Ozbequistan

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
O‘zbekiston Respublikasi
O‘zbekiston Jumhuriyati
Flag of Uzbekistan.svg Coat of arms of Uzbekistan.svg
Devisa nacionala: (cap)
Lenga oficiala ozbèc
capitala
populacion (an)
Tashkent
2 154 649 abitants (2003)
LocationUzbekistan.png
President Islam Karimov
Primièr ministre Shavkat Mirziyayev
Superfícia 447 400 km²
Populacion 26 851 195 (2005)
Independéncia
- Jorn
(de l'URSS)
1 de setembre de 1991
Moneda som ozbèc
Ora
Ora d'estiu
UTC+5
UTC+6
Imne nacional Imne nacional d'Ozbequistan
ISO-3166 (Internet) .uz
Còde telefonic + 998

La Republica d'Ozbequistan o simplament Ozbequistan es un estat d'Asia Centrala. Confronta al nòrd Cazacstan, al nòrd-oèst la mar d'Aral, a l'èst Quirguizstan e Tatgiquistan e al sud, en una corta porcion de frontièra, Afganistan, e Turcmenistan.

La capitala es Tashkent.

Lo gentilici es ozbèc -a.

Istòria[modificar | modificar la font]

Durant de sègles, l'actual territòri d'Ozbequistan faguèt partida de l'Empèri Pèrsa intermitentament. Abans l'arribada graduala d'invasors turcs, l'airal foguèt poblat pels scitas e per de pòbles de parlar persan e d'etnia iraniana, que constituisson encara una granda minoritat en Ozbequistan e son nomenats a l'ora d'ara tatgics. Dempuèi l'Edat Modèrna, los emirats que se dividissiá lo país (Bukhara, Samarcanda e d'autres) foguèron estats tampons entre las aspiracions pèrsas e chinesas, e posteriorament russas.

Al sègle XIX, l'Empèri Rus comencèt de s'espandir e d'annexar divèrses territòris de l'Asia Centrala. Lo periòde del "Grand Jòc" se considèra generalament que comencèt en 1813 e se perlonguèt fins a la convencion anglorussa de 1907. Al començament del sègle XIX l'Índia britanica e las regions alunhadas de l'Empèri Rus èran separadas per aperaquí 3 000 km. Una granda part d'aquel territòri èra pas notada sus las mapas de l'epòca.

Après la Revolucion Russa, lo territòri d'Ozbequistan venguèt partida de l'Union Sovietica e, finalament, se creèt la Republica Socialista Sovietica d'Ozbequistan.

Lo 1èr de setembre de 1991, Ozbequistan declarèt l'independéncia amb reticéncias. Mentre que las republicas balticas portavan la lucha per l'independéncia, los estats de l'Asia Centrala n'avián paur. Las fòrças centrifugas que trenquèron l'Union foguèron pus flacas en Asia Centrala. Après l'assag de còp d'estat d'agost de 1991, totes los caps de l'Asia Centrala creguèron que l'Union poiriá èsser preservada de qualque biais. En aquel meteis an, la republica venguèt partida de la Comunautat dels Estats Independents.

Politica[modificar | modificar la font]

Constitucionalament, lo govèrn d'Ozbequistan establís la separacion de poders, la libertat d'expression e la democracia representativa. En realitat, l'executiu deten gaireben tot lo poder. Lo poder judiciari es pas independent e lo parlament, que s'amassa solament qualques jorns a l'an, a pauc de poder per donar forma a las leis.

Lo president nomena e remplaça los governadors provincials.

Al referendum de decembre de 1995, lo primièr mandat de Islam Karimov foguèt prorogat. Un autre referendum nacional se debanèt lo 27 de genièr de 2002 per, de nòu, prorogar lo sieu mandat. Lo referendum s'aprovèt e lo mandat de Karimov foguèt estendut per una lei del Parlament fins a decembre de 2007.

La majoritat dels observaires internacionals declinèron participar al procèssus e reconeguèron pas los resultats perque reunissián pas los estandards basics.

Lo referendum del 2002 compreniá tanben un plan per crear un Parlament bicameral. L'edifici que deviá assostar lo parlament es a l'ora d'ara en construccion. Las eleccions pel nòu Parlament bicameral se debanèron lo 26 de decembre mas cap de candidat o partit opausant vertadièrament independent aguèt l'oportunitat d'i participar. La mission d'observacion limitada de l'OSCE concluguèt que las eleccions arribèron a pena als estandards internacionals per d'eleccions democraticas.

Divèrses partits politics son estats formats amb l'aprobacion del Govèrn mas an pas mostrat encara d'interès per defendre d'alternativas a la politica del govèrn. Malgrat la preséncia de multiples mejans de comunicacion (ràdio, TV, premsa), aqueles se tròban tanben jol contraròtle del govèrn e tractan rarament de tèmas politics.

Geografia[modificar | modificar la font]

Economia[modificar | modificar la font]

Exquisite-kfind.png Veire l'article: Economia d'Ozbequistan.

Cultura[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]