Edat del Bronze

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
(Redirigit dempuèi Edat deth Bronze)
Anar a : navigacion, Recercar
exemple de tèxte
Barra de navigacion entre los periòdes de l'Istòria

Donadas
d · m

Preïstòria

Protoistòria

Istòria

Paleolitic Mesolitic Neolitic

Edat del Coire Edat del Bronze Edat del Fèrre

Antiquitat Edat Mejana Edat Modèrna


Edats preïstoricas
O   La Tène   Protoistòria
  Hallstatt
Edat del Fèrre
  Bronze final  
  Bronze mejan
  Bronze ancian
Edat del Bronze
    Calcolitic    
  Neolitic Preïstòria
Mesolitic / Epipal.
P     Paleolitic superior  
    Paleolitic mejan
    Paleolitic inferior
  Paleolitic
Edat de la Pèira
Edat del Bronze - Muséum de Toulouse
Colleccion de bronzes antics

L'Edat del Bronze (var. Edat deu Bronze, Edat dau Bronze) es lo nom donat pels arqueològs a una fasa dins la cultura umana, intermediària entre l'Edat de la Pèira e l'Edat del Fèrre, quand las armas e las aisinas foguèron, coma una règla generala, fargadas de bronze.

L'Edat del Bronze es un periòde del desvolopament de la civilizacion caracterizat per l'estadi de desvolopament de la metallúrgia e de las tecnicas d'extraccion del coire e dels minerals qu'an permés la fabricacion d'aliatges per obténer lo bronze. L'Edat del Bronze fa partida de la preïstòria e seguís lo Neolitic dins la màger partida del mond. La data exacta del començament de l'Edat del Bronze diferís entre las culturas e luòcs del mond. L'Edat del Bronze se desvolopèt en Euròpa entre 1800 aC e 700 aC dividida en tres fasas: lo Bronze Ancian, de 1800 aC a 1500 aC, lo Bronze Mejan, de 1500 aC a 1200 aC, e lo Bronze Final, de 1200 aC a 700 aC. Per l'Orient Mejan s'establisson las datas seguentas: Bronze Ancian (3500-2000 aC); Bronze Mejan (2000-1600 aC); Bronze Final o Tardiu (1600-1200 aC). Las caracteristicas generalas de l'Edat del Bronze son la creissença demografica, l'abandon parcial de la transumància (migracions sasonièras) e la tendéncia lenta al sedentarisme de la gent. L'òme se manten generalament dins de baumas mas tanben dins de tucs estrategics e dins de vilatges dins de zònas abrigadas. L'inumacion (enterrament) se fa dins de baumas e dolmèns, probablament bastits anteriorament e qu'ara son reütilizats, en mai d'autres novèls. Son caracteristicas las puntas de sageta, los ponçons e objèctes d'adornament. L'art se concrèta en figuras de pèira, e dessenhs de scenas de mòrt. La descubèrta, d'en primièr del coire, e apuèi de l'estam e del bronze, faguèron se mòure mantun pòble en cèrca d'aquestes metals, emportant amb eles lors règlas culturalas e lors tecnicas. L'utilizacion del metal fa créisser la complexitat de l'estructura sociala de las comunautats, e apareisson de luchas tribalas. Lo mestritge del metal determinava lo poder e la riquesa, çò que donèt naissença a una minoritat de priviliegiats, en front d'una majoritat de subordinats. Las culturas neoliticas vivián dins los plans e practicament avián pas d'armas, mas ara se fan de besonh per las guèrras entre grops opausats. Tre abans 1700 aC, los besonhs defensius dels grops fan que bastiguèron lors abitats en luòcs de bon defendre; dins los cavòts començan d'abondar las armas. Dins la Peninsula Iberica l'Edat del Bronze es marcada per l'existéncia de doas culturas que començan al Neolitic: la cultura de l'Argar, nomenada tanben cultura almerienca - Fasa III, successora de la cultura de Los Millares o cultura almerienca - Fasa II, d'origina orientala, benlèu siriana, amb de possiblas influéncias egipcianas. E la cultura del vas campanifòrme. Lo coire foguèt lo primièr material que los metallurgistas aprenguèron de trabalhar e pus tard, de durcir amb d'estam. Mantun pòble trabalhèt lo bronze sense aver conegut lo coire o utilizèt los dos al meteis temps, mas aquò foguèt pas lo cas general encara que se produsiguèt fòrça sovent perque los pòbles utilizavan çò que ne dispausavan dins lors territòris. Lo coire s'obten en d'epòcas e de luòcs divèrses. L'emplec del coire en Orient Mejan remonta a una data anteriora a l'an 4000 aC (benlèu tanben cap al 5000 aC). L'aliatge considerat corrècte èra 90-10 mas dins un grand nombre de descobèrtas arqueologicas la proporcion es tostemp inferiora a 94-6. Lo coire èra abondós en Chipre, qu'ancianament se disiá Alashiya, e apuèi se nomena Cyprium, derivat del mot coire (l'entretòc arribe al latin ont "coire" es cuprum). L'aur es anterior al bronze e benlèu al coire. Tanben dins la meteissa epòca que lo coire apareisson l'argent e lo mercuri; d'en primièr s'utilizèt l'estam per durcir lo coire, en utilizant tanben apuèi una mescla amb de zinc. Per contra encara se mestrejava pas la tecnica de la fusion del fèrre. Lo coire s'obten de la malaquita e de l'azurita, e rarament dels sulfurs de coire. S'obtenon los nomenats coires negres, coire en brut e d'autras varietats. Lo coire se fond a mil dos cents grases Celsius, mens que l'argent, mas mai que l'aur. Se trapava dins la cuprita (coire roge), la tenorita (coire negre), la chalcorina e la covellina (combinada amb de sofre). Las piritas de coire (erubescita, bornitas e tetraedritas) èran una combinason de coire amb de sulfurs metallics. Tanben i aviá de coire dins fòrça minerals e dins mantuna sal (coma l'azurita e la malaquita). Los fondedors de bronze utilizavan de mòtles de pèira. Lo mòtle se compausava de doas parts: una d'elas ont avián fach l'uet (extrèmament afinat e precís) de l'objècte per crear, en mai d'una dobertura separada. Dins l'uet se li tirava lo metal fondut e dessús se flocava una pèira plana a manièra de tapa. Quand lo metal fondut se refredava s'introdusiá un conhet dins la dobertura per tal de separar lo mòtle de la tapa, e s'obteniá la figura. Çaquelà, existisson pas força pèças de bronze. Lo material èra pas abondós. Se mestrejava la tecnica mas mancava la matèria primièra.

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]