Corèa del Nòrd

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Pagina d'ajuda sus l'omonimia Pels articles omonims, vejatz Corèa (omonimia).
조선민주주의인민공화국
Joseon Minjujueui Inmin Gonghwaguk
Flag of North Korea.svg Emblem of North Korea.svg
Devisa nacionala: 강성대국
Lenga oficiala corean
capitala Pyeongyang (benlèu 3 milions d'abitants)
LocationNorthKorea.png
President Kim Jong-un
Primièr ministre Pak Pong Ju
Superfícia 120 540 km²
Populacion
Densitat
23 301 725 (est.2007)
190 ab./km²
Liberacion
- Jorn
(de Japon)
15 d'agost, 1945
Moneda Won de la Corèa del Nòrd
Ora UTC
Imne nacional Aegukga
Còde ISO 3166 KP
Domeni Internet .kp
Còde telefonic +850


La Corèa del Nòrd (en corean usual: Bukjoseon "Corèa del Nòrd"; en corean oficial: Joseon Minjujueui Inmin Gonghwaguk "Republica Democratica Populara de Joseon/Corèa") es un estat d'Asia de l'èst, dins lo nòrd de la Corèa istorica. Confronta la Corèa del Sud al sud, China e Russia al nòrd, e se tròba entre la mar de China Orientala e la mar de l'Èst.

Sa capitala es Pyeongyang.

Lo gentilici es nòrd-corean -a.

Istòria[modificar | modificar la font]

Esquèma generau de la Guèrra de Corèa.

La dominacion japonesa subre la Peninsula de Corèa s'acabèt amb la fin de la Segonda Guèrra Mondiala en 1945. Corèa demorèt devesida en doas parts pel parallèl 38: l'URSS prenguèt lo contraròtle de la part Nòrd, e los Estats Units de la part sud. Aquò menèt a çò que en 1948 s'establissen dos govèrns independents, un al Nòrd e l'autre al Sud, cadun reclamant sa sobeiranetat subre la totalitat de la peninsula.

Les tensions creissentas entre los govèrns del Nòrd e del Sud desboquèron sus la Guèrra de Corèa quand lo 25 de junh de 1950 l'armada de Corèa del Nòrd passèt lo parallèl 38 (que servissiá de frontièra) e ataquèt per la fòrça. La guèrra contunhèt fins al 27 de julhèt de 1953, quand lo Comitat de las Nacions Unidas, los volontaris de la Republica Populara de China e la Corèa del Nòrd signèron l'armistici. Una zona desmilitarizada foguèt establida per separar los dos païses.

La Corèa del Nord es estada dirigida per Kim Il-sung de 1948 fins a sa mòrt lo 8 de julhèt de 1994. Après, lo 8 d'octobre de 1997, son filh Kim Jong-il foguèt nomenat Secretari General del Partit dels Trabalhaires Corèans. En 1998 foguèt nomenat President de la Comission Nacionala de Defensa e sa posicion foguèt declarada coma "la fonccion pus nauta de l'Estat". Generalament las relacions internacionalas se melhorèron e i aguèt una encontra istorica Nòrd-Sud en junh de 2000. Pasmens, las tensions an tornat a se far vesedoiras amb la represa per la Corèa del Nòrd de son programa d'armas nuclearas.

Durant lo mandat de Kim Jong-il a la fin del decenni dels 90, l'economia del país descréissèt considerablament e l'escassetat de manjar venguèt evident en de nombroses endreches. Segon d'unas organizacions d'ajuda, un grand nombre de personas moriguèron de fam, causa agravada per un disfonccionament del sistèma de distribucion de manjar. Nombroses nòrd-coreans passèron illegalament en China a la recerca de manjar.

La Corèa del Nòrd es un dels luòcs pus isolats del mond, amb de restriccions severas a la dintrada e sortida del país. La premsa es contrarotlada per l'Estat, e l'ideologia Juche, que consistís a non dependre dels autres, es la pus impulsada pel govèrn.

Lo 10 de febrièr de 2005, la Corèa del Nòrd declarèt que possediá l'arma nucleara. Aquesta anoncia provoquèt una granda consternacion e de peticions dins lo mond entièr. Lo 9 d'octobre de 2006 la Corèa del Nòrd realizèt un assag nuclear, consistent en una explosion atomica sosterranha. Aquesta assag nuclear provoquèt, a travèrs de l'ONU, la condemnacion unanima de la comunitat internacionala.

Politica[modificar | modificar la font]

Aficha de propaganda per Kim Il-sung

La Corèa del Nòrd es un regim comunista, de tipe estalinian, e totalitari[1],[2]; existís un culte de la personalitat a l'entorn de Kim Il-sung e de sos descendents, e lo país ten un dels pus bas nivèl dels Dreches de l'Òme al mond[3]. Lo regim es tanben dinastic : après la mòrt de Kim Jong-il en 2011, son filh cabdèt Kim Jong-un li succediguèt[4].

La Corèa del Nòrd es lo país pus militarizat al mond per çò qu'es de la proporcion de la populacion engatjada dins las fòrças armadas amb un total de 9 495 000 òmes d'activa, de resèrva e paramilitaris. Lo país desvolopa un programa nuclear, e un programa espacial[5].

Una comission d'enquèsta de l'ONU en 2014 estima que de centenats de milièrs d'oposants politics son mòrt dins de camps pendent las 50 darrièras annadas çò qu'es qualificat de crim contra l'umanitat e que entre 80 000 e 120 000 presonièrs politics son detenguts dins los camps a aquesta data[6].

Geografia[modificar | modificar la font]

North Korea 1996 CIA map.jpg

La Corèa del Nòrd se trapa a la mitat nòrd, a partir del parallèl 38, de la peninsula de Corèa. Es bordada per doas mars: a l'oèst pel mar de l'Oèst (o Mar Jauna) e la baia de Corèa; e a l'èst per la mar de l'Èst (o Mar de Japon). La part Nòrd de la peninsula ont se trapa la Corèa del Nòrd ten nombroses sèrres e montanhas, separadas per de vals prigondas e estrechas. A la còsta oèst predominan las planas. Lo punt pus naut del país es lo pic de Paektu-sant, a 2774 mètres d'altitud subre lo nivèl de la mar. Entre los rius mai importants se trapan Tumen e Yalu, los quals forman la frontièra Nòrd amb China.

La vila pus granda de Corèa del Nòrd es sa capitala, Pyeongyang (o P'iŏ*ngyang). Las autras vilas importantasson: Kaesŏng, al sud; Senseŭiju, al nòrd-oèst; Wŏnsan e Hamhŭng a l'èst; e Ch'ŏngjin al nòrd-èst.

Division administrativas[modificar | modificar la font]

Mapa administrativa de la Corèa del Nòrd.

La Corèa del Nòrd compta nòu províncias, doas vilas jos estatut administratiu pròpri e tres regions administrativas especialas.

Las nòu províncias
Las doas vilas
  • Pyeongyang, la capitala, e sa província
  • la vila de Rasŏn, a la frontièra amb Russia
Las tres regions administrativas especialas

Clima[modificar | modificar la font]

Lo clima de Corèa del Nòrd es pus fred que lo de Corèa del Sud. Es un tipe de clima continental umid amb pluèjas de tipe monsonic. Lo clima de Pyongyang amb un total de 934 litres de pluèja annadièr e una temperatura mejana annadièra de 10,7 °C, es representatiu del de tot lo país:

Mes gen feb mar abr mai jun jul ago set oct nov dec
Temp. max. mej. / °C -0,8 2,4 8,9 17,1 22,6 26,7 28,6 28,9 24,7 18,2 9,4 1,7
Temp. min. mej. / °C -10,7 -7,8 - 1,8 4,9 10,9 16,5 20,7 20,5 14,3 6,7 -0,3 -7,2
Precipitacion mejana / mm 12,2 11,0 24,7 49,9 72,2 90,3 275,2 212,8 100,2 39,9 34,9 16,5
Font : Worldweather.org

Economia[modificar | modificar la font]

De veire: Economia de la Corèa del Nòrd

Cultura[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]

Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

  1. North Korea Says It Is Using Plutonium to Make A-Bombs sur The New York Times
  2. Freedom in the World, 2006. Consultat lo 13 de febrièr de 2007
  3. Human Rights in North Korea. Consultat lo 13 décembre 2010
  4. La Corée du Nord intronise son nouveau chef devant une foule de militaires sur Le monde
  5. International Space Dominance: 7 Nations Launching the Next Space Race sur Popular Mechanics. Consultat lo 1er octobre 2009
  6. ONU : le terrifiant rapport sur les crimes contre l'humanité en Corée du Nord, Le Parisien, 17/2/2014