Guinèa Bissau

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar


Còde QRpedia d'estampar per un accès dirècte a aquèth article
Donadas
d · m
Guinèa Bissau
'República da Guiné-Bissau'
Flag of Guinea-Bissau.svg Coat of arms of Guinea-Bissau.svg
Guinea-Bissau on the globe (Africa centered).svg
[[Imatge:|250px]]
Descripcion de la bandièra Q102953
Descripcion dau blason Q321317
Descripcion deu sagèth
Latitud
Longitud
Generalitats
Partida de
Sosclassa de
Nomenat d'aprèst
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Situat dens
País Guinèa Bissau
Sit oficial http://www.guinebissaurepublic.com/
Devisa nacionala : Unidade, Luta, Progresso


Naissença
N. a
Decès
D. a
Causa de decès
Assassinat/ada per
Luòc d'enterrament
Lenga mairala
Fogal ancestral
País de nacionalitat
Paire
Maire
Oncle
Tanta
Grands
Bèlamaire
Bèlpaire
Fraire
Sòrre
Conjunt
Companh/a
Filh/a
Q321317
Religion
Membre de Organizacion de las Nacions UnidasUnion Africana e  Organizacion Mondiala del Comèrci
Familha nòbla
Membre de
l'equipa esportiva
posicion de jòc
tir (esquèrra/drecha)
grad dan/kyu
Grop etnic
Orientacion sexuala
Profession
Emplegaire
Domeni d'activitat
Escolaritat
Diplòma
Director de tèsi
Estudiant de tèsi
Foncion politica
Residéncia oficiala
Predecessor
Successor
Partit
Tessitura
Label discografic
Lista de cançons
Discografia
Mission de l'astronauta
Distincions e prèmis
Branca militara
Grad militar
Etapa de canonizacion
Familha nòbla
Títol de noblesa
Títol onorific
Comandament
Conflicte
Jorn de la fèsta


Direccion relativa a la posicion
Continent Africa
Situacion
Designacion provisòria
Constellacion
Tipe d'objècte
Còs astronomic parent
Còs astronomic filh
Luòc de descobèrta
Grop d'objèctes menors
Sequéncia de Hubble
Sul còrs astronomic
Companhon de
Tipe espectral
Tipe espectral
Fus orari UTC±00:00
Situat sus una isla
Embocadura
Tipe de lac
Lacs sus lo riu
Grop de lacs
Situat sul lac
Afluents del lac
Emissari del lac
Bacin idrografic
Massís de montanhas
Tipe de montanha
Arquitècte
Remplaçat per
Tipe de bastiment
Material
Mèstre d'òbra
Sistèma d'autorotas
Societat de mantenança
Pòl d'escambis
Linha ferroviària
Operator
Aligança ferroviària
Gara
Pista
Travèrsa




































































.

Script error








































Identificants
Commons-logo.svg Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Guinèa Bissau.
Autres informacions


Lengas oficialas portugués
capitala
populacion (an)
Bissau
407 424 abitants (2007)
Superfícia 36 544 km²
Populacion
Densitat
1 611 000 (2009)[1]
44,1 ab./km²
Independéncia
- Jorn
(de Portugal)
24 de setembre de 1973
Còde telefonic +245

Guinèa Bissau es un país d'Africa que confronta Senegal al nòrd, e Guinèa a l'èst e al sud. A l'oèst es bordat per l'Ocean Atlantic.

Lo gentilici es guinean -ana.

Istòria[modificar | modificar la font]

L'ancian reialme de Gabú, part de l'Empèri Mali, subsistiguèt fins al sègle XVIII. Mas fasiá ja temps que la còsta e los rius èran estats colonizats pels portugueses, qu'utilizavan lo territòri pel trafic d'esclaus.

Dins las annadas 1950 la mortalitat infantila atenhiá l'indèx de 600 mòrts per 1000 naissenças e solament un per cent de la populacion rurala èra alfabetizada.

Amílcar Cabral fondèt l'Associacion d'Espòrts e Recreacion, qu'en 1956 se deviá transformar en lo Partit African per l'Independéncia de Guinèa e Cap Verd (PAIGC).

Après tres ans lo PAIGC comencèt una guèrra de guerrilhas. Las zonas liberadas pel PAIGC proclamèron la Republica Democratica de Guinèa, en 1973, reconeguda per l'Assemblada Generala de las Nacions Unidas. Guinèa-Bissau foguèt la primièra colònia portuguesa d'Africa qu'obtenguèt l'independéncia.

En Bissau nasquèt l'antecessor del Movement de las Fòrças Armadas, responsabla de l'esmolinament del regim dictatorial portugués en 1974. Quatre meses après, Portugal reconeguèt l'independéncia de Guinèa Bissau.

En 1980 João Bernardo Vieira, comandant de la luta guerrilhèra, dirigiguèt un còp d'Estat e interrompèt la fusion amb Cap Verd quand los dos païses projectavan una union constitucionala.

Malgrat aiçò, João Bernardo Vieira foguèt assassinat en la matinada del 2 de març de 2009 per de militars après un atemptat amb bomba qu'oras abans costèt la vida al cap de l'Estat màger Tagmé La Waié. João Bernardo Vieira moriguèt als 69 ans, que ne passèt practicament mai de 23 a la tèsta de Guinèa Bissau. Foguèt reelegit a la Presidéncia d'aquel país en 2005, nòu ans après la fin d'una guèrra civila d'11 meses que l'aviá embandit del poder.

Après la mòrt de Vieira, los militars del país jurèron de respectar l'òrdre constitucional de succession. Lo pòrtavotz de l'Assemblada Nacionala, Raimundo Pereira assumiguèt coma president interin fins a un'eleccion nacionala, qu'arribèt lo 28 de junh de 2009[2], ganhada per Malam Bacai Sanhá, qu'assumiguèt lo poder lo 8 de setembre del meteis an[3].

Politica[modificar | modificar la font]

Guinèa Bissau es una republica parlamentària, amb una Assemblada Nacionala Populara pluripartidaria, e tanben un president que son elegits per votacion populara. Lo president nomena lo primièr ministre après una consulta amb los partits de l'Assemblada. Lo poder es actualament al Partit African per l'Independéncia de Guinèa e Cap Verd (PAIGC). Lo president Malam Bacai Sanhá, elegit en 2012, es mòrt lo 9 de genièr de 2012. Lo president per interim Raimundo Pereira deu organizar d'eleccions abans 90 jorns.

Geografia[modificar | modificar la font]

Mapa de Guinea Bissau.

A una superfícia de 36 120 km² e una populacion de 1 611 000 abitants, l'an 2009[1]. La capitala es Bissau.

Aqueste pichon país tropical es format de tèrras bassas: lo punt culminant se tròba pas qu'a 300 m d'altitud. L'interior es una savana, e la còsta a paluns. La sason de las pluèjas altèrna amb de periòdes de vents cauds e secs provenent de Sahara. A l'intrada de l'estuari dels rius de Geba e Corubal s'estend l'archipèla dels Bijagós.

Lo clima de Guinèa Bissau es calent durant tot l'an e i a pauca variacion de temperatura: la mejana annala es 26,3 °C. La mejana annala de pluèjas es 2024 mm.

Economia[modificar | modificar la font]

De veire: Economia de Guinèa Bissau.
Guinèa-Bissau es un dels païses pus paures del monde.

Cultura[modificar | modificar la font]

La musica de Guinèa-Bissau aperten pel general al gumbe, genre musical de natura polirritmica, lo que es l'exportacion musicala mai considerabla. Malgrat aiçò, l'inestabilitat de la societat e lo relativament pichon desvolopament del meteis an fach que lo gumbe e d'autres genres associats ajan pas atengut transcender las frontièras e arribar a las grandas audiéncias.

Bibliografia[modificar | modificar la font]

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]

Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

  1. 1,0 1,1 Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009) World Population Prospects, Table A.1, Nacions Unidas.
  2. Bissau Digital - 1 d'abril de 2009
  3. Malam Bacai Sanhá toma posse como presidente de Guiné-Bissau - Folha Online, 8 de setembre de 2009