Turcmenistan

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar

Turcmenistan (Türkmenistan en turcmèn) es un país d'Asia qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta Cazacstan e Ozbequistan al nòrd, Afganistan a l'èst, Iran al sud e la mar Caspiana a l'oèst. Sa capitala es Ashgabat.

Lo gentilici es turcmèn -a.

Istòria[modificar | modificar la font]

Lo territòri de Turcmenistan es estat poblat dempuèi l'antiquitat. Las tribús turcmènas consacradas a la creacion de cavals arribèron al territòri en temps remòts, possiblament originàrias de las montanhas d'Altai, e s'establiguèron als entorns del desèrt de Karakum, en arribant fins a Pèrsia, Siria e Anatolia.

L'armada russa faguèt la siá intrada dins lo territòri entre los decènnis de 1860 e 1870. En 1869, se creèt lo pòrt de Krasnovodsk, e ja en 1874 se consolidèt la preséncia russa amb la creacion del districte militar de Transcàspia. Foguèt annexèt per l'empèri Rus entre 1865 e 1885; en 1890 lo contraròtle rus sus Turcmenistan èra complet.

En 1917 arribèron d'aires de revolucion, e durant la guèrra civila (1918-1920) Turcmenistan foguèt tanben en las tèstas de batalha. Un còp establida l'Union Sovietica, lo territòri de Transcàspia (reorganizat dempuèi 1921 coma Turquestan) s'establiguèt coma una republica autonòma, per passar aquel meteis an a èsser una de las republicas constituentas de l'Union.

A aquela epòca, se fixèron las frontièras de la Republica Sovietica, e se desvolopèron de projèctes ambicioses per aprofechar los sieus recorses naturals pel benefici de l'Union Sovietica. Se creèron tanben de sistèmas d'irrigacion e pauc a pauc la produccion de coton e petròli venguèt una de las activitats economicas principalas.

Après la dissolucion de l'Union Sovietica, Turcmenistan venguèt un estat independent. Lo controvertit president Saparmurat Niyazov a dominat la vida politica del país dempuèi alavetz.

Politica[modificar | modificar la font]

Geografia[modificar | modificar la font]

Mapa de Turcmenistan en vista de satellit.

Turcmenistan a una superfícia de 488 100 km², que 90% ne son cobèrts pel desèrt del Karakum.

Los rius principals son Amodarià, Atrek e Murgab. En lo que tanh a la còsta turcmèna que possedís sus la mar Caspiana, es plana a la mitat septentrionala e escarpada al centre e al sud. A la part septentrionala i a la baia de Türkmenbaşy, la peninsula del meteis nom e lo gòlf de Garabogazköl, ocupat per una granda palun d'aiga salada. Entre aquel gòlf e lo mar d'Aral se tròba lo lac Sariqamish, apertenent al Turcmenistan e Ozbequistan.

Lo clima es subtropical desertic, amb pauca pluèja. Los vents i son cauds e secs, e la màger part de la precipitacion se concentra entre genièr e mai. La pluèja annala en Turcmenistan es inferiora als 200 mm. Existisson de menudas zònas de bòsc dins las tèrras nautas del SO e SE.

Economia[modificar | modificar la font]

Exquisite-kfind.png Veire l'article: Economia de Turcmenistan.

Demografia[modificar | modificar la font]

La populacion, d'aperaquí 4,5 milions d'abitants, se dividís en 77% de turcmèns, 9,2% d'ozbècs e 6,7% de russes, del temps que los tatars, los alemands e d'autras comptan amb 5%. La lenga oficiala e tanben majoritària es lo turcmèn, qu'es parlat per 72% de la populacion, seguida pel rus, principalament dins las vilas, amb 12%, e l'ozbèc, qu'es la lenga de 9%. Existís tanben una diversitat de religions, doncas que se plan 89% son musulman e 9% son de membres de la Glèisa Ortodòxa Russa, la rèsta apertenon a de minoritats pichonas, e qualques unas d'elas, coma los Testimònis de Jehovà, patisson la manca de libertat religiosa.

Cultura[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]