Monenh

Vilatge d'Occitània

Monenh Monein
Geografia fisica
Coordenadas	43° 19′ 16″ N 0° 34′ 42″ W
Monenh Localizacion sus la mapa departamentala
Superfícia	81 km²
Altituds  · Maximala  · Mejana  · Minimala	357 m 341 m 109 m
Geografia politica
País	Bearn
Parçan	Bacin de Lac, Còr de Bearn
Estat	França
Region	Aquitània
Departament	Pirenèus Atlantics
Arrondiment	Arrondiment d'Auloron-Senta Maria
Canton	Canton de Monenh (caplòc)
Intercom	Comunautat de comunas de Monenh
Cònsol	Ives Salanava-Peher (en francés Yves Salanave-Péhé) (2008-2014)
Geografia umana
Populacion Populacion totala (Còde INSEE ?)	4 523 ab. 4635 ab.
Densitat	55,84 ab./km²
Autras informacions
Gentilici	monenshon, -a
Còde postal	64360
Còde INSEE	64393

La glèisa de Monenh dab lo son tèit deu hustatge en forma de "vaishèth capvirat"

Monenh qu'ei ua vila de Bearn, situada dens lo bacin de Lac. Qu'ei senhalada per la soa glèisa gotica de gran endom e per lo gran hustatge d'aqueth bastiment. Monenh qu'ei situada au miei deu terrador qui produseish lo vin de juranson. Monenh qu'ei ua comuna administrada peu departament francés deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.

Istòria

Hustatge deu tèit de la glèisa de Sent Gironç

Plini l'Ancian que mentau un pòble aperat MONESI en Aquitània (aquesta afirmacion qu'ei uei denegada). Au dia de uei non se pòt pas provar qu'aqueth pòble be sia a l'origina deu nom Monenh mes, desempuish lo sègle XVIII, mantuns istorians e erudits qu'an sostienguda aquesta tèsi. Tot çò qui's sap suber l'istòria de Monenh au cors deu pumèr sègle qu'ei la preséncia d'ua mena de hortificacion suber ua hita enqüera aperada uei lo dia lo Casterar suu lòc on e 's quilhore la hortelessa qui, destrusida per Joana de Labrit au XVIau sègle, e emparore la vila medievau.

Durant l'Etat Mejana, Monenh que ho ua de las principaus vilas de Bearn, estatut que perdore sancerament dab la modernitat.

Tostemps segon Pèir de Marca, lo geograf arabi Ach-Cherif-al Edrisi que mentaré (au sègle XII) Monenh (d'un biais transcrivut Munins dens la soa edicion francesa (en latin), Geographie Nubiensis, de 1619) com un lòc de passatge entaus marcadèrs arabis. Ad aquesta epòca, Monenh que possediva ua abadia laíca (e donc ua glèisa) vassau deus vescomtes de Bearn (e la quita vila que n'èra la soa proprietat). Monenh qu'èra tanben ua vegaria on lo veguèr deu vescomte e avèva per mission de crubar los beneficis e amendas qui 'u èran devuts.

Castèth de Badet-Plaisance

Enter 1188 e 1215, Gaston VI lo Bon qu'autregè a Monenh los beneficis deu Fòrs e Costumas de Morlans (ortografiat Morlaas en ua mencion d'aqueth document en 1395) : Monenh que deishava alavetz d'estar ua possession dirècta deu vescomte. Au cors de las annadas seguentas que hasèva l'aquesida deu bòsc d'Arinc (uei conegut com bòsc deu Larinc), ua hont importanta de revienguts.

Au sègle XV, la comunautat vesiau de Monenh que bastí ua navèra glèisa gotica e monumentau qui remplacè la glèisa de l'abadia laïca. Aquò que's podó har mercés a la proprietat economica e a ua pression fiscau de las granas suus vesins de Monenh.

Los costalats de Monenh, terrador deu Juranson

Au sègle XVI Joana de Labrit qu'ensagè d'impausar la religion protestanta ; a maugrat qu'ua partida deus notables e acceptessin de bon grat, la majoritat, obligada d'assistir a las ceremònias protestantas dens la glèisa (vaduda temple protestant) que manifestè ostensiblement lo son desacòrd. Los moneishons qu'avón totun d'escóner aquesta ostilitat quan lo poder reiau e miacè de sevir e de cremar la glèisa. Aqueth apasiment qu'estauviè a Monenh las repressions sagnosas que viscón d'autas ciutats bearnesas com Ortès o Bètlòc.

Lo culte catolic que tornere d'estar majoritari un còp restaurat peu poder reiau. Per aquesta escadença, lo rei Loís XIII de França que s'estanquè a Monenh suu son camin de cap a Pau.

Plaça Enric Lacabana

Durant los sègles seguents Monenh que joguè pas mei qu'un ròtle segondari dens l'istòria bearnesa en tot seguir l'anar generau de la vita bearnesa : emigracion, adopcion de las leis navèras de la Republica, monocultura deu milhòc e industrializacion arron de la Dusau Guèrra Mondiau dab lo desvolopament deu Bacin de Lac.

Durant lo segond conflicte mondiau, lo bòsc deu Larinc que ho un terren d'accion de la Resisténcia (los Corps Francs Pommiè, C.F.P., aperats aciu Armada deu Larinc).

A la debuta deu sègle XXI, Monenh qu'arcuelhó ua escòla calandreta.

Heraudica

• 

  Escut de Monenh 1 : D'argent cargat d'un monde d'azur

• 

  Escut de Monenh 2 : De sinòple deu cap d'aur cargat de dus cabirons de gules

• 

  Escut de Monenh 3 : De sinòple deu cap cabironat d'aur e de sable

Especialitats

Monenh qu'ei situat au bèth miei deu terrador deu vin de juranson. Enter las soas especialitats gastronomicas òm pòt tanben mentàver los persecs e lo hromatge deus Pirenèus.

Geografia

Mapa deu canton de Monenh

Monenh que's tròba en Bearn dens lo Bacin de Lac (adara aperat a còps Còr de Bearn suus desplegants toristics). Lo territòri de Monenh que's situa enter lo Bearn pirenenc e lo Bearn de la plana.

Administracion

Lista deus cònsols successius
Periòde		Identitat	Partit	Qualitat
2008	2014
març de 2001	2008
Las donadas anterioras son pas encara conegudas.

Quartièrs

Virolet d'entrada de Monenh despuish la rota Auloron

• Borg (juntada de las ancianas Arrua e Borg Nau)
• Cabiròu
• Camp de Lop
• Castèth
• Coòs
• Laquidea
• Lopienh
• Marca Mala
• Serròt
• Trolh
• Larinc
• Uchar
• Yolet

Idrografia

Lo terrador de Monenh qu'ei traucat per afluents deu gave de Pau :

• La Baïsa
• La Baïsèra (alimentada per la Bailonga, era medisha neurida per l'arriu deu Larinc)
• Lo Lusoèr

Silvicultura

La comuna dispausa desempuish tostemps deu bòsc deu Larinc (anticament aperat bòsc d'Arinc).

Termièras

Monenh qu'ei tanhenta dab las comunas le La Horcada e Pardias au nòrd, Luc e Cardessa a l'oest, Auloron Senta Maria, Goes, Estialesc e La Seuva au sud, Aubertin, La Comanda, Arbús, Cuqueron e Parbaïsa a l'est.

Equipaments

La comuna possedeish un estadi, ua piscina e un quilhèr.

Educacion

Monenh que compta dab duas escòlas primàrias e, entaus estudis segondaris, deu collègi Joan Sarralh.

Personalitats

• Joan Sarralh (Monenh, lo 14 d'octobre de 1891 - París, lo 28 de heurèr de 1964) istorian, ispanista e rector de l'Academia de París.
• Lo compositor Henri Duparc que demorè ua tempsada a Monenh.

Bibliografia

• Duval, Marie Victoire. Monein, Une communauté du Béarn au Moyen Âge et sous l' Ancien Régime. Monenh, 1991.
• Marca, Pèir de. Histoire de Béarn. París : Veuve Jean Camusat, 1640.

Ligam extèrne

[1] (en francés)

• Portau de Bearn