Ortès

Vila d'Occitània

Donadas
v · d · m

Ortès
Orthez

Vue d'ensemble du vieux pont

Geografia fisica

Coordenadas

43° 29′ 21″ N 0° 46′ 11″ W / 43.4892, -0.769722222222

Superfícia

45,86 km²

Altituds
· Maximala
· Mejana
· Minimala

185 m
70 m
38 m

Geografia politica

País

Parçan

Estat

Region
72

Departament
64

Arrondiment
643

Canton
6429

Canton d'Ortès (caplòc)

Intercom
246401681

Comunautat de comunas deu Canton d'Ortès

Cònsol

Bernard Molères (2008-2014)

Geografia umana

Populacion
Populacion totala
(2010)

10 982 ab.

11 674 ab.

Densitat

239,47 ab./km²

Autras informacions

Gentilici

(en francés)

Còde postal

64300

Còde INSEE

64430

Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Ortès.

Lo pont vielh

Ortès qu'ei ua vila de Bearn, que'n ho la capitala après Morlans e abans Pau e lo sièti deu poder deus vescomtes de Bearn de la dinastia deus Montcada (estant Gaston Fèbus lo mei famós d'eths). Qu'ei situada dens lo departament francés deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.

Geografia [modificar]

Situada capvath de Bearn dens la plana, Ortès qu'ei traucada peu Gave de Pau.

Heraudica [modificar]

Escut d'Ortès 1

Escut d'Ortès 2

L'escut modèrne qu'ei deu sègle XIX ; que's blasona atau : deu camp de gules au pont deu lòc de quate arcas inegaus dab au son miei ua tor crenelada e caperada maçonada de sable acostat de duas claus d'or

Istória [modificar]

L'istòria d'Ortès qu'ei ligada a la soa topografia : ua hauta comba on e ho bastida ua hortalessa abans deu castèth de Moncada, e lo gave dab un ga puish tanben dab lo famós pont. Au pe deu castèth (mes mei enlà) e au ras deu pont (e de l'aute costat deu pont), un barri que's bastí (lo borg vielh) ; puish, en traucar lo pont deu costat de l'arribèra deu costat deu castèth, Ortès edifiquè lo Borg Nau. Fin finau, lo Borg de Montcada que's bastir en tot minjar las tèrras e las pèiras deus castèth deu Vescomte.

Ostau medievau

Gaston VII de Bearn qu'i bastí lo castèth entà remplaçar la modèsta hortalessa e atau, los sègle XIII e XV Ortès que ho capitala de Bearn.

Durant las Guèrras de religion las òsts protestanta de Gabriel Ièr de Montgomery que perpetrèn massacres e execucions e Ortès los sons bastiments religiós e lo son castèth que hon sacamandejats peus partisans reformats de la reginaJoana III de Labrit. Aquesta que fondè l'Academia Protestanta d'Ortès qui dè a la vila un prestigi deus gran dens lo monde protestant d'aquestas tempsadas.

Com dens la resta de Bearn lo catolicisme que ho restablit en 1620 dab l'Edicte d'Integracion deu rei Loís XIII de França.

Dab la mudança de la capitala a Pau, los desvolopament d'Ortès que mermè.

En 1814 que s'i escadó la batalha d'Ortès on las tropas deu duc de Wellignton e hon vistoriiosas suber deu marescau Solt.

Au sègle XX lo parçan d'Ortès que ho marcat per l'industrializacion deu Bacin de Lac.

Barris [modificar]

Vista d'Ortès

Tradicionaument, Ortès que compta tres quartièrs ancians : Lo Borg Vielh, lo Borg Nau e lo Borg Montcada. A l'origina, de segur, lo castèth de Montcada que's quilhava au som de la soa coma emparant lo borg vielh juson au ras deu Gave de Pau.

Monuments e lòcs toristics [modificar]

Castèth de Montcada

De l'Etat Mejana, Ortès que consèrva la tor Montcada (sola causa demorada deu castèth de Gaston Fèbus qui las soas pèiras be servín entà bastir lo borg deu medish nom), la glèisa de Sant Pèir, lo pont fortificat.

L'ostau conegut com l'ostau de Joana de Labrit qu'arcuelha lo Musèu deu Protestantisme Bearnés.

De la soa istòria protestanta, Ortès que conserva lo temple protestant en activitat mei vielh de França (a maugrat d'estar pro modèrne e d'un estil neoclassic).

Situat suu camin de Sant Jacme de Compostela, lo convent de las sòrs Clarissas que persegueish la tradicion en acessar los romius per ua nuèit.

La glèisa de Sent Pèir d'Ortès qu'ei la mei hauta glèisa gotica bearnesa.

En bèth sortir d'Ortès, de cap a Lac e suu costat de la rota òm troba ua vielha bòrda qui acèssa lo musèu de Francés Jacme e l'associacion Per Noste.

Espòrts [modificar]

Estadi de la Moteta

Ortès e lo son Estadi de La Moteta (uei vodat a d'autas activitats) que ho l'ostau d'ua de las màgers equipas europèas de basquet e regularament purmèra deu campionat francés : Lo Vam Bearnés de Pau-Ortès (en francés : Élan Béarnais de Pau-Orthez). .