

Guèrra de Vietnam[modificar | modificar la font]

Article principal: Guèrra de Vietnam
Esquèma de la Guèrra de Vietnam en 1965.

Politica[modificar | modificar la font]

Vietnam es un país socialista amb regim de partit unic. Una nòva constitucion foguèt aprovada en 1992 en remplaçant l'anteriora de 1975. Lo ròtle del Partit Comunista de Vietnam (Đảng Cộng Sản Việt Nam) foguèt reafirmat dins totes los organs del govèrn, dins la politica e la societat.

Lo president es lo cap d'Estat e lo comandant en cap de l'armada. Lo cap de govèrn es lo primièr ministre, que presidís lo Conselh dels Ministres. L'Assemblada Nacionala es unicamerala, amb 498 membres.

Geografia[modificar | modificar la font]

Mapa de Vietnam.

Vietnam a una superfícia de 331 688 km² (leugièrament mai pichon qu'Alemanha). Lo relèu consistís en monts pichons e montanhas nautas densament cobèrtas d'arbres, per 20% del territòri; 40% del territòri es montanhòs e los bòsques ocupan 75%. Lo punt culminant del país, la montanha de Fan Si Pan, a 3142 m d'altitud.

Lo clima es tropical e monsonic; l'umiditat es de 84% en mejana durant l'an. Las precipitacions annalas varian entre 1200 e 3000 mm, e las temperaturas oscillan entre 5 °C e 37 °C.

Economia[modificar | modificar la font]

De veire: Economia de Vietnam

Cultura[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

Bruce M. Lockhart e William J. Duiker (2005). Edicions Scarecrow Press: Historical Dictionary of Vietnam (en anglés), 488 paginas. ISBN 978-0-8108-5053-8. 

Philippe Langlet e Thanh Tâm Quach (2001). Edicions Les Indes savantes: Introduction à l'histoire du Viêt Nam contemporain de la réunification au néocommunisme (en francés). 

Thanh Khôi Lê (1992). Edicions Sudestasie: Histoire du Viêt Nam des origines à 1858 (en francés). 

Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]

Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]