Monenh

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Còde QRpedia d'estampar per un accès dirècte a aquèth article
Flag of Occitania.png Vila d'Occitània Blason Languedoc.svg
Donadas
d · m
Monenh
Monein
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Blason ville fr Monein2 (Pyrénées-Atlantiques).svg
Gleisa monenh2.jpg
Geografia fisica
Occitania map.png
geolocalizacion
Coordenadas 43° 19′ 16″ N 0° 34′ 42″ O / 43.3211, -0.578333333333 / 43.3211; -0.578333333333


Superfícia | 80,84 km²
Altituds
 · Maximala
 · Mejana
 · Minimala |
 
357 m
140 m
109 m
Geografia politica


País Bearn Armas de Bearn
Parçan Bacin de Lac, Còr de Bearn
Estat França
Region
72
Aquitània Escut d'Aquitània
Departament
64
Pirenèus Atlantics Armas deu Departament deus Pirenèus Atlantics
Arrondiment
642
Arrondiment d'Auloron-Senta Maria
Canton
6421
Canton de Monenh (caplòc)
Intercom
246401582
Comunautat de comunas de Monenh Logocomcommonenh.jpg
Cònsol

Yves Salanave-Péhé (2008-2014)

Geografia umana
Populacion
Populacion totala
(2010)
4 501 ab.
Evolucion de la populacion

4 626 ab.
Densitat 55,68 ab./km²
Autras informacions
Gentilici (en francés)
Còde postal 64360
Còde INSEE 64393


Identificants
ULAN


DOI
RKDimages
Rijksmonument
KGS
Historic Places identifier
ID d'artista de MusicBrainz
ID album de MusicBrainz
ID d'òbra de MusicBrainz


Legislator
Identificant BHL
Identificant ITIS
Identificant IUCN
Identificant NCBI
Identificant TPDB
Identificant GBIF
Identificant WoRMS
Numèro EE
Indicatiu
Còde AITA
Còde OACI
Còde mnemonic
Identificant JPL Small-Body Database
Còde de l'observatòri Minor Planet Center
Identificant Structurae
Identificant Emporis
Numèro CAS
numèro EINECS
SMILES
InChI
InChIKey
Còde ATC
Numèro E
Identificant UNII
Numèro RTECS
Identificant ChemSpider
Identificant PubChem (CID)
Numèro ZVG
Identificant ChEBI
Numèro ONU
Còde Kemler
Identificant Drangbank
Mencion de dangièr SGH
Identificant Wine AppDB
Identificant d'un satellit NSSDC
SCN
Commons-logo.svg Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Monenh.
La glèisa de Monenh dab lo son tèit deu hustatge en forma de "vaishèth capvirat"

Monenh qu'ei ua vila de Bearn, situada dens lo bacin de Lac. Qu'ei senhalada per la soa glèisa gotica de gran endom e per lo gran hustatge d'aqueth bastiment. Monenh qu'ei situada au miei deu terrador qui produseish lo vin de juranson. Monenh qu'ei ua comuna administrada peu departament francés deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.

Istòria[modificar | modificar la font]

Hustatge deu tèit de la glèisa de Sent Gironç

Plini l'Ancian que mentau un pòble aperat MONESI en Aquitània (aquesta afirmacion qu'ei uei denegada[1]). Au dia de uei non se pòt pas provar qu'aqueth pòble be sia a l'origina deu nom Monenh mes, desempuish lo sègle XVIII, mantuns istorians e erudits qu'an sostienguda aquesta tèsi. Tot çò qui's sap suber l'istòria de Monenh au cors deu pumèr sègle qu'ei la preséncia d'ua mena de hortificacion suber ua hita enqüera aperada uei lo dia lo Casterar suu lòc on e 's quilhore la hortelessa qui, destrusida per Joana de Labrit au XVIau sègle, e emparore la vila medievau.

Durant l'Etat Mejana, Monenh que ho ua de las principaus vilas de Bearn, estatut que perdore sancerament dab la modernitat.

Tostemps segon Pèir de Marca, lo geograf arabi Ach-Cherif-al Edrisi que mentaré (au sègle XII) Monenh (d'un biais transcrivut Munins [2] dens la soa edicion francesa (en latin), Geographie Nubiensis, de 1619) com un lòc de passatge entaus marcadèrs arabis. Ad aquesta epòca, Monenh que possediva ua abadia laíca (e donc ua glèisa) vassau deus vescomtes de Bearn (e la quita vila que n'èra la soa proprietat). Monenh qu'èra tanben ua vegaria on lo veguèr deu vescomte e avèva per mission de crubar los beneficis e amendas qui 'u èran devuts.

Castèth de Badet-Plaisance

Enter 1188 e 1215, Gaston VI lo Bon qu'autregè a Monenh los beneficis deu Fòrs e Costumas de Morlans (ortografiat Morlaas en ua mencion d'aqueth document en 1395) : Monenh que deishava alavetz d'estar ua possession dirècta deu vescomte. Au cors de las annadas seguentas que hasèva l'aquesida deu bòsc d'Arinc (uei conegut com bòsc deu Larinc), ua hont importanta de revienguts.

Au sègle XV, la comunautat vesiau de Monenh que bastí ua navèra glèisa gotica e monumentau qui remplacè la glèisa de l'abadia laïca. Aquò que's podó har mercés a la proprietat economica e a ua pression fiscau de las granas suus vesins de Monenh.

Los costalats de Monenh, terrador deu Juranson

Au sègle XVI Joana de Labrit qu'ensagè d'impausar la religion protestanta ; a maugrat qu'ua partida deus notables e acceptessin de bon grat, la majoritat, obligada d'assistir a las ceremònias protestantas dens la glèisa (vaduda temple protestant) que manifestè ostensiblement lo son desacòrd. Los moneishons qu'avón totun d'escóner aquesta ostilitat quan lo poder reiau e miacè de sevir e de cremar la glèisa. Aqueth apasiment qu'estauviè a Monenh las repressions sagnosas que viscón d'autas ciutats bearnesas com Ortès o Bètlòc.

Lo culte catolic que tornere d'estar majoritari un còp restaurat peu poder reiau. Per aquesta escadença, lo rei Loís XIII de França que s'estanquè a Monenh suu son camin de cap a Pau.

Plaça Enric Lacabana

Durant los sègles seguents Monenh que joguè pas mei qu'un ròtle segondari dens l'istòria bearnesa en tot seguir l'anar generau de la vita bearnesa : emigracion, adopcion de las leis navèras de la Republica, monocultura deu milhòc e industrializacion arron de la Dusau Guèrra Mondiau dab lo desvolopament deu Bacin de Lac.

Durant lo segond conflicte mondiau, lo bòsc deu Larinc que ho un terren d'accion de la Resisténcia (los Corps Francs Pommiè, C.F.P., aperats aciu Armada deu Larinc).

A la debuta deu sègle XXI, Monenh qu'arcuelhó ua escòla calandreta.

Heraudica[modificar | modificar la font]

Especialitats[modificar | modificar la font]

Monenh qu'ei situat au bèth miei deu terrador deu vin de juranson. Enter las soas especialitats gastronomicas òm pòt tanben mentàver los persecs e lo hromatge deus Pirenèus.

Geografia[modificar | modificar la font]

Mapa deu canton de Monenh

Monenh que's tròba en Bearn dens lo Bacin de Lac (adara aperat a còps Còr de Bearn suus desplegants toristics). Lo territòri de Monenh que's situa enter lo Bearn pirenenc e lo Bearn de la plana.

.

Geografia[modificar | modificar la font]

Istòria[modificar | modificar la font]

Administracion=[modificar | modificar la font]

Lista deus cònsols successius
Periòde Identitat Etiqueta Qualitat
2008 2014 Yves Salanave-Péhé    
març de 2001 2008      
Totas las donadas son pas encara conegudas.

Demografia=[modificar | modificar la font]


 Donadas
d · m
 
Evolucion demografica
Populacion comunala actuala (2010): 4501, totala: 4626
Picto infobox character.png


1962 1968 1975 1982 1990 1999 2006 2007 2008




Cercar
Cercar
4 367
4 393
4 452
4 561
2009 2010
4 523
4 635
4 501
4 626

Fonts
Picto infobox character.png
Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE
Evolucion de la populacion 1962-2008


Quartièrs[modificar | modificar la font]

Virolet d'entrada de Monenh despuish la rota Auloron
  • Borg (juntada de las ancianas Arrua e Borg Nau)
  • Cabiròu
  • Camp de Lop
  • Castèth
  • Coòs
  • Laquidea
  • Lopienh
  • Marca Mala
  • Serròt
  • Trolh
  • Larinc
  • Uchar
  • Yolet

Idrografia[modificar | modificar la font]

Lo terrador de Monenh qu'ei traucat per afluents deu gave de Pau :

  • La Baïsa
  • La Baïsèra (alimentada per la Bailonga, era medisha neurida per l'arriu deu Larinc)
  • Lo Lusoèr

Silvicultura[modificar | modificar la font]

La comuna dispausa desempuish tostemps deu bòsc deu Larinc (anticament aperat bòsc d'Arinc).

Termièras[modificar | modificar la font]

Monenh qu'ei tanhenta dab las comunas le La Horcada e Pardias au nòrd, Luc e Cardessa a l'oest, Auloron Senta Maria, Goes, Estialesc e La Seuva au sud, Aubertin, La Comanda, Arbús, Cuqueron e Parbaïsa a l'est.

Equipaments[modificar | modificar la font]

La comuna possedeish un estadi, ua piscina e un quilhèr.

Educacion[modificar | modificar la font]

Monenh que compta dab duas escòlas primàrias e, entaus estudis segondaris, deu collègi Joan Sarralh.

Personalitats[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

  • Duval, Marie Victoire. Monein, Une communauté du Béarn au Moyen Âge et sous l' Ancien Régime. Monenh, 1991.
  • Marca, Pèir de. Histoire de Béarn. París : Veuve Jean Camusat, 1640.

Nòtas[modificar | modificar la font]

  1. La hont de Plini qu'èra Estrabon qui en grèc en vertat mentau los Onesi dab ua omega Ω qui serè estada presa per ua M latina
  2. Segon Gérard Troupeau, proferssor a l'INALCO e especialista de l'arabi, Munins que seré en vertat Morlans mau transcrivut dens la traduccion latina

Ligam extèrne[modificar | modificar la font]

[1] (en francés)

Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]

Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]

Véser tanben[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]

Nòtas[modificar | modificar la font]